III SA/Gd 783/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi A.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 kwietnia 2021 r. nr (...) w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki oddala skargę. Decyzją z dnia 23 grudnia 2020 r. nr (...) Wójt Gminy (dalej: organ I instancji) przyznał A.M. (dalej: skarżący) od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 30 listopada 2020 r. zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby w kwocie 350,50 zł miesięcznie. Powyższa decyzja uzasadniona została w następujący sposób: "Zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego samotnie gospodarującej. Na podstawie wniosku z dnia 27 listopada 2020 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. W wyniku przeprowadzonego w dniu 17 grudnia 2020 r. wywiadu środowiskowego ustalono, iż strona jest osobą samotnie gospodarującą, a dochód strony wynosi 0 zł miesięcznie, czyli nie przekracza kwoty 701,00 zł, która stanowi kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Ustalono ponadto, iż Pan A.M. jest osobą długotrwale chorą na co przedstawia zaświadczenia lekarskie i bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. Wysokość przedmiotowego świadczenia ustala się na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącego, iż w przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. W świetle art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ośrodek posiada ograniczone środki finansowe na udzielenie pomocy w tej formie. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, wysokość świadczenia ustalono na kwotę 350,50zł (słownie:trzystapięćdziesiątzłotych 50/100) miesięcznie. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Ze względu na ważny interes strony, tj. konieczność posiadania środków finansowych na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb, zgodnie z treścią art. 108 k.p.a. decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Mając na względzie powyższe, należało orzec jak na wstępie.". Pismem z dnia 19 stycznia 2021 r. A.M. wystąpił do Wójta Gminy o uzupełnienie ww. decyzji wskazując, że nie podano w niej, na jakiej podstawie organ przyjął, że "zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego samotnie gospodarującej". Postanowieniem z dnia 22 stycznia 2021 r. nr (...) Wójt Gminy orzekł o sprostowaniu oczywistej omyłki w decyzji z dnia 23 grudnia 2020 r. nr (...) w ten sposób, że zmienił treść uzasadnienia na treść: "Zgodnie z treścią art. 38 ust. 1 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Na podstawie wniosku z dnia 27 listopada 2020 r. zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie przyznania pomocy w formie zasiłku okresowego. W wyniku przeprowadzonego w dniu 17 grudnia 2020 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, iż strona jest osobą samotnie gospodarującą, a dochód strony wynosi 0 zł miesięcznie, czyli nie przekracza kwoty 701,00 zł, która stanowi kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej ustalone zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Ustalono ponadto, iż Pan A.M. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w P.. Wysokość przedmiotowego świadczenia ustala się na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącego, iż w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, wysokość świadczenia ustalono na kwotę 350,50 zł (słownie:trzystapięćdziesiątzłotych 50/100) miesięcznie. Zgodnie z treścią art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Ze względu na ważny interes strony, tj. konieczność posiadania środków finansowych na zabezpieczenie niezbędnych potrzeb, zgodnie z treścią art. 108 k.p.a. decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. Mając na względzie powyższe, należało orzec jak na wstępie.". Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A.M. , zarzucając naruszenie przepisów art. 8 § 1, art. 111 § 1b, art. 113 § 1, art. 124 § 1 i 2 k.p.a., art. 2, art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W uzasadnieniu wskazał m.in., że zwrócił się do organu I instancji z wnioskiem o uzupełnienie decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego, wobec czego obowiązkiem organu było rozpoznanie tego wniosku. Natomiast sprostowanie oczywistej omyłki nie może dotyczyć wad istotnych. Nadto skarżący zarzucił organowi I instancji, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazał on błędnie, iż wysokość przedmiotowego świadczenia ustala się na podstawie art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej stanowiącego, iż w przypadku osoby samotnie gospodarującej zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Ta treść nie dotyczy tego przepisu prawnego. Wskazany w treści postanowienia i decyzji art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nie dotyczy wyłącznie potrzeb rodzin korzystających z pomocy. Powołując art. 8 k.p.a. i art. 38 ustawy o pomocy społecznej organ I instancji nie przywołał konkretnych jednostek redakcyjnych. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2021 r., nr (...), wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 113 § 1 i art. 144 k.p.a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej "Kolegium") uchyliło zaskarżone postanowienie i sprostowało oczywistą omyłkę w uzasadnieniu decyzji Wójta Gminy z dnia 23 grudnia 2020 r. nr (...) w ten sposób, że w trzecim wierszu uzasadnienia decyzji słowo "rodzinie" zastąpiło słowami "osobie samotnie gospodarującej". Jak wyjaśniło Kolegium, istotnie skarżący złożył wniosek o uzupełnienie decyzji o zasiłku okresowym. Jednak zaskarżone postanowienie nie zostało wydane w wyniku tego wniosku, bowiem organ I instancji dokonał sprostowania decyzji z urzędu. Wydanie postanowienia w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki nie oznacza jednak, że organ I instancji jest zwolniony z obowiązku rozpoznania wniosku o uzupełnienie decyzji - w tym zakresie winien wydać postanowienie, o którym mowa w art. 111 § 1b k.p.a., niezależnie od niniejszego rozstrzygnięcia. Niniejsza sprawa dotyczy wyłącznie kwestii sprostowania oczywistej omyłki. Dalej Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Wszystkie te wady muszą mieć charakter techniczny i nieistotny, tj. nie mogą prowadzić do zmiany rozstrzygnięcia lub znacząco modyfikować stan faktyczny ustalony w sprawie. Ponadto błędy pisarskie, rachunkowe i omyłki powinny być oczywiste, czyli łatwo dostrzegalne, niewymagające przeprowadzenia badań. Zdaniem Kolegium, organ I instancji dokonał sprostowania oczywistej omyłki w sposób naruszający art. 113 § 1 k.p.a., a mianowicie nadał całemu uzasadnieniu decyzji nowe brzmienie. Takie rozstrzygnięcie jest niedopuszczalne, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Kolegium po zapoznaniu się z treścią decyzji podlegającej sprostowaniu stwierdziło, że istotnie uzasadnienie tej decyzji zawiera oczywistą omyłkę – w pierwszym akapicie uzasadnienia organ I instancji przywołał treść art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, przy czym popełnił omyłkę polegającą na wpisaniu słowa "rodzinie" jako pierwszego słowa pkt 1, podczas gdy pkt 1 ust. 1 art. 38 ustawy o pomocy społecznej rozpoczyna się od słów: "osobie samotnie gospodarującej". Omyłka ta ma charakter oczywisty, co wynika z porównania treści przedmiotowego przepisu prawa z treścią pierwszego zdania uzasadnienia decyzji, nadto w żaden sposób nie wpłynęła na rozstrzygnięcie sprawy polegające na przyznaniu zasiłku okresowego stronie będącej osobą samotnie gospodarującą z zachowaniem zasad dotyczących przyznania tej formy pomocy osobom o takim statusie, uregulowanych w przepisach art. 38 ust. 1 pkt 1, art. 38 ust. 2 pkt 1 i art. 38 ust. 3 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Kolegium zachodzi potrzeba sprostowania opisanej wyżej oczywistej omyłki popełnionej w pierwszym akapicie uzasadnienia decyzji I instancji. Wobec powyższego Kolegium uchylając zaskarżone postanowienie jednocześnie orzekło reformatoryjnie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 i art. 113 § 1 k.p.a. Stwierdziło, że nie ma w tej sprawie podstaw do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie A.M. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu rażące naruszenie prawa wskazując, że Kolegium nie było władne orzekać co do istoty sprawy ze względu na jej przedmiot. Obowiązkiem organu, który wydał decyzję, w związku z wnioskiem skarżącego o uzupełnienie decyzji organu I instancji z dnia 23 grudnia 2020 r., jest wydanie postanowienia określonego w art. 111 § 1b k.p.a. W konsekwencji zachodzą podstawy prawne do uchylenia zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. wobec spełnienia przesłanek tego przepisu, który stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Kontroli Sądu poddane zostało postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki popełnionej w uzasadnieniu decyzji Wójta Gminy z dnia 23 grudnia 2020 r. nr (...). Postanowienie to wydane zostało na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021r., poz. 735), w skrócie "k.p.a.", w myśl którego organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (...). Przepis ten ma zastosowanie również w postępowaniu zażaleniowym, co wynika z art. 144 k.p.a., w myśl którego w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Stosując powyższy przepis Kolegium stwierdziło, że organ I instancji dokonał sprostowania oczywistej omyłki w sposób naruszający art. 113 § 1 k.p.a., co uzasadniało uchylenie postanowienia organu I instancji. Ponadto stwierdziło, że istnieje podstawa do dokonania sprostowania oczywistej omyłki w uzasadnieniu decyzji organu I instancji z dnia 23 grudnia 2020 r., w związku z czym orzekło co do meritum. W ocenie Sądu Kolegium rozstrzygnięcie to jest prawidłowe. Zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do postanowień (art. 126 k.p.a.). Wprawdzie art. 113 § 1 k.p.a. nie zawiera definicji legalnej oczywistej omyłki, jednak w orzecznictwie wielokrotnie już wyjaśniano, że chodzi w nim o błąd pisarski lub rachunkowy albo inny błąd, lecz zawsze dostrzegalny "na pierwszy rzut oka", ewidentny, łatwo zauważalny i nie wymagający dodatkowych zabiegów myślowych, obliczeń czy ustaleń. Oczywistość błędu pisarskiego, rachunkowego czy też innego, wynikać powinna bądź z natury samego błędu, bądź z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, z treścią wniosku czy też innymi okolicznościami. Oczywista omyłka w rozumieniu wyżej wymienionego przepisu to widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu (por. wyrok NSA z dnia 25 września 2019 r. II OSK 2250/18). Trafnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 268/11, że ocena "oczywistości omyłki" powinna wynikać z całości zgromadzonego materiału dowodowego oraz – a może przede wszystkim – z realiów konkretnej sprawy. W orzecznictwie i doktrynie powszechnie przyjęty jest również pogląd, że sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany rozstrzygnięcia. Podkreśla się przy tym, że nie jest dopuszczalne sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego (por. wyrok NSA z dnia 24 września 2009 r. II OSK 1439/08 i podane tam orzecznictwo). Warto podkreślić, że do zmiany stanu faktycznego w wyniku sprostowania treści decyzji dochodzi wtedy, gdy organ, używając tej instytucji procesowej, tworzy nowy stan faktyczny sprawy, który nie odpowiada zgromadzonym materiałom dowodowym, albo gdy w ten sposób uzupełnia stan faktyczny, zmieniając swoje ustalenia i przydając im nowy, nieznany dotąd wymiar, mający zupełnie inne znaczenie niż przed sprostowaniem i to nie tylko z punktu widzenia stanu sprawy, ale i samego rozstrzygnięcia. Wówczas niewątpliwie sprostowanie jest nieprawidłowe. Podstawowym wyznacznikiem oczywistości omyłki pisarskiej w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a. jest zatem możność natychmiastowego i niepozostawiającego jakichkolwiek wątpliwości wykrycia uchybienia w drodze nawet powierzchownego zestawienia treści rozstrzygnięcia z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy (por. wyrok NSA wyrok z dnia 19 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2040/14). Należy zgodzić się z organem odwoławczym, że w treści decyzji z dnia 23 grudnia 2020 r. Wójt Gminy popełnił oczywistą omyłkę przytaczając treść art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity na dzień wydawania decyzji Dz.U. z 2020r., poz. 1876 ze zm.). Prawidłowa treść przepisu jest następująca: "Zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej". Organ I instancji natomiast przytoczył następującą treść przepisu: "zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny". Porównanie obu treści wskazuje, że w istocie omyłka organu dotyczyła jednego słowa, tj. zamiast prawidłowo "osobie samotnie gospodarującej" organ I instancji wpisał słowo "rodzinie". Popełniona omyłka jest niewątpliwie omyłką oczywistą, dostrzegalną przez proste zestawienie rzeczywistej treści art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej z treścią przytoczoną przez organ w decyzji. Nie ulega też wątpliwości, że art. 38 ust. 1 pkt 1 tej ustawy był podstawą rozstrzygnięcia - w uzasadnieniu decyzji organ wyraźnie wskazał, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą. Omyłka ta jest również nieistotna, bowiem dokonane sprostowanie w żaden sposób nie zmieniło ani nie skorygowało rozstrzygnięcia zawartego w wydanej decyzji, dotyczącej przyznania skarżącemu w określonej wysokości zasiłku okresowego z powodu długotrwałej choroby. Wobec powyższego istniała podstawa do sprostowania powyższej omyłki na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. Rację ma też Kolegium, że organ I instancji dokonał sprostowania oczywistej omyłki w sposób naruszający art. 113 § 1 k.p.a., nadając zmienione brzmienie całemu uzasadnieniu. Tymczasem skoro oczywista omyłka polegała jedynie na błędnym użyciu słowa "rodzinie" zamiast "osobie samotnie gospodarującej", to sprostowanie mogło dotyczyć tylko i wyłącznie tej omyłki, a nie całego uzasadnienia decyzji. Takie rozstrzygnięcie prawidłowo zostało przez Kolegium uznane za niedopuszczalne, co uzasadniało uchylenie postanowienia organu I instancji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy. W sprawie nie zachodziła konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego, stąd też wydanie przez Kolegium postanowienia reformatoryjnego było prawidłowe. Końcowo odnosząc się do zarzutu skarżącego, że organ odwoławczy nie powinien merytorycznie oceniać postanowienia organu pierwszej instancji, na które wniósł on zażalenie, z uwagi na to, że przedmiotem jego wniosku z dnia 19 stycznia 2021r. było uzupełnienie decyzji organu pierwszej instancji z dnia 23 grudnia 2020 r., wobec czego organ pierwszej instancji powinien wydać postanowienia określone art. 111 § 1b k.p.a. wskazać należy, że sprostowanie, o jakim mowa w art. 113 § 1 k.p.a. może być dokonane przez organ z urzędu. Jeżeli organ stwierdzi konieczność dokonania takiego sprostowania może uczynić to w formie postanowienia, niezależnie od tego, czy strona tego postępowania złożyła w tej mierze wniosek, czy też nie. Kolegium prawidłowo wyjaśniło zatem, że postanowienie w przedmiocie sprostowania wydane zostało z urzędu, natomiast wniosek skarżącego o uzupełnienie decyzji powinien zostać przez organ pierwszej instancji rozpatrzony odrębnie w oparciu o przepis art. 111 § 1 k.p.a., który normuje kwestię uzupełnienia decyzji administracyjnej. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).