III SA/Gd 784/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Felicja Kajut Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Sędzia WSA Alina Dominiak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi Cz. B. na decyzję Wojewody z dnia 22 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 22 czerwca 2016 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 15 kwietnia 2016 r., którą organ orzekł o wymeldowaniu C. B. z pobytu stałego. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia 15 kwietnia 2016 r. (nr [...]) Prezydent Miasta - działając na podstawie art. 35 oraz art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 388 ze zm. – dalej jako "u.e.l.") oraz art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 446) - orzekł o wymeldowaniu C. B. z pobytu stałego w S. przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek o wymeldowanie C. B. (zwanej dalej: "stroną", "skarżącą") złożyła Spółdzielnia Mieszkaniowa [...] w S. W złożonym do organu wniosku wskazano, że dnia 28 sierpnia 2008 r. komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w S. dokonał eksmisji strony z ww. lokalu wraz ze wszystkimi osobami i rzeczami, na podstawie postępowania egzekucyjnego o sygn. akt [...], a opróżnione mieszkanie wydał Spółdzielni. Do wniosku załączono zaświadczenie komornika o wykonaniu eksmisji. W dniu 1 września 2008 r. C. B. wskazała natomiast adres do korespondencji przy ul. [...] w S. W toku postępowania strona przedłożyła kopię pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu, z którego została eksmitowana, który został złożony w dniu 24 września 2008 r. w Sądzie Rejonowym w S. W konsekwencji, postanowieniem z dnia 24 września 2008 r. Prezydent Miasta zawiesił prowadzone postępowanie, Wojewoda postanowieniem z dnia 30 października 2008 r. utrzymał ww. postanowienie w mocy, natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Gdańsku wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2009 r. (sygn. akt III SA/Gd 20/09) oddalił skargę na to postanowienie. Mając na uwadze zmianę linii orzeczniczej sądów administracyjnych polegającą na uznaniu, że uzyskanie prawomocnego orzeczenia sądu w sprawie o ochronę naruszonego posiadania nie jest konieczne do rozpoznania wniosku o wymeldowanie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 705/2012), Prezydent Miasta postanowieniem z dnia 19 stycznia 2016 r. podjął z urzędu zawieszone postępowanie i wystąpił do Spółdzielni Mieszkaniowej [...] z zapytaniem, czy nadal jest właścicielem spornego mieszkania. W odpowiedzi poinformowano, że właścicielem prawa odrębnej własności tego lokalu jest Telewizja Kablowa [...] Sp. z o.o. z siedzibą w U. W tej sytuacji organ meldunkowy wezwał M. K. - Prezesa Zarządu ww. spółki do okazania w dniu 1 marca 2016 r. lokalu, celem oględzin. W wyznaczonym zostały okazane poszczególne pomieszczenia w mieszkaniu, a w nich znajdujące się meble biurowe. Szafy stanowiły zabudowę trwałą i były puste. Dodatkowo M. K. wyjaśnił, że od momentu zakupu lokalu nikt w nim nie mieszkał, ponieważ został przeznaczony na usługi biurowe. Uznając, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wyczerpujący organ, na podstawie art. 10 §1 k.p.a., pismem z dnia 8 marca 2016 r. powiadomił strony o możliwości zapoznania się z całością akt sprawy przed wydaniem decyzji. C. B. zapoznała się z materiałem dowodowym w dniu 31 marca 2016 r. i przedłożyła pismo, z treści którego wynikało, że nadal będzie dochodziła swoich praw przed sądami oraz innymi instytucjami. Organ uznał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strona nie mieszka w przedmiotowym lokalu. Została z niego eksmitowana przez komornika i do dnia dzisiejszego nie powróciła do mieszkania. Wprawdzie strona deklaruje chęć powrotu do lokalu w przyszłości, jednak organ administracji publicznej rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktyczno-prawnego istniejącego w dacie wydania decyzji i nie może uzależniać rozstrzygnięcia od zdarzeń przyszłych i niepewnych. Organ wskazał, że pozostawienie meldunku strony w mieszkaniu byłoby utrzymywaniem takiej fikcji. Dalej organ meldunkowy wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 4 u.e.l. organ administracji samorządowej mając obowiązek prowadzenia ewidencji ludności, zbiera informacje w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego. Zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma potwierdzić fakt zamieszkiwania w nim. Meldunek nie rozstrzyga ani o prawie do mieszkania, ani o uprawnieniu do przebywania pod danym adresem. Artykuł 35 u.e.l. przewiduje możliwość wymeldowania osoby bez określenia jej woli, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Strona odwołała się od decyzji organu I instancji wskazując na jej krzywdzący charakter. Wyjaśniła, że została pozbawiona dostępu do lokalu w wyniku zmowy instytucji samorządowych, sądów, spółdzielni mieszkaniowej, komornika sądowego. Bezprawnie orzeczono eksmisję z lokalu, bez zapewnienia jej lokalu zastępczego. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją z dnia 22 czerwca 2016 r. (nr [...]) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że za podstawę decyzji przyjąć należy art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który stanowi, iż podmiotem decyzji o wymeldowaniu może być jedynie osoba, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się, natomiast orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazuje, że opuszczenie lokalu musi mieć charakter dobrowolny i trwały. Organ odwoławczy wyjaśnił, że posiadanie pobytu stałego związane jest z przebywaniem pod danym adresem z zamiarem pobytu stałego, co oznacza, że dany lokal jest miejscem, w którym koncentruje się ogół spraw życiowych zainteresowanej osoby, a więc posiada ona w nim tzw. centrum życiowe. Pod pojęciem centrum życiowego rozumie się sytuacje, gdy w lokalu dana osoba stale przebywa, nocuje, spożywa posiłki, odbiera korespondencję, z którego wychodzi do pracy. Instytucja zameldowania ma charakter ewidencyjny, a zatem meldunek stwierdza jedynie faktycznie istniejącą sytuację zamieszkiwania w danym lokalu. Zadaniem więc organu meldunkowego jest weryfikacja i aktualizowanie danych o miejscu przebywania mieszkańców w taki sposób, aby odpowiadały one stanowi faktycznemu. W sprawie o wymeldowanie wyjaśnieniu podlega kwestia zamieszkiwania w danym lokalu, a także charakter opuszczenia tego lokalu przez daną osobę. Organ odwoławczy stwierdził, że z akt sprawy wynika bezspornie, iż od momentu przeprowadzenia eksmisji w 2008 r. lokal nie stanowi centrum życiowego strony, a zgodnie z obowiązującym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, opuszczenie lokalu w następstwie eksmisji uważa się za równoznaczne z jego trwałym opuszczeniem. Po opuszczeniu lokalu strona nie wykonała dobrowolnie obowiązku wymeldowania się. Odnosząc się do argumentów podnoszonych w odwołaniu organ odwoławczy podkreślił, że w sprawie został ustalony fakt niezamieszkiwania strony w przedmiotowym lokalu przynajmniej od dnia 28 sierpnia 2008 r., a dobrowolność i trwałość tego opuszczenia potwierdziła skutecznie wykonana eksmisja komornicza. Organy meldunkowe zobowiązane są do wydania decyzji w oparciu o stan faktyczny istniejący w dacie jej wydania, a w niniejszej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki wystarczające do wymeldowania strony z miejsca pobytu stałego w drodze decyzji administracyjnej. Organ meldunkowy I instancji - po zebraniu materiału dowodowego i ustaleniu stanu faktycznego sprawy - wydał merytoryczne rozstrzygnięcie, które w ocenie organu odwoławczego jest prawidłowe i zgodne z obowiązującym prawem. Organ odwoławczy wskazał, że rozumie sytuację strony, iż nie zgadza się z utratą przedmiotowego lokalu, eksmisją bez zapewnienia lokalu zastępczego i uważa, że wymeldowano ją donikąd, jednakże bezsporne jest, że od 2008 r. strona nie mieszka w tym lokalu, nie może nim ani dysponować, ani tym bardziej ponownie zamieszkać bez zgody właściciela. Jeżeli sprawy toczące się przez sądem zakończą się dla niej korzystnie i ponownie otrzyma uprawnienia do spornego lokalu, i w nim zamieszka z zamiarem pobytu stałego, będzie miała obowiązek zameldowania się. Organ wskazał, że prowadzone z wniosku strony sprawy sądowe nie mogą stanowić przesłanki do ponownego zawieszenia postępowania. Obecnie skarżąca mieszka w innym miejscu i powinna zameldować się w lokalu, w którym aktualnie przebywa. C. B. zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, a także uchylenie decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu twierdziła, że eksmisja była przedwczesna, a działania urzędników, komornika oraz sędziów bezprawne. Zwróciła uwagę, że lokal w którym przebywa z dziećmi jest ruderą do rozbiórki od wielu lat. W jej przekonaniu jest oszukiwana i gnębiona przez urzędników i instytucje. Do skargi dołączyła kopie pism, dokumentów oraz wycinków prasowych m.in. orzeczeń sądowych oraz pism od komornika. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko, że zaszły przesłanki do wymeldowania skarżącej. Następnie skarżąca złożyła do Sądu kolejne pisma procesowe powtarzając i rozwijając argumentację zwartą w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2017 r., poz. 657 ze zm. – dalej jako: "u.e.l."), który stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Z treści przywołanych przepisów wynika, że obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, a działanie takie związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności. Warto w tym miejscu przywołać stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii charakteru i celu obowiązku meldunkowego oraz ewidencji ludności, zaprezentowane w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (publ. OTK- A 2002/3/34): "Niezależnie od zmian sposobu jego realizacji obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Należy podkreślić, iż ewidencja ludności polegająca na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób służy także ochronie interesów samych zainteresowanych (np. dzięki zameldowaniu można odnaleźć osobę w przypadku dziedziczenia przez nią majątku) oraz ochronie praw osób trzecich (np. wierzycieli w przypadku "przeprowadzki" dłużnika). Oznacza to, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki". Ponadto w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu". Mając na uwadze treść art. 28 ust. 4 u.e.l. oraz zaprezentowane stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić trzeba, że celem instytucji wymeldowania (jak i zameldowania) jest przede wszystkim zagwarantowanie, że dane uwidocznione w ewidencji są aktualne i zgodne z rzeczywistością. Kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu – w kontekście wymeldowania w oparciu o przepisy ustawy o ewidencji ludności - została wypracowana m.in. przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (także na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych; t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Nie może ona jednak doprowadzać do tego, że ewidencja ta będzie - nawet przez wiele lat – niezgodna ze stanem faktycznym. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.e.l.). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l., jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09 , LEX nr 597910). Co do zasady więc opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej, jednakże nie zawsze jest to konieczne. Przyczyny opuszczenia lokalu, a w szczególności ustalenia dotyczące rozumienia dobrowolności tego działania, nie są w każdej sprawie przesądzające. Kwestia ta była już niejednokrotnie przedmiotem analizy sądów administracyjnych. Zarówno na gruncie art. 35 u.e.l., jak i poprzednio obowiązującego art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, sądy zwracały uwagę, że ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu, nie jest wymagane w każdej sprawie o wymeldowanie (zob. wyrok NSA z dnia 29 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2398/10, LEX nr 1123128). Wola osoby zameldowanej nie ma bowiem znaczenia w razie gdy nastąpiło orzeczenie eksmisji. Wykonanie wyroku eksmisyjnego jest przyjmowane za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 u.e.l., co w rezultacie uzasadnia wydanie decyzji o wymeldowaniu osób eksmitowanych zarówno wówczas, gdy wyrok zostanie wykonany dobrowolnie przez zobowiązanego, jak i wtedy, gdy wyrok zostanie wykonany w drodze egzekucji sądowej (zob. wyroki NSA: z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt 2111/15; z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt II OSK 526/11; z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 1515/10; z dnia 5 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 24/09 - dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skutkiem wykonania wyroku orzekającego eksmisję danej osoby z lokalu jest bowiem ustanie pobytu tej osoby w tym lokalu w rozumieniu art. 25 ust. 1 u.e.l. Należy podkreślić, że dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest przesłanką ustawową wymeldowania, dlatego nie w każdym przypadku wskazanie zaistnienia przesłanek wymeldowania będzie wymagało ustalenia, że opuszczenie przez określoną osobę miejsca pobytu stałego nie nastąpiło wbrew jej woli. Jeżeli opuszczenie przez daną osobę miejsca pobytu stałego jest powodowane zgodnymi z prawem władczymi działaniami organów państwa (wykonaniem wyroku nakazującego eksmisję z lokalu), to przy ustaleniu spełnienia przesłanek do wymeldowania tej osoby, przesłanka dobrowolności nie może być brana pod uwagę, ponieważ oczywistym jest, że działanie organów w takich sytuacjach najczęściej nie jest zgodne z wolą osoby, która ma opuścić lokal. Skutkiem wykonania wyroku nakazującego eksmisję jest również uznanie, że opuszczenie lokalu ma charakter trwały. Celem orzeczenia o eksmisji jest bowiem doprowadzenie do stanu, w którym określona osoba nie będzie już zajmowała oznaczonego lokalu, a taki wyrok ma przy tym spowodować zmianę stałą, a nie jedynie tymczasową (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 31 sierpnia 2017 r., sygn. akt III SA/Łd 448/17, LEX nr 2356257). Jak wynika z ustaleń poczynionych przez organy w toku postępowania, w rozpoznawanej sprawie komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w S. w dniu 28 sierpnia 2008 r. dokonał eksmisji skarżącej z lokalu położonego w S. przy ul. [...] wraz ze wszystkimi osobami i rzeczami, na podstawie postępowania egzekucyjnego o sygn. akt [...], a opróżnione mieszkanie wydał Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w S. Pomimo przedsięwziętych środków (m.in. złożenia w dniu 24 września 2008 r. pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania) skarżąca nie powróciła do ww. lokalu, o czym świadczą wyjaśnienia nowego właściciela (Telewizja Kablowa [...] Sp. z o.o. w U.) oraz oględziny ww. lokalu przeprowadzone w marcu 2016 r. Wobec powyższego – w świetle przedstawionych wyjaśnień – zaistniały w sprawie stan faktyczny i prawny wskazuje na to, że skarżąca opuściła zajmowany lokal w sposób trwały, a ze względu na orzeczenie i wykonanie eksmisji wymóg dobrowolności zmiany miejsca pobytu nie podlegał badaniu. W tej sytuacji Sąd nie znalazł żadnych podstaw do uwzględnienia skargi, co skutkowało jej oddaleniem - na podstawie art. 151 p.p.s.a. - jako niezasadnej.