III SA/Gd 794/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. B. - Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 października 2012 r. sygn. akt [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych postanawia: I. umorzyć postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; II. odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżąca P. B. – Z. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W świetle złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz z dziećmi (dwoma synami i córką). Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach wnioskodawczyni nie posiada jakichkolwiek nieruchomości, przedmiotów wartościowych oraz zasobów pieniężnych. Źródłem jej dochodów (w wysokości 1.747,30 zł brutto miesięcznie) jest umowa o dzieło. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy, wnioskodawczyni została zobowiązana do przedłożenia – w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów: a) odpisów zeznania podatkowego złożonego do urzędu skarbowego za rok 2012 – a w przypadku nieskładania przedmiotowego zeznania - zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ww. rok; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; c) kopii dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawczyni i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (utrzymanie lokalu, opłaty czynszowe, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, inne); Stosowne wezwanie zostało wnioskodawczyni doręczone na podany przez nią adres do korespondencji w dniu 26 czerwca 2013 r. w trybie art. 72 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Stosowne potwierdzenie odbioru podpisała bowiem matka wnioskodawczyni S. B. (potwierdzenie odbioru – akta sprawy – k. [...]). W dniu 15 lipca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęło pisemne oświadczenie wnioskodawczyni w przedmiocie dochodów za rok 2012 oraz uregulowania należności czynszowych i należności za energię elektryczną z pobranych świadczeń alimentacyjnych. Wnioskodawczyni nadesłała nadto kserokopię zeznania podatkowego PIT – 37 za rok 2012. W tym stanie uznano, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku skarżąca zakwestionowała postanowienie wydane w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Z tego względu, w świetle art. 239 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami wnioskodawczyni nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych gdyż jest od tych kosztów zwolniona z mocy prawa. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono jak w pkt I sentencji postanowienia. Rozpoznania wymaga ponadto żądanie wnioskodawczyni ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do przepisu art. 246 § 3 ww. ustawy, adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z konstrukcji ww. regulacji normatywnej wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe regulacje normatywne stwierdzić należy, iż wnioskodawczyni nie udowodniła dostatecznie, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych podmiotu wnioskującego o prawo pomocy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawczynię - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też wnioskodawczyni została zobowiązana do jego uzupełnienia. W zarządzeniu wydanym przez referendarza sądowego rozpatrującego złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazano precyzyjnie jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Na ww. wezwanie referendarza wnioskodawczyni odpowiedziała w sposób selektywny przesyłając jedynie kserokopię zeznania podatkowego. Pomimo stosownego wezwania wnioskodawczyni nie nadesłała wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. Nie złożyła również oświadczenia o ich nieposiadaniu. Ponadto wnioskodawczyni nie przedstawiała jakichkolwiek dokumentów odnoszących się do ponoszonych w ostatnim okresie kosztów utrzymania. Oczywistym zaś jest, że wnioskodawczyni mająca na utrzymaniu trójkę małoletnich dzieci musi takowe koszty ponosić. W związku ze wskazaną postawą wnioskodawczyni jej sytuacja majątkowa pozostaje niewyjaśnioną. Wnioskodawczyni nie odniosła się bowiem w żaden sposób do posiadanych zasobów pieniężnych jak i ponoszonych kosztów utrzymania. Stwierdzenie zawarte w piśmie z dnia 10 lipca 2013 r., iż z pobranych świadczeń alimentacyjnych uregulowano należności czynszowe oraz należność za energię elektryczną w określonym miesiącu roku 2012 jest w ww. materii z oczywistych względów niewystarczające. Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie ma zaś miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawczyni domniemywać. W realiach sprawy - wobec braku wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawczyni - nie jest więc możliwe określenie, że ww. nie może ponieść kosztów postępowania sądowego. Rzeczywista sytuacja majątkowa strony – z uwagi na ww. postawę - nie może być bowiem ustalona w sposób rzetelny i jednoznaczny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się z kolei, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym bierność wnioskodawczyni w powyższym zakresie należy postrzegać jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy orzeczono jak w punkcie II sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego.