III SA/Gd 795/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 20 sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w części dotyczącej odpłatności za usługi opiekuńcze oddala skargę. Decyzją z dnia 4 stycznia 2018 r. nr [...] Prezydent Miasta przyznał B. G. świadczenie w formie usług opiekuńczych w wymiarze 2 godzin w tygodniu (wtorek i piątek) od dnia 5 stycznia 2018 r. do dnia 30 czerwca 2018 r. ustalając koszt jednej godziny na kwotę 19,79 zł. Jednocześnie organ ustalił dla wnioskodawcy procentową odpłatność za jedną godzinę usługi w wysokości 35 % (6,93 zł). W dniu 9 maja 2018 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. wpłynęła informacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wysokości przysługującej B. G. renty inwalidzkiej. Z informacji wynikało, że w miesiącu marcu 2018 r. świadczenie (bez potrąceń) wyniosło 1.549,34 zł. W następstwie aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu 27 kwietnia 2018 r. organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie zmiany odpłatności za usługi opiekuńcze przyznanych decyzją z dnia 4 stycznia 2018 r. nr [...]. Decyzją z dnia 15 maja 2018 r. nr [...] Prezydent Miasta zmienił od dnia 1 maja 2018 r. wyżej wskazaną decyzję własną z dnia 4 stycznia 2018 r. ustalając, że od dnia 1 maja 2018 r. odpłatność obciążająca stronę będzie wynosić 50 % (9,89 zł) za jedną godzinę. W pozostałej części decyzja z dnia 4 stycznia 2018 r. pozostałą niezmieniona. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał art. 104, art. 108 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23; dalej w skrócie jako "k.p.a.") art.2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 7 pkt 6, art. 8 ust. 1 i ust. 3, art. 17 ust. 1 pkt 11, art. 36 pkt 2 lit. l, art. 50 ust. 1, 3 i 6 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.) oraz § 2 – 3 i § 5 – 6 uchwały Rady Miasta G. nr [...] z dnia 28 października 2004 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat oraz trybu ich pobierania (zmienionej uchwałą nr [...] z dnia 24 września 2015 r.). W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że w trakcie realizacji świadczenia nastąpiła zmiana sytuacji dochodowej strony. W następstwie aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz na podstawie posiadanej dokumentacji ustalono, że dochód strony w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej wynosi 1.702,34 zł. Zgodnie z § 5 i § 6 uchwały Rady Miasta G. nr XXIX/947/04 z dnia 28 października 2004 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat oraz trybu ich pobierania odpłatność strony za jedną godzinę świadczonych usług wynosi w takim przypadku 50 % od kwoty ustalonej odpłatności. W realiach sprawy 50 % z kwoty 19,79 zł to kwota 9,89 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji B. G. wskazał, że w okresie poprzedzającym wydanie zakwestionowanej decyzji nie otrzymał jakiejkolwiek podwyżki świadczenia rentowego. Odwołujący nie wie tym samym dlaczego organ dokonał zmiany wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze. B. G. wskazał ponadto, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Przejawem tej sytuacji jest niemożliwość wykupienia leków, które odwołujący się musi przyjmować. Decyzją z dnia 20 sierpnia 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 7 pkt 6, art. 8 ust. 1 i art. 50 ust.1, 3 – 6 ustawy o pomocy społecznej oraz § 2 – 3 i § 5 – 6 uchwały Rady Miasta G. nr XXIX/947/04 z dnia 28 października 2004 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat oraz trybu ich pobierania. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy podniósł, że w związku z otrzymaniem informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych organ pierwszej instancji przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego, w wyniku którego ustalono, że aktualny dochód B. G. wynosi 1.702,34 zł (1.549,34 zł renta inwalidzka oraz 153 zł zasiłku pielęgnacyjnego). Dochód strony przekraczał zatem ustalone w przepisach ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe wynoszące 643 zł. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że dochód strony wzrósł o ponad 10 %. W związku z tym w sprawie nie miał zastosowania art. 106 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z kolei w treści uchwały Rady Miasta G. nr XXIX/947/04 z dnia 28 października 2004 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat oraz trybu ich pobierania zapisano, że w sytuacji gdy dochód wnioskodawcy mieści się w przedziale od 250 % do 300 % kryterium dochodowego to odpłatność za jedną godzinę świadczonych usług obciążająca stronę wynosi 50 % od danej kwoty. W niniejszej sprawie dochód strony to 269 % kryterium dochodowego. Zatem organ pierwszej instancji w pełni zasadnie ustalił, że wysokość odpłatności obciążająca stronę winna wynosić 9,89 zł za jedną godzinę co stanowi 50 % od kwoty 19,79 zł. W skardze na wyżej wskazaną decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku B. G. ponownie wskazał, że w okresie poprzedzającym wydanie zakwestionowanej decyzji nie otrzymał jakiejkolwiek podwyżki świadczenia rentowego. Skarżący nie wie tym samym dlaczego organ dokonał zmiany wysokości odpłatności za usługi opiekuńcze. B. G. wskazał ponadto, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Przejawem tej sytuacji jest niemożliwość sfinansowania wszystkich podstawowych wydatków, w tym wykupienia leków, które skarżący musi stale przyjmować. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018, poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej w skrócie jako "p.p.s.a.") wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Z mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. sąd administracyjny dokonuje kontroli legalności zaskarżonej decyzji nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z uwagi na wskazane powyżej kryterium sąd administracyjny nie jest jednakże władny by oceniać takie okoliczności jak pokrzywdzenie strony wydaną decyzją administracyjną. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji zgodnie ze wskazanymi normami Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie jest zasadna. Skarga nie zasługuje również na jej uwzględnienie z przyczyn, które Sąd obowiązany był wziąć pod uwagę działając z urzędu. Istotnym jest wskazanie, że w związku z otrzymaniem informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Prezydent Miasta przeprowadził aktualizację wywiadu środowiskowego, w wyniku którego ustalono, że aktualny dochód B. G. wynosi 1.702,34 zł (1.549,34 zł renta inwalidzka oraz 153 zł zasiłku pielęgnacyjnego). Dochód strony przekraczał zatem ustalone w przepisach ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynoszące 643 zł. Z treści uchwały Rady Miasta G. nr XXIX/947/04 z dnia 28 października 2004 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat oraz trybu ich pobierania (w brzmieniu na dzień wydania decyzji przez organ pierwszej instancji) wynikało z kolei, że w sytuacji gdy dochód wnioskodawcy mieści się w przedziale od 250 % do 300 % kryterium dochodowego to odpłatność za jedną godzinę świadczonych usług wynosi 50 % od danej kwoty. W niniejszej sprawie dochód strony wzrósł do 269 % kryterium dochodowego. Zatem organ pierwszej instancji w pełni zasadnie ustalił, że wysokość odpłatności obciążająca skarżącego winna wynosić 9,89 zł za jedną godzinę to jest 50 % od kwoty 19,79 zł. Organ odwoławczy wskazał ponadto, że dochód strony wzrósł o ponad 10 %. W związku z tym w sprawie nie miał zastosowania art. 106 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Rozstrzygając zaistniały spór Sąd stwierdza, że organy orzekające w badanej sprawie nie naruszyły prawa w sposób, który dawałby podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Kontrolując działania administracji publicznej Sąd dokonał oceny tej decyzji pod kątem zgodności z prawem, bo jak to już wyżej wyjaśniono jest to jedyne kryterium, którym Sąd może się posługiwać. Wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Przepis ten stanowi przepis szczególny (lex specialis) w stosunku do uregulowań zawartych w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej jest postępowaniem w nowej sprawie. Nie jest to kontynuowanie, czy rozpatrywanie na nowo sprawy administracyjnej rozstrzygniętej już ostateczną decyzją, przyznającą określone uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej. Jest to nowa sprawa administracyjna, której zakres wyznacza treść art. 106 ust. 5 ustawy. Stwierdzenie przez organ administracji publicznej ziszczenia się przesłanek określonych w art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej wiąże się więc z wydaniem decyzji uchylającej lub zmieniającej decyzję pierwotną. Oznacza to, że decyzja wydana w oparciu o art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej wywołuje skutek jedynie na przyszłość. Ponieważ w sprawie wszczęto postępowanie w sprawie zmiany decyzji w części określającej kwotę odpłatności za usługi opiekuńcze i w takim zakresie decyzję ostateczną zmieniono, badaniu podlegać musiały przesłanki faktyczne, w tym zmiana sytuacji dochodowej strony. Przedmiotowa zmiana determinowała bowiem wszczęcie postępowania w sprawie zmiany decyzji z dnia 4 stycznia 2018 r. Jak wynika z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku zmiany sytuacji dochodowej strony zmienia się decyzję administracyjną na niekorzyść strony - bez konieczności uzyskania zgody strony. Ta część przepisu została sformułowana w taki sposób, że właściwy organ administracji publicznej jest obowiązany zmienić decyzję na niekorzyść strony. Jest to jego obowiązek, a nie tylko uprawnienie. Decyzja ma bowiem charakter związany. Przesłanką zmiany decyzji na niekorzyść jest zmiana sytuacji dochodowej strony. Ta właśnie okoliczność faktyczna musi zostać ustalona w jednoznaczny sposób w postępowaniu administracyjnym i prawidłowość jej ustalenia warunkuje w zasadniczym zakresie prawidłowość następczo wydawanej decyzji. W analizowanej sprawie nie ma wątpliwości co do tego, że dochód skarżącego wzrósł. Z akt administracyjnych przedstawionych Sądowi wynika, że dochód skarżącego ustalony dla potrzeb wydania decyzji o przyznaniu świadczenia w formie usług opiekuńczych wynosił 1.405,33 zł (s. 1 wywiadu środowiskowego z dnia 3 stycznia 2018 r.). Na powyższą kwotę składały się renta inwalidzka w wysokości 1.252,33 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Z kolei w dniu 9 maja 2018 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. wpłynęła datowana na dzień 26 kwietnia 2018 r. informacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wysokości przysługującej B. G. renty inwalidzkiej. Z informacji wynikało, że w miesiącu marcu 2018 r. (a zatem już po wydaniu decyzji przyznającej świadczenia świadczenie w formie usług opiekuńczych) wyniosło 1.549,34 zł. W toku aktualizacji wywiadu środowiskowego, co miało miejsce w dniu 27 kwietnia 2018 r., przyjęto, że dochód skarżącego kształtuje kwota renty inwalidzkiej w wyższej niż pierwotne przyjęta wysokości (to jest w kwocie 1.549,34 zł) oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że organy orzekające przyjęły w sposób zasadny, że w sprawie wystąpiła przesłanka pozwalająca na zmianę decyzji ostatecznej na niekorzyść strony. Należy w tym miejscu podkreślić, że organy orzekające nie miały podstaw aby informację uzyskaną z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zakwestionować. Prawidłowo ustalono nadto wysokość obciążającej skarżącego odpłatności mając za podstawę zapisy zawarte w uchwale Rady Miasta G. nr XXIX/947/04 z dnia 28 października 2004 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat oraz trybu ich pobierania. Organ odwoławczy zwrócił nadto zasadnie uwagę, że w sprawie nie miał zastosowania art. 106 ust. 3b ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Na zmianę oceny dotyczącej zakwestionowanej przez skarżącego decyzji nie może mieć wpływu - z uwagi na treść art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej - podnoszona przez skarżącego trudna sytuacja finansowa. Należy ponadto zauważyć, że w § 7 uchwały Rady Miasta G. w sprawie określenia szczegółowych warunków przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania, częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat oraz trybu ich pobierania przewidziano możliwość zwolnienia świadczeniobiorcy w całości lub w części z odpłatności za usługi opiekuńcze. Wśród przypadków uzasadniających takie zwolnienie Rada Miasta G. przewidziała okoliczność ponoszenia wysokich, udokumentowanych wydatków na leki, okoliczność ponoszenia wysokich, udokumentowanych kosztów związanych z leczeniem lub rehabilitacją, względnie sytuację, w której odpłatność za usługi stanowiłaby dla świadczeniobiorcy nadmierne obciążenie z powodu zaległości w opłatach za czynsz, gaz i energię elektryczną. Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.