III SA/Gd 8/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Sędzia WSA Felicja Kajut, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi H. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 17 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia 28 sierpnia 2014 r. Burmistrz Gminy Ż. na podstawie art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( j.t. Dz. U. z 2012 r.,poz.1228 ze zm.) uznał H. R. za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu wskazano, że od dnia 20 lutego 2014 r. H. R. zarejestrowany był w PUP w K., jednak utracił status osoby poszukującej pracy z dniem 10 czerwca 2014 r. z powodu niestawiennictwa w urzędzie w wyznaczonym terminie. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w K. poinformował organ, że w ciągu ostatnich 6 miesięcy tj. od dnia 1 lutego 2014.r do 31 lipca 2014 r. od H. R. wyegzekwowane zostały następujące kwoty: 600 zł w dniu 29 marca 2014 r., 600 zł w dniu 29 kwietnia 2014 r., 600 zł w dniu 31 maja 2014 r. i 600 zł w dniu 25 czerwca 2014 r. H. R. nie dokonywał bezpośrednich wpłat na konto organu tytułem spłaty zobowiązań alimentacyjnych, wpłaty przekazywane były przez komornika. Z tego względu, w okresie 6 miesięcy poprzedzających wydanie decyzji komornik przekazał do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej następujące kwoty: 509, 39 zł w dniu 2 kwietnia 2014 r., 520 zł dniu 6 maja 2014 r., 520 zł w dniu 3 czerwca 2014 r., 520 zł w dniu 27 czerwca 2014 r. i 509, 39 zł w dniu 6 sierpnia 2014 r. Wobec powyższego w ocenie organu I instancji w sprawie zaistniały przesłanki z art. 5 ust. 3 i 3a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, uzasadniające uznanie H. R. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W odwołaniu H. R. wskazał, że stawił się na wezwanie ośrodka, umożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz złożył oświadczenie majątkowe. Status bezrobotnego (poszukującego pracy) utracił bez swojej winy, ponieważ jednorazowe niestawiennictwo w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. było spowodowane chorobą. Ponadto od marca 2014 r. regularnie wpłaca na konto komornika połowę zasądzonych alimentów tj. 600 zł miesięcznie. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 17 listopada 2015 r utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Przedstawiając stan faktyczny sprawy wskazano, że H. R. utracił status osoby bezrobotnej z dniem 24 czerwca 2014 r, z powodu niestawiennictwa w urzędzie pracy w wyznaczonym terminie. Następnie w trakcie wywiadu środowiskowego w dniu 18 września 2014 r. został ponownie zobowiązany do zarejestrowania się w urzędzie pracy. W konsekwencji w dniu 20 października 2014 r. H. R. został zarejestrowany jako osoba poszukująca pracy w Powiatowym Urzędzie Pracy w K., jednak od dnia 31 marca 2015 r. - na swój wniosek - został wykreślony z ewidencji osób bezrobotnych. W ocenie organu została zatem spełniona przesłanka braku zarejestrowania dłużnika w powiatowym urzędzie pracy, co, w świetle art. 5 ust. 3 cyt. ustawy, jest wystarczające dla wszczęcia postępowania w przedmiocie uznania za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zakończenie postępowania zaskarżoną decyzją stało się natomiast konieczne wobec stwierdzenia, że H. R. przez 6 ostatnich miesięcy poprzedzających wydanie decyzji nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego na poziomie minimalnym, określonym w art. 5 ust. 3 a cyt. ustawy. Wyjaśniono, że wprawdzie z dołączonych do odwołania dowodów wpłat wynika, że w okresie ostatnich 6 miesięcy przed wydaniem decyzji organu I instancji (tj. od marca do sierpnia 2014 r.) odwołujący się dokonywał w każdym miesiącu wpłaty po 600 zł, a więc kwoty stanowiącej 50 % ustalonych alimentów, jednakże w okresie 6 miesięcy bezpośrednio poprzedzających wydanie decyzji przez Kolegium, ( tj. od maja do października 2015 r.) H. R. nie wywiązywał się co miesiąc z obowiązku alimentacyjnego wpłacając kwoty w wysokości nie niższej niż 50 % ustalonych alimentów. Jak poinformował organ I instancji w piśmie z dnia 12 listopada 2015 r. na podstawie zaświadczenia komornika sądowego ustalono, że w tym okresie odwołujący dokonał następujących wpłat: 700 zł w dn.15 maja 2015 r., 700 zł w dn. 22 czerwca 2015 r., 700 zł w dn. 2 lipca 2015 r., 700 zł w dn. 4 sierpnia 2015 r., 700 zł w dn. 26 sierpnia 2015 r., 500 zł w dn. 28 września 2015 r. i 500 zł w dn. 29 października 2015 r. Jednocześnie z informacji MOPS w R. z dnia 9 listopada 2015 r. wynika, że odwołujący nie dokonał żadnej wpłaty z tytułu zobowiązań alimentacyjnych bezpośrednio na konto tego ośrodka. Uzasadniało to utrzymanie w mocy zaskarżonej odwołaniem decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G.u H. R. wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego podnosząc zarzuty naruszenia art. 77 § 1 w zw. z art. 7 Kpa. Skarżący przyznał, że na swój wniosek w dniu 31 marca 2015 r. został wykreślony z ewidencji osób bezrobotnych prowadzonej w Powiatowym Urzędzie Pracy w K.. W sprawie pominięto jednak, że wykreślenie z ewidencji w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. nastąpiło z uwagi na zmianę adresu zamieszkania i zameldowania skarżącego - na G. Od kwietnia 2015 r. skarżący został zarejestrowany jako osoba bezrobotna – poszukująca pracy w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. i do dnia złożenia skargi nie został wykreślony z tej ewidencji, co oznacza, że skarżący ma status osoby bezrobotnej. Do skargi dołączona została decyzja Prezydenta Miasta G. o uznaniu H. R. za osobę bezrobotną z dniem 13 maja 2015 r. i o odmowie przyznania zasiłku dla bezrobotnych W skardze wskazano ponadto, że syn skarżącego - J R. od końca czerwca 2015 r. pozostaje pod wyłączną opieką skarżącego. Postanowieniem Sądu Rejonowego w W. Wydziału III Rodzinnego z dnia 2 grudnia 2015 r. w sprawie III [...] ustalono miejsce pobytu J R. przy ojcu. Po uprawomocnieniu się orzeczenia, H. R. wystąpi o uchylenie obowiązku alimentacyjnego wobec syna od dnia 26 czerwca 2015 r., co będzie miało swoje przełożenie na wysokość alimentów i - wpłat dokonywanych przez skarżącego w świetle przesłanek z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G.u zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej - p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy wystąpią przesłanki, o jakich mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a Przedmiotem kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w tej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy Ż. z dnia 28 sierpnia 2014 r. o uznaniu skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Jako podstawę prawną w kontrolowanej decyzji wskazano art. 5 ust.1, 2, 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j .Dz.U z 2015 r., poz.856 ze zm.), mające następujące brzmienie: "W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych". "Decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów" "Jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego, dołączając odpis tej decyzji, oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.)". Mocą art. 2 pkt 3 lit. c ustawy zmieniającej z 2011 r. znowelizowano także treść norm wynikającej z art. 5 ust. 5 ustawy poprzez wprowadzenie następującego jej brzmienie: "Na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy". Zważywszy przytoczoną regulację stwierdzić należy, że ustalenia dokonywane w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mają doniosłe znaczenie. Prowadzą bowiem nie tylko do zakwalifikowania dłużnika alimentacyjnego do określonej kategorii dłużników ale powodują dalsze, poważne konsekwencje. Sformułowanie zawarte w art. 5 ust. 3b ustawy - "jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 §1 Kodeksu karnego", jak też sformułowanie zawarte w art. 5 ust. 5 ustawy – "starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy", są jednoznaczne. Nie pozostawiają organom żadnego luzu decyzyjnego, nakazując określone w ustawie działania. Zatem ewentualna kontrola takich decyzji sprawowana przez sąd administracyjny ogranicza się już tylko do zbadania prawidłowości przeprowadzonej procedury zmierzającej do zatrzymania dłużnikowi alimentacyjnemu prawa jazdy (tak też Trybunał Konstytucyjny w wyroku w sprawie o sygn. P 46/07 "Ewentualna kontrola sądowoadministracyjna decyzji starosty o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego nie obejmuje zasadności merytorycznej wniosku kierowanego do starosty przez organy samorządowe miejsca zamieszkania dłużnika"). Bezspornie zatem postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań musi zostać przeprowadzone przez organy obu instancji z dużą starannością, w celu ustalenia każdej z niezbędnych dla takiego rozstrzygnięcia sprawy przesłanek. Sąd kontrolujący wydane w tej sprawie decyzje powinien mieć natomiast możliwość oceny ustaleń organu dokonanych na podstawie przedstawionych w aktach sprawy dowodów. Jak wynika z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych, nie jest sporny fakt , że skarżący umożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, jak również - złożył oświadczenie majątkowe. Sporna jest kwestia zarejestrowania się skarżącego we właściwym Powiatowym Urzędzie Pracy. Organ odwoławczy przyjął, że skarżący, zarejestrowany w okresie od 20 października 2014 r. do 30 marca 2015 r. jako osoba poszukująca pracy w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. został na swój wniosek wykreślony z ewidencji, zatem – zaszły przesłanki do wszczęcia postępowania w przedmiocie uznania H. R. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Tymczasem, rozpatrując niniejszą sprawę należało mieć na uwadze, że od czasu wydania zaskarżonej odwołaniem decyzji organu I instancji ( decyzja z dnia 28 sierpnia 2014 r.), do chwili rozpatrywania jej w Samorządowym Kolegium Odwoławczym (decyzja z dnia 17 listopada 2015 r.) upłynęło ponad 14 miesięcy, co organ odwoławczy winien wziąć pod uwagę i - w ramach swego obowiązku ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie (art. 138 i 140 w zw. z art. 15 kpa) – uwzględnić przy orzekaniu. Z akt sprawy wynika, (a nie znalazło to właściwego odzwierciedlenia w uzasadnieniach do decyzji), że skarżący jest osobą o ustalonym – umiarkowanym – stopniu niepełnosprawności, istniejącej od 1978 r., jest osobą o "naruszonej sprawności organizmu, zdolną do pracy na stanowisku przystosowanym lub w warunkach pracy chronionej, wymagającą częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych", jak podano w orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia 13.06.2013 r. Orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydano do dnia 31.05. 2017 r., a od 1.09.2013 r. skarżący jest objęty pomocą społeczną w formie zasiłku stałego. W tym stanie rzeczy skarżący mógł być zarejestrowany w organach ds. zatrudnienia, jako osoba poszukująca pracy (art. 2 ust.1 pkt.2 lit.ij ustawy o przeciwdziałaniu bezrobociu /.../) i warunek ten spełniał będąc zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. od 20 października 2014 r. do dnia 31 marca 2015 r., a od 13 maja 2015 r. zarejestrował się jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w G., po przeniesieniu się i zameldowaniu na pobyt stały w G. od dnia 8 stycznia 2015 r. (zaświadczenie w aktach adm.) Niezależnie od powyższego organ odwoławczy nie dostrzegł występowania przesłanki negatywnej, o której mowa w art. 5 ust. 3a ustawy. Zgodnie z zamieszczoną tam regulacją decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie można wydać wobec dłużnika, który przez ostatnie 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu z(e) zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Taki dłużnik nie jest bowiem dłużnikiem uchylającym się od zobowiązań alimentacyjnych w rozumieniu ustawy. Skarżący twierdził w odwołaniu, że przez ostatnie 6 miesięcy płacił alimenty w wysokości nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, a na dowód tego dołączył 6 dowodów wpłat po 600 zł na rachunek Komornika Sądowego w K.. W odniesieniu do tego dowodu Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło (odwrotnie, niż w stosunku do faktu rejestracji jako osoby bezrobotnej czy poszukującej pracy), że dla oceny zaistnienia ustawowych przesłanek istotne jest, czy skarżący wpłacił w każdym z sześciu miesięcy poprzedzających podjęcie decyzji przez Kolegium nie mniej niż 50% bieżąco ustalonych alimentów. Uznano, że skarżący tego wymogu nie spełnił, bowiem wpłacił od maja do sierpnia 2015 r. pięć razy po 700 zł, natomiast już we wrześniu i październiku – dwukrotnie tylko po 500 zł. Organ odwoławczy nie odniósł się jednak do aktualnej (tj. poprzedzającej podjęcie decyzji przez organ odwoławczy) wysokości bieżąco ustalonych alimentów, co jest oczywiście niezbędne dla ustalenia, czy skarżący wpłacił w każdym z sześciu miesięcy nie mniej niż 50% tej kwoty. Z informacji o stanie egzekucji i przyczynach bezskuteczności Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w K. nr [...] z dnia 5 listopada 2015 r. wynika bowiem, że suma bieżących alimentów to 800 zł miesięcznie ( po 400 zł na K. i S. R.), bowiem należność na rzecz J R. oznaczona została przez Komornika jako 0,00 zł. Kontrola spełnienia lub niespełnienia się tej istotnej dla uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych przesłanki wymaga przede wszystkim ustalenia, w jakiej wysokości określony został – bieżący - obowiązek alimentacyjny dłużnika w stosunku do wierzycieli alimentacyjnych uprawnionych na mocy decyzji administracyjnej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolejnym ustaleniem powinno być czy i w jakich wysokościach dłużnik spełniał ten obowiązek wobec osób ujętych w decyzji przyznającej prawo do świadczeń. Dokumentacja zebrana w aktach sprawy nie pozwala na ustalenie wysokości aktualnego (przed podjęciem decyzji przez Kolegium) obowiązku alimentacyjnego skarżącego wobec dzieci s. K. i J. R. Brak jest także ustaleń, co do rzeczywistych wysokości zaległości alimentacyjnych. Nie jest więc możliwe ustalenie, czy wpłaty, jakich dokonywał skarżący na przestrzeni ostatnich sześciu miesięcy odpowiadały co najmniej 50% kwoty bieżących alimentów. Przypomnieć należy, że uznanie dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych dotyczy zindywidualizowanych zobowiązań w stosunku do zindywidualizowanych wierzycieli. Są to wierzyciele alimentacyjni, którym przyznano na mocy decyzji administracyjnej świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Informacja organu egzekucyjnego o wywiązywaniu się dłużnika w okresie ostatnich sześciu miesięcy z zobowiązań alimentacyjnych w podanych kwotach winna zatem zostać porównana z wysokością bieżących alimentów i dopiero takie ustalenie pozwala na prawidłową ocenę spełnienia się przesłanki, o której mowa w art. 5 ust. 3a ustawy. Ocena ta dokonywana musi być odrębnie wobec każdego z wierzycieli alimentacyjnych uprawnionych na mocy decyzji administracyjnej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Słusznie zatem skarżący zarzucił w skardze organowi brak dokonania ustaleń istotnych dla sprawy okoliczności. Konsekwencją potwierdzenia się tego zarzutu jest konieczność usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, jako wydanej co najmniej przedwcześnie. W ponownym postępowaniu rolą organu będzie w pierwszej kolejności ustalić wysokość zobowiązania obciążającego skarżącego wobec każdego z wierzycieli będącego adresatem decyzji o przyznaniu uprawnienia do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W tym celu konieczne będzie uzupełnienie materiału dowodowego i włączenie do akt sprawy tytułu wykonawczego określającego wysokość przyznanych wierzycielom od skarżącego alimentów oraz decyzji administracyjnej przyznającej im świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Materiał dowodowy powinien zostać również uzupełniony poprzez ustalenia wykazujące, że skarżący spełnia przesłankę wymaganą do traktowania go jako dłużnika alimentacyjnego, o jakiej mowa w art. 2 pkt 3 ustawy. Nadto niezbędne jest uzyskanie dokładnej informacji o stanie zadłużenia skarżącego i dokonywanych przez niego płatnościach w okresie, o którym mowa w art. 5 ust. 3a ustawy. W tym celu wydaje się słuszne przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony w celu wyjaśnienia wskazanych powyżej istotnych okoliczności, niezbędnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia. Skoro skarga okazałą się skuteczna, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.