III SA/Gd 821/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. W. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody z dnia 12 września 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w dniu 22 lutego 2013 r., skarżący W. W. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym wynika, że ww. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika z kolei, że wnioskodawca nie posiada jakichkolwiek nieruchomości ani ruchomości o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca nie posiada również jakichkolwiek oszczędności a źródłem jego dochodu są prace dorywcze, z których uzyskuje 500 – 1000 zł brutto miesięcznie. W tym stanie należało wskazać, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (to jest obejmującym m.in. ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu) następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ww. ustawy. W związku z powyższym to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Zgodnie z art. 255 ww. ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 25 lutego 2013 r. (doręczonym w dniu 6 marca 2013 r. - dowód: potwierdzenie odbioru, akta sprawy – k. [...]) wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia: a) odpisów zeznań podatkowych złożonych przez wnioskodawcę za rok 2011 oraz 2012 a w przypadku ich nieskładania – odpisów imiennych informacji o wysokości osiągniętego dochodu lub rocznego obliczenia podatku za dany rok; b) kopii dokumentów potwierdzających uzyskiwanie dochodów z prac dorywczych (umowy, rachunki, potwierdzenia wypłat wynagrodzenia, inne); c) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; d) kopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy (utrzymanie lokalu, opłaty czynszowe, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, inne); e) oświadczenia czy wnioskodawca jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku a jeżeli tak do przedłożenia stosownego zaświadczenia w tym przedmiocie; f) oświadczenia czy wnioskodawca korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej a jeżeli tak do przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających fakt otrzymywania stosownych świadczeń z pomocy społecznej; g) oświadczenia w przedmiocie wszystkich zarejestrowanych na wnioskodawcę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). W dniu 18 marca 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęło nadane w dniu 12 marca 2013 r. pismo, w którym wnioskodawca wskazał, że: - nie posiada odpisów zeznań podatkowych gdyż podejmował się jedynie prac dorywczych uzyskując z tego tytułu wynagrodzenie w kwocie 500 – 1500 zł; - nie posiada żadnych dokumentów potwierdzających uzyskiwanie dochodów z prac dorywczych; - nie posiada rachunku bankowego; - nie posiada jakichkolwiek dokumentów obrazujących koszty utrzymania w okresie ostatnich trzech miesięcy; - nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna; - nie korzysta z form pomocy społecznej; - nie jest właścicielem żadnego pojazdu mechanicznego. Z uwagi na powyższe pismo, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 19 marca 2013 r. wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń, tj.: a) zaświadczeń od podmiotów, na których rzecz wnioskodawca wykonywał prace dorywcze w okresie ostatnich sześciu miesięcy potwierdzających wysokość otrzymywanego wynagrodzenia; b) oświadczenia czy wnioskodawca korzysta z pomocy finansowej rodziny bądź osób trzecich a jeżeli tak - do wskazania wysokości uzyskiwanej pomocy; c) oświadczenia w przedmiocie wysokości comiesięcznych kosztów utrzymania wnioskodawcy (z rozbiciem na koszty utrzymania lokalu w którym wnioskodawca zamieszkuje, koszty mediów, żywności, lekarstw itd.). W odpowiedzi na powyższe zarządzenie wnioskodawca nadesłał pismo identyczne w treści jak to stanowiące odpowiedź na zarządzenie z dnia 6 marca 2013 r. W piśmie tym nie odniesiono się w żaden sposób do obowiązku przedłożenia ww. zaświadczeń jak też do kwestii uzyskiwania ewentualnej pomocy finansowej ze strony rodziny. Mając na uwadze powyższe okoliczności, należało uznać, że wnioskodawca nie udowodnił dostatecznie, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Istotnym jest bowiem wskazanie, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie zaś do treści art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ww. ustawy złożone przez wnioskodawcę - jak wskazano powyżej - nie zawierało dostatecznych i wyczerpujących danych koniecznych do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Stąd też ww. zarządzeniami zwrócono się do wnioskodawcy o jego uzupełnienie wskazując jednocześnie jakie oświadczenia oraz jakie dokumenty źródłowe należy w tej materii przedstawić. Z oczywistych względów dokumenty te miały potwierdzić okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na stosowne wezwanie referendarza wnioskodawca nie przedłożył jednakże jakichkolwiek dokumentów potwierdzających dane wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). W związku z powyższą postawą wnioskodawcy niewyjaśnioną pozostała m.in. kwestia wysokości dochodów uzyskiwanych z prac dorywczych. Jest to o tyle istotne, że wnioskodawca - zgodnie ze złożonym oświadczeniem - nie korzysta z form pomocy społecznej oraz ze wsparcia przyznawanego osobom bezrobotnym. W formularzu PPF wnioskodawca wskazał zaś, że dochody te kształtują się na poziomie 500 – 1000 zł. Tymczasem w piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie referendarza sądowego wnioskodawca wskazuje, że dochody z prac dorywczych kształtują się na poziomie 500 – 1500 zł, a więc wyższym. Co istotne, wnioskodawca nie potwierdził ww. kwot wskazując, że sam nie posiada jakichkolwiek dokumentów obrazujących wysokość tych dochodów. Nie przedłożył również jakichkolwiek zaświadczeń od podmiotów na rzecz których świadczył ww. prace. Taka postawa wnioskodawcy budzi uzasadnione wątpliwości co do jego wiarygodności gdyż zgodnie ze złożonym pod groźbą odpowiedzialności karnej oświadczeniem (vide: rubryka 13 formularza PPF) wnioskodawca dochody z prac dorywczych generuje nie sporadycznie a co miesiąc (vide: rubryka 10 część 3 formularza PPF – "dochód miesięczny brutto"). W ocenie referendarza dla zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy niewystarczające jest poprzestanie jedynie na oświadczeniach, iż wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku oraz nie posiada jakiejkolwiek dokumentacji związanej ze swoim stanem majątkowym i dochodach. Wnioskodawca - co oczywiste - musi bowiem zaspokajać chociażby podstawowe potrzeby egzystencjalne, a na ten cel niezbędne są jakiekolwiek środki finansowe. Zestawienie chociażby tych kosztów w odniesieniu do dochodów generowanych przez wnioskodawcę jest z kolei niezbędne dla oceny zasadności złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano powyżej, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ma miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. Oznacza to, że rozpoznający wniosek referendarz nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawcy domniemywać. W orzecznictwie sądowym podkreśla się z kolei, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, publ. ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Pozytywne rozpatrzenie wniosku może bowiem nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej znajduje się wnioskodawca nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku swojego koniecznego utrzymania. W konsekwencji - w razie nie wykazania ww. sytuacji - próbę przeniesienia ciężaru finansowego związanego z postępowaniem na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie. W konsekwencji powyższych rozważań, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia odmawiając wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.