III SA/Gd 83/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Orłowska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 11 grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym postanawia odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 3 kwietnia 2009 r. (data stempla pocztowego), uzupełnionym na urzędowym formularzu PPF w dniu 21 kwietnia 2009 r., W. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 20 maja 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Od powołanego postanowienia w ustawowym terminie sprzeciw wniósł skarżący. Skuteczne wniesienie sprzeciwu, w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) – dalej P.p.s.a. powoduje utratę mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 20 maja 2009 r. i konieczność rozpoznania sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu przez Sąd. Według oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonego przez skarżącego, prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, wraz z żoną jest posiadaczem lokalu spółdzielczego oraz nieruchomości gruntowej o powierzchni 670 m2. Wnioskodawca podał, że zgromadził oszczędności w wysokości około 30 000 zł, ponadto jest właścicielem dzieł sztuki (obrazów) o wartości powyżej 3 000 euro, motocykla [...] oraz 12 - letniego samochodu [...], których łączną wartość określił na 10 500 zł. Źródłem jego utrzymania jest najem miejsc postojowych, z którego uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 800 zł. Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie takich okoliczności należy do strony wnioskującej, która powinna we wniosku PPF dokładnie przedstawić swoją sytuację majątkową i rodzinną. Sąd odmawia przyznania prawa pomocy, jeżeli podane we wniosku o przyznanie prawa pomocy fakty nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z przedstawionymi informacjami dotyczącymi majątku i dochodów (por. post. NSA z dnia 9 września 2004 r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.). O dostatecznym udowodnieniu we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy decyduje Sąd, który w razie niewystarczających danych do oceny sytuacji materialnej wnioskującego, może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać do przedstawienia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. W niniejszej sprawie zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 27 kwietnia 2009 r., doręczonym w dniu 5 maja 2009 r. wezwano skarżącego do przedłożenia – w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów: odpisów zeznań podatkowych za 2008 r. złożonych przez niego oraz małżonkę; kopii dokumentów potwierdzających źródła i wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) uzyskanego przez niego w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 31 marca 2009 r.; wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego oraz małżonkę rachunków bankowych, maklerskich (i innych na których gromadzone są środki pieniężne), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie; oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki wnioskodawcy, w szczególności posiadanych przez nią nieruchomości (ze wskazaniem ich powierzchni), przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, wysokości zasobów pieniężnych (oszczędności i papierów wartościowych) oraz wskazania źródeł i wysokości osiąganych przez nią dochodów, a także dowodów dotyczących źródeł i wysokości tych dochodów uzyskanych w okresie ostatnich trzech miesięcy; kopii dokumentów obrazujących aktualną wysokość ponoszonych kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych); oświadczenia, czy skarżący i jego małżonka korzystają aktualnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi twierdzącej - przedłożenia kopii dokumentów potwierdzających charakter pomocy oraz jej wysokość. Wnioskodawca został poinformowany, iż nie jest zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki tylko w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, zaś on przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Pomimo upływu wyznaczonego terminu sądowego, skarżący nie nadesłał jakichkolwiek żądanych dokumentów ani oświadczeń. W sprzeciwie od postanowienia referendarza skarżący podniósł m.in., iż obecnie mieszka sam, zaś w jego małżeństwie została ustanowiona rozdzielność majątkowa. Po podjęciu od 1 czerwca 2009 r. zawieszonej działalności gospodarczej wnioskodawca uzyskuje dochód w kwocie 800 zł miesięcznie. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa powołanym przepisie, nie zawiera dostatecznych danych uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Podkreślić bowiem należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej nie świadczy o prowadzeniu przez wnioskodawcę samodzielnego gospodarstwa domowego, a kształtuje jedynie stosunki majątkowe istniejące w jego małżeństwie. O przyznaniu stronie prawa pomocy nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów postępowania. W niniejszej sprawie wnioskodawca, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, uchylił się od podania w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (złożonym na urzędowym formularzu PPF) jakichkolwiek danych obrazujących stan majątkowy jego małżonki, a następnie uchylił się od przedłożenia - na wezwanie w trybie art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - jakichkolwiek żądanych dokumentów obrazujących sytuację finansową jego oraz żony. Należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Przepis art. 246 § 1 ww. ustawy co do zasady nie ma więc zastosowania do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty postępowania stanowią poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1099/04, niepubl.). Tymczasem z oświadczenia złożonego przez skarżącego pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajanie prawdy wynika, iż posiada on m.in. oszczędności w wysokości około 30 000 zł. W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, iż skarżący oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe są ludźmi ubogimi, pozbawionymi majątku i środków do życia. Sytuacja materialna wnioskodawcy nie wskazuje na niemożność uiszczenia przez niego kosztów zastępstwa prawnego z wyboru. Koszty postępowania sądowoadministracyjnego winny być bowiem ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.