III SA/Gd 841/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 27 lipca 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 26 lutego 2021 r., wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej jako "ustawa", Prezydent Miasta odmówił J. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką K. P. Po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez J. P., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 lipca 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości, odmówiło przyznania J. P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad matką K. P. w okresie od 1 listopada 2020 r. do 21 lutego 2021 r., w pozostałym zakresie umarzając postępowanie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że w dniu 13 lipca 2021 r. wpłynął akt zgonu K. P., z którego wynika, że zmarła ona 21 lutego 2021 r. Przywołując przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy wskazał, że z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 negatywną przesłanką przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia nie może być okoliczność, że wniosek dotyczy opieki sprawowanej nad dorosłą osobą niepełnosprawną. Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji, że brak jest związku przyczynowego między rezygnacją J. P. z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a sprawowaną opieką, co stanowi przyczynę odmowy przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Organ pierwszej instancji zlecił pracownikowi socjalnemu w piśmie z dnia 8 grudnia 2020 r. przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, wskazując jego zakres ( konkretne pytania). Wystosował też do wnioskodawczyni zobowiązanie do dostarczenia wskazanych dokumentów i złożenia oświadczeń. Mimo doręczenia pisma i podjęcia prób kontaktu telefonicznego wnioskodawczyni nie podejmowała telefonów. Wystosowano do wnioskodawczyni wezwanie z prośbą o kontakt. Wywiad środowiskowy przeprowadzono dopiero 22 stycznia 2021r. , jednak nie wyjaśniono przyczyn trudności skontaktowania się z wnioskodawczynią. Z wywiadu środowiskowego , przeprowadzonego z uwagi na zagrożenie COVID – 19 w siedzibie centrum pracy socjalnej wynika, że matka skarżącej chorowała na przewlekłe otępienie alzheimerowskie, leczona była przez psychiatrę i neurologa. Od września/ października 2020 r. nie mogła zostać sama w domu , była osobą leżącą , korzystała z pampersów, wymagała czynności higienicznych i pielęgnacyjnych, mierzenia ciśnienia, podawania leków, posiłków, wykonywania czynności gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni mieszkała wraz z matką oraz z siostrą A. S., prowadzącą działalność gospodarczą, która czasami pomagała jej w opiece nad matką. Brat wnioskodawczyni J. P. mieszka i prowadzi działalność gospodarczą w H., przy czym nie ma z nim kontaktu. Kolegium zauważyło duże rozbieżności w informacjach podawanych przez wnioskodawczynię w zakresie sprawowanej opieki , wskazało na brak danych dotyczących stanu zdrowia matki wnioskodawczyni. Nie dało wiary dołączonemu zakresowi czynności – z jednej strony wskazano, że matka wnioskodawczyni jest osobą leżącą, z drugiej – że wychodzi na spacery i do kościoła. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego czy załatwianiem spraw urzędowych są zwykłymi czynnościami dnia codziennego, które są wykonywane niezależnie od tego, czy w domu znajduje się osoba wymagająca opieki. Matka wnioskodawczyni , mająca powyżej 80 lat, mieszkała z dwiema córkami , wobec czego oczywiste jest, że czynności takich nie wykonywała. Kolegium uznało za konieczne uzupełnienie materiału dowodowego, jednak wywiad środowiskowy w koniecznym zakresie nie został przeprowadzony wobec uzyskania informacji o śmierci matki wnioskodawczyni w dniu 21 lutego 2021 r., o czym wnioskodawczyni nie poinformowała organu pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że wnioskodawczyni w piśmie z dnia 26 czerwca 2021 r. podała zakres wykonywanych czynności opiekuńczych, podała, że do stycznia matka poruszała się w domu o lasce , a od stycznia stan jej zdrowia pogorszył się znacznie i stała się osobą leżącą. Siostra, prowadząca sklep zielarski nie mogła w pełni przejąć opieki nad matką, a brat nie pomagał finansowo i nie opłacał usług opiekuńczych. Ona sama nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Wcześniej była czynna zawodowo, od 5 stycznia 2017 r. była osobą bezrobotną, od 24 sierpnia 2017 r. pracowała z przerwami na podstawie umów zlecenia zawieranych na czas określony. Ostatnia umowa zawarta była na okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. Została ona rozwiązana za porozumieniem stron w dniu 31 października 2021 r., co zdaniem wnioskodawczyni potwierdzać ma zasadność jej wniosku o przyznanie wnioskowanego świadczenia. Kolegium wskazało, że odwołująca się nie była jedyną osobą zamieszkującą z matką i jedyną osobą, sprawującą nad nią opiekę. Choć siostra odwołującej się prowadziła sklep zielarski, trudno przyjąć z racji zamieszkiwania jej wraz z matką, by pomagała w opiece nad matką jedynie w soboty i niedziele ( jak wyjaśniała odwołująca się) , a po skończeniu pracy w tej opiece nie pomagała. W tej sytuacji opieka sprawowana przez odwołującą się nie była opieką 24- godzinną, sprawowaną jedynie przez nią. Ponadto odwołująca się przyznała, że od stycznia 2021 r., gdy matka stała się osobą leżącą, sprawowała nad nią opiekę wspólnie z siostrą, co pozwala na wywiedzenie wniosku , że od dnia złożenia wniosku do tego czasu matka odwołującej się nie wymagała takiej opieki, by odwołująca się nie mogła podjąć zatrudnienia, choćby w minimalnym zakresie, tym bardziej , że praca na umowę zlecenia, którą wykonywała, nie ograniczała jej w ustalonych godzinach, jak w przypadku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Kolegium wskazało również, że odwołująca się nie skorzystała z prawa do złożenia dodatkowych dowodów i wyjaśnień. W tej sytuacji nie było podstaw do przyznania odwołującej się przedmiotowego świadczenia od 1 listopada 2020 r. do dnia śmierci jej matki, a w pozostałym zakresie należało umorzyć postępowanie, jako bezprzedmiotowe. W skardze, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na opisaną powyżej decyzję organu odwoławczego skarżąca J. P., reprezentowana przez adwokata, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w części dotyczącej odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 listopada 2020 r. do 21 lutego 2021 r. , ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 17 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wskazując na treść przywołanego przepisu wskazała, że sprawowana opieka nie musi być opieka całodobową, a skarżąca sprawowała opiekę nad niepełnosprawną matką, co uniemożliwiło jej podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Skarżąca w dniu 27 listopada 2020 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym w dniu 29 czerwca 2017 r. Z orzeczenia tego wynika, że nie da się ustalić , od kiedy niepełnosprawność istnieje, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 29 maja 2017 r. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej także jako "ustawa", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Powyższa regulacja art. 17 ust. 1b ustawy stanowiła przedmiot oceny Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł, że art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Skutkiem tego wyroku jest ustalenie, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki. Wymieniony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie doprowadził wprawdzie do wyeliminowania niekonstytucyjnej normy z porządku prawnego, jednak jego treść wiąże - w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji RP - i stanowi dla organów administracji oraz sądów administracyjnych istotną wskazówkę interpretacyjną. W konsekwencji organy administracji rozstrzygające o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego miały obowiązek procedować w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która z dniem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tj. w dniu 23 października 2014 r., została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. W związku z tym, jak słusznie uznało Kolegium, wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanka w postaci czasu powstania niepełnosprawności matki skarżącej nie może być podstawą odmowy wnioskowanego świadczenia. Z tego względu błędne w tej mierze było stanowisko organu pierwszej instancji. Jednak, jak wynika z art. 17 ustawy, możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zależy od spełnienia różnych przesłanek pozytywnych i braku wystąpienia przesłanek negatywnych. W niniejszej sprawie nie doszło, zdaniem organów obu instancji, do spełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić. Zauważyć należy, że przepisu art. 17 ust.1 ustawy nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym sprawia, że świadczenie to przysługuje wskazanym w w/w przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego tak w wywiadzie środowiskowym, jak i w złożonych oświadczeniach ( w tym wykazie czynności) wskazywała na okoliczności związane ze stanem zdrowia matki i zakresem sprawowanej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie zauważyło, że sporządzony przez skarżącą wykaz wykonywanych czynności, ustalenia poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego na podstawie informacji uzyskanych od skarżącej, jak też jej późniejsze oświadczenia nie są ze sobą spójne, czy też są wręcz wewnętrznie sprzeczne. Matka skarżącej miała być osobą leżącą, pampersowaną, a jednocześnie miała korzystać z pomocy przy wychodzeniu na spacery, czy do kościoła. Skarżąca, wzywana o przedstawienie dokumentów dotyczących procesu leczenia matki, np. wypisów ze szpitala czy zaleceń lekarskich, tego rodzaju dowodów nie przedłożyła. Dokumenty takie przedstawiałyby natomiast obiektywne dane, pozwalające na weryfikację twierdzeń skarżącej o potrzebach jej niepełnosprawnej matki, ewentualnych zmianach tych potrzeb w zależności od stanu jej zdrowia oraz ewentualnych zmian zakresu koniecznej opieki. Zauważyć też należy, że z ustaleń organów wynika w sposób niekwestionowany, że matka skarżącej zamieszkiwała nie tylko ze skarżącą , ale także z drugą ze swych córek. Skarżąca w oświadczeniach podawała, że siostra prowadzi własną działalność gospodarczą i tylko pomaga jej w opiece nad matką. Nie podała konkretnie i szczegółowo, mimo wezwań organu tak pierwszej, jak i drugiej instancji, jaki był zakres opieki sprawowany przez jej siostrę, poza ogólnym wskazaniem, że przejmowała ona większość opieki w niedziele oraz gdy skarżąca wychodziła po zakupy , do lekarza, załatwić różne sprawy, a gdy stan matki się pogorszył, opiekę tę sprawowały wspólnie. W ocenie Sądu - wobec powyższego - organ odwoławczy słusznie przyjął, że matka skarżącej zaczęła wymagać całodobowej opieki od stycznia 2021 r. , jednak skarżąca nie sprawowała tej opieki sama, a z siostrą. Zasadnie też Kolegium przyjęło, że wcześniej , od złożenia wniosku, matka skarżącej nie wymagała opieki w tak szerokim zakresie , a w opiece nad matką pomagała skarżącej jej siostra. Słuszne jest też stanowisko organu , że czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego są czynnościami, w których dorosłe dzieci wyręczają rodziców w podeszłym wieku. Są to też czynności wykonywane w każdym gospodarstwie domowym, a w niniejszym przypadku dwie dorosłe córki zamieszkiwały wspólnie ze swoją niepełnosprawną matką. Kolegium zasadnie nie dało wiary skarżącej, że wykonywanej opieki nie mogła pogodzić z jakimkolwiek zatrudnieniem, szczególnie w sytuacji, gdy na różnych etapach postępowania podawała ona co najmniej niespójne informacje o okolicznościach istotnych dla sprawy, jak też nie przedstawiła żądanych przez organy dokumentów dotyczących stanu zdrowia matki. Swoje stanowisko organ odwoławczy, kierując się zasadami doświadczenia życiowego, prawidłowo przedstawił i uzasadnił, odnosząc się także do charakteru pracy, wykonywanej wcześniej przez skarżącą. Z umowy zlecenia , wiążącej skarżącą w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do 31 października 2020 r. wynika, że skarżąca sama miała dokumentować faktyczny czas wykonywania zlecenia, polegającego na wprowadzaniu dokumentów księgowych do systemu , czyli – jak słusznie zauważył organ odwoławczy - nie była ograniczona w ustalonych godzinach, jak w przypadku zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Mając na uwadze powyższe skarżąca, reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, nie wykazała, by spełniała przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o przedmiotowe świadczenie do dnia 21 lutego 2021 r. W tym stanie rzeczy Sąd, nie podzielając zarzutów skargi i nie znajdując podstaw do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji , na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.