III SA/Gd 848/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na uchwałę Rady Miejskiej z dnia 29 czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi na działalność Burmistrza postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 10 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę W. K. na opisaną wyżej uchwałę Rady Miejskiej. W terminie do złożenia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia skarżący – na formularzu urzędowym PPF - wniósł o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku powołał się na brak majątku oraz dochodów, jak również trudności procesowe związane z toczącą się w drugiej instancji sprawą. Skarżący oświadczył, że nie ma osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dodał, że posiada zobowiązania, ale nie ma z czego ich pokryć. Z uwagi na wiek 69 lat nie jest w stanie egzystować i ponosić koszty postępowania. Do formularza wniosku załączył kserokopię postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2016 r. o zwolnieniu skarżącego z kosztów sądowych i ustanowieniu dla niego adwokata (sygn. akt III SA/Gd 654/16). Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączony do niego dokument były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 5 grudnia 2016 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) wobec zadeklarowanego braku dochodów: - odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy za 2015 r. (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; - oświadczenia czy wnioskodawca jest obecnie zatrudniony, oświadczenia czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia emerytalne lub rentowe bądź pomoc finansową od członków rodziny; w przypadku odpowiedzi przeczącej wnioskodawca winien precyzyjnie wyjaśnić w sposób jasny i precyzyjny, z jakich środków (źródło i wysokość) zaspokaja swoje podstawowe potrzeby związane z bieżącym utrzymaniem; b) kopii dokumentów potwierdzających okoliczność, że wnioskodawca aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej (decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienia o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli nie wyrejestrował on działalności bądź nie zawiesił jej wykonywania – dokumentów księgowych, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy, wykaz środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia związanych z wykonywaną działalnością oraz odpisy zeznań podatkowych za rok 2015 r., bądź zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ten rok; c) oświadczenia czy wnioskodawca posiada prawo do zasiłku dla bezrobotnych a jeżeli tak - dokumentu wystawionego przez właściwy powiatowy urząd pracy o jego wysokości; d) oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; a jeżeli tak - stosownego zaświadczenie organu gminy w tym zakresie ze wskazaniem wysokości uzyskiwanych świadczeń; e) kopii dokumentów obrazujących aktualny stan ewentualnego zadłużenia wnioskodawcy (to jest na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy) wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków, jednostek samorządu terytorialnego, osób prawnych i innych podmiotów; f) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku, gdy wnioskodawca w okresie ostatnich sześciu miesięcy zlikwidował posiadane rachunki bankowe należy przedłożyć dokumenty potwierdzające ich zamknięcie; g) oświadczenia czy w okresie ostatnich 12 miesięcy wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa, jednostkom samorządu terytorialnego (gminom, powiatom), osobom prawnym lub osobom fizycznym; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wskazania sądów, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, sygnatur prowadzonych spraw, dat wydanych orzeczeń oraz informacji o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz ewentualnie wypłaconych na jego rzecz; h) kopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami własnego utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi w okresie ostatnich trzech miesięcy; i) oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak - dokumentów obrazujących wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto małżonki oraz jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł, w tym zarejestrowane na małżonkę pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. W piśmie z dnia 3 stycznia 2017 r. wnioskodawca wyjaśnił, że nie składał zeznań podatkowych bowiem nie ma żadnego dochodu, działalności gospodarczej nie prowadzi, nie ma zatrudnienia, nie korzysta z zasiłku. Oświadczył, że posiada zadłużenie wobec urzędów. Nie wnosił pozwów o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa. Skarżący wyjaśnił też, że nie ponosi żadnych wydatków, bowiem nie ma dochodów. Odnośnie sytuacji rodzinnej skarżący wyjaśnił, że posiada rozdzielność majątkową z małżonką, z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Do pisma skarżący załączył: (-) postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 1 lipca 2015 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu nieściągalności zadłużenia z majątku zobowiązanego w sprawie, w której wierzycielem jest Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a należność główna wynosi 22.259,39 zł, (-) postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 18 czerwca 2014 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji w sprawie, w której wierzycielem jest Agencja Nieruchomości Rolnych, a egzekwowana należność wynosi 10.000 zł, (-) postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 24 sierpnia 2012 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia dalszej bezskuteczności egzekucji w sprawie, w której wierzycielem jest A, a egzekwowana należność wynosi 113.462,94 zł, (-) postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dnia 24 sierpnia 2012 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności dalszej egzekucji w sprawie, w której wierzycielem jest A, a egzekwowana należności wynosi 380.125,00 zł. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości. Odpowiedź skarżącego na wezwanie referendarza sądowego wątpliwości tych nie usunęła, albowiem – poza przedstawieniem opisanych wyżej postanowień dotyczące umorzenia egzekucji prowadzonych wobec skarżącego - wyjaśnienia skarżącego były niekompletne i niespójne. Skarżący w żaden sposób bowiem nie wyjaśnił z jakich środków się utrzymuje albo – wobec braku dochodów, majątku, prawa do zasiłku dla bezrobotnych, czy świadczeń z pomocy społecznej - kto ponosi koszty jego utrzymania. Oświadczając że nie ponosi kosztów utrzymania ograniczył się jedynie do wyjaśnienia, że nie posiada dochodów. Nie przedstawił zatem jakichkolwiek danych, z których wynikałoby, z jakich źródeł ponosi koszty podstawowych potrzeb życia codziennego, takich jak koszty zakupu żywności, odzieży, środków czystości, czy utrzymania zajmowanego mieszkania, mimo że – jak sam oświadczył – gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Jednocześnie skarżący nie wykazał, z jakich przyczyn pozbawiony jest jakiegokolwiek źródła dochodu. Taki stan rzeczy, w świetle zasad doświadczenia życiowego, nie może być uznany za wiarygodny, albowiem zaspakajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania środków finansowych i nie jest możliwe w sytuacji braku jakiegokolwiek dochodu i majątku, czy też pomocy instytucji państwowych lub społecznych albo też osób trzecich. Wobec powyższego bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy pozostają – wynikające z przedłożonych dokumentów - okoliczności umorzenia toczących się przeciwko niemu postepowań egzekucyjnych. Z ich treści wynika jedynie, że bezskuteczna okazała się egzekucja z majątku wnioskodawcy, jak również fakt, że na dzień wydania postanowień umarzających postępowania egzekucyjne wnioskodawca nie posiadał środków na rachunku bankowym, jak również nie uzyskiwał świadczeń z ZUS, nie jest właścicielem nieruchomości, ani też nie posiada ruchomości, wierzytelności, czy innych kont bankowych. Treść tych dokumentów nie wyjaśnia jednak, z jakich źródeł wnioskodawca ponosi koszty podstawowych potrzeb życiowych. Dodać należy – wobec akcentowanej przez skarżącego okoliczności istniejącego w jego małżeństwie ustroju rozdzielności majątkowej - że fakt ten nie uzasadnia pominięcia sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych małżonki skarżącego przy rozpoznawaniu jego wniosku o prawo pomocy. Badanie tych okoliczności jest niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r., nr 1, poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych małżonki skarżący jednak nie przedstawił. Ponadto wnioskodawca nie przedstawił – mimo wezwania – jakichkolwiek dokumentów potwierdzających okoliczność, że nie prowadzi on działalności gospodarczej. Twierdzeniom skarżącego w tym zakresie przeczą dane ujawnione w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z których wynika, że wnioskodawca od dnia 1 sierpnia 1972 r. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą B w miejscu swojego zamieszkania wskazanym w skardze, tj. pod adresem: ul. [...] i nadal jest aktywnym przedsiębiorcą. Referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się ona od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Wnioskodawca został dokładnie poinformowany, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. Dodać należy, że nie ma znaczenia okoliczność uzyskania przez skarżącego prawa pomocy w innym postępowaniu sądowym. Orzeczenie zapadłe w innych sprawach nie są w niniejszej sprawie wiążące. Przedstawienie przez skarżącego swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny i niespójny oznacza, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.