III SA/Gd 848/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Orłowska po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Gd 848/16 w sprawie ze skargi W. K. na uchwałę Rady Miejskiej w B. z dnia 29 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi na działalność Burmistrza B. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia18 stycznia 2017 r. Postanowieniem z dnia 10 października 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę W. K. na uchwałę Rady Miejskiej w B. z dnia 29 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia skargi na działalność Burmistrza B. W terminie do złożenia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, skarżący zażądał zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku powołał się na brak majątku oraz dochodów, zaznaczył, że nie ma środków na utrzymanie, na opłaty sądowe, ani na profesjonalną pomoc prawną. Skarżący oświadczył, że nie ma osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dodał, że jest zadłużony wobec banku, urzędu i Agencji Nieruchomości Rolnych. Do formularza wniosku załączył kserokopię postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2016 r. o zwolnieniu z kosztów sądowych i ustanowieniu adwokata (sygn. akt III SA/Gd 654/16). Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2017 r. odmówiono wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia referendarz wskazał, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączony do niego dokument były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zatem zarządzeniem z dnia 5 grudnia 2016 r. został on wezwany do uzupełnienia swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wymienionych tam dokumentów i oświadczeń. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca wyjaśnił, że nie składał zeznań podatkowych bowiem nie ma żadnego dochodu, działalności gospodarczej nie prowadzi od lat, nie ma zatrudnienia, nie korzysta z zasiłku. Oświadczył, że posiada zadłużenie wobec urzędów. Dalej podał, że nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, bowiem nie ma dochodów ani źródeł utrzymania. Odnośnie sytuacji rodzinnej wyjaśnił, że posiada rozdzielność majątkową z żoną, z którą nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. W ocenie referendarza sądowego wyjaśnienia wnioskodawcy były niekompletne i niespójne. W żaden sposób bowiem nie wyjaśnił on, kto ponosi koszty jego utrzymania, podczas gdy z jego oświadczeń wynikało, że nie osiąga żadnych dochodów, nie dysponuje żadnym majątkiem, nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie korzysta też z pomocy społecznej. Oświadczając, że nie ponosi kosztów utrzymania ograniczył się w tym zakresie do wyjaśnienia, że nie posiada dochodów ani źródeł utrzymania. Referendarz zauważył przy tym, że pozostawanie wnioskodawcy o rozdzielności majątkowej z małżonką nie uzasadnia pominięcia jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami majątkowej wspólności ustawowej. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika, że egzystuje on nie uzyskując żadnego dochodu oraz nie korzystając z pomocy społecznej, pomocy członków rodziny lub osób trzecich, jednocześnie nie ponosząc żadnych kosztów swego utrzymania. W świetle zasad doświadczenia życiowego taki stan rzeczy nie może być uznany za wiarygodny, albowiem zaspakajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania środków finansowych i nie jest możliwe w sytuacji braku jakiegokolwiek dochodu i majątku. Referendarz sądowy dodał, że nie ma znaczenia okoliczność, uzyskania przez skarżącego prawa pomocy w innym postępowaniu sądowym. Orzeczenia zapadłe w innych sprawach, nie są bowiem wiążące w niniejszej sprawie. W. K. wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku od powyższego postanowienia referendarza sądowego. Wnioskodawca domagał się jego uchylenia ponownie podkreślając, że nie ma dochodu ani majątku, zaś jego żona nie jest w stanie go wspomóc finansowo. W jego przekonaniu Sąd zna trudną sytuację wnioskodawcy z urzędu i celowo jej nie uwzględnił. W ocenie wnioskodawcy przedłożenie dokumentów nic by w sprawie nie zmieniło, zaś ich uzyskanie jest kłopotliwe. Do sprzeciwu załączył postanowienie Sądu Rejonowego w B. o zwolnieniu W. K. od opłaty od zażalenia oraz wyżej wymienione postanowienie referendarza sądowego WSA w Gdańsku o sygn. akt III SA/Gd 654/16 z dnia 26 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W świetle art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego sąd wydaje postanowienie, w którym postanowienie referendarza zmienia lub utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w tym przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W niniejszej sprawie wnioskodawca został wezwany o dodatkowe dokumenty i oświadczenia, które w ocenie referendarza sądowego nie dały podstaw do przyznania prawa pomocy. Stanowisko referendarza sądowego Sąd uznaje za słuszne. Nie ulega wątpliwości, że wnioskodawca nie nadesłał wszystkich dokumentów i oświadczeń, o które był wzywany, zaś przedłożone oświadczenia nie pozwalają na ustalenie faktycznej sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy, wnioskodawca nie wyjaśnił, kto ponosi koszty jego utrzymania, w sytuacji gdy wnioskujący nie osiąga żadnych dochodów, nie dysponuje żadnym majątkiem, nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie korzysta też z pomocy społecznej. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o braku środków pieniężnych strony, bez przedstawienia dowodów na tę okoliczność, są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny tej sytuacji, gdyż nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania. Zdaniem Sądu wnioskodawca postulując o przyznanie prawa pomocy jedynie na podstawie złożonych oświadczeń, próbuje uchylić się od wykazania swojej rzeczywistej sytuacji płatniczej. Tymczasem wynika z nich, że wnioskodawca egzystuje nie mając żadnych źródeł dochodu i nie posiadając majątku. W świetle zasad doświadczenia życiowego takich twierdzeń nie można uznać za wiarygodne. Podobnie pozostawanie skarżącego w rozdzielności majątkowej z małżonką nie uzasadnia pominięcia jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy. Badanie tych okoliczności jest niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r. nr 1, poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jeśli chodzi o argumentację sprzeciwu, to Sąd stwierdza, że przyznanie prawa pomocy dotyczy konkretnej sprawy i w każdej sprawie wymagane jest złożenie odrębnego wniosku, ewentualnie dodatkowych dokumentów. Sąd nie może bazować jedynie na dokumentach zgromadzonych w innych sprawach – nawet toczonych przed tym samym sądem, a wynika to z założenia, że w każdej sprawie inaczej kształtowane są koszty postępowania, a sytuacja wnioskodawcy może ulec zmianie w czasie. Inaczej jest ukształtowana instytucja prawa pomocy (np. zwolnienia z opłat) w sądownictwie powszechnym, a inaczej w sądownictwie administracyjnym, jak również inne są przesłanki stwierdzenia bezskuteczności podstępowania egzekucyjnego. Stąd należy zgodzić się z poglądem, że przyznanie prawa pomocy w innej sprawie sądowej nie może samo w sobie stanowić argumentu uzasadniającego takie samo rozstrzygnięcie w innej sprawie. Może stanowić jedynie funkcję argumentu pomocniczego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2016 r. sygn. akt II OZ 204/16, niepublikowane). W tym kontekście można wskazać, że w innych sprawach toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku, wnioskodawcy wielokrotnie odmawiano przyznania prawa pomocy. W konsekwencji przytoczonych okoliczności sprzeciw wnioskodawcy od postanowienia referendarza sądowego nie zasługiwał na uwzględnienie. Mając na względzie wskazane okoliczności Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.