III SA/Gd 870/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2017 r. sprawy ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 26 lipca 2016 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku stałego oraz opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne oddala skargę. Decyzją z dnia 22 lutego 2016 r., wydaną na podstawie art. 106 ust. 5 w związku z art. 101 ust. 1 i art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm.) Wójt Gminy w punkcie pierwszym uchylił z dniem 1 lutego 2016 r. decyzję własną z dnia 15 stycznia 2015 r. w sprawie przyznania S. G. zasiłku stałego oraz opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne, nadając decyzji w jej punkcie drugim rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w trakcie realizacji aktualizacji wywiadu w trybie art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ustalono, że strona nie przebywa pod podanym adresem. Właściciel posesji oświadczył, że nie jest mu znane miejsce pobytu strony. Strona nie przebywa również pod adresem meldunkowym. W dniu 12 lutego 2016 r. podczas wizyty w Ośrodku Pomocy Społecznej nie udzielił informacji na temat faktycznego miejsca pobytu. Wobec braku możliwości zbadania sytuacji dochodowej i osobistej, nie ma możliwości przeprowadzenia wywiadu, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku stałego. Uchylenie decyzji skutkuje zarazem brakiem prawa do ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. W odwołaniu od powyższej decyzji S. G. wyjaśnił, że podczas wizyty w Ośrodku w dniu 12 lutego 2016 r. oświadczył, że jego sytuacja materialna się nie zmieniła, gdyż ze względu na stan zdrowia nigdzie nie pracuje, a nadto oświadczył, że jest osobą bezdomną z uwagi na problemy mieszkaniowe. Nie powinno to jednak mieć w ocenie skarżącego wpływu na odebranie mu zasiłku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 lipca 2016 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) - dalej w skrócie jako "k.p.a." oraz art. 8 ust. 1 i 3, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, ust. 3, art. 106 ust. 3 i 5 oraz art. 11 ustawy o pomocy społecznej uchyliło pkt 1 zaskarżonej decyzji i orzekło o uchyleniu od dnia 1 lutego 2016 r. decyzji z dnia 15 stycznia 2015 r. przyznającej S. G. zasiłek stały oraz opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne i odmówiło przyznania zasiłku stałego wraz ze składkami na ubezpieczenie zdrowotne od dnia 1 lutego 2016 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podkreślił, że obowiązek współdziałania osoby z organem pomocy społecznej dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Odmowa współdziałania z pracownikiem socjalnym, w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ma miejsce także wówczas, gdy polega na uniemożliwieniu przeprowadzenia wywiadu, co skutkuje wydaniem decyzji odmownej. Organ odwoławczy zgodził się ze stwierdzeniem organu pierwszej instancji, że skarżący nie wskazał aktualnego miejsca zamieszkania czy pobytu, tym samym niemożliwe jest dokonanie istotnych ustaleń odnośnie sytuacji dochodowej i osobistej skarżącego, ponadto nie można ustalić, czy przebywa on na terenie Gminy. Wskazuje to na brak współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W świetle art. 106 ust. 5 ustawy zasadnym jest zdaniem Kolegium uchylenie decyzji organu pierwszej instancji z dnia 15 stycznia 2015 r. przyznającej skarżącemu zasiłek stały, przy czym w sentencji zaskarżonej decyzji zabrakło rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie, tj. o odmowie przyznania stronie zasiłku stałego od dnia 1 lutego 2016 r. W skardze na powyższą decyzję S. G. wskazał, że jest osobą nieporadną, schorowaną i bezdomną. Organ żąda od skarżącego wskazania miejsca pobytu, podczas gdy tuła się on po osobach znajomych. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji i przywrócenie mu zasiłku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 20 stycznia 2017 r. podniósł, że skarżący jest osobą bezdomną, korzysta z noclegów zaoferowanych przez znajomych. Wskazał, że nadużyciem jest przyjęcie, że skoro skarżący nie przebywa pod adresem wskazanym jako adres do doręczeń, to musi przebywać poza terenem gminy. Skarżący jedynie, jako osoba bezdomna nie potrafi wskazać dla celów przeprowadzenia wywiadu środowiskowego konkretnego miejsca swojego pobytu, co wyjaśnił podczas wizyty w Ośrodku. Za brak współdziałania nie może być jednak uznana jego nieumiejętność. Nawet jeśli brak współdziałania byłby ewidentny to za przyznaniem pomocy społecznej winny przemawiać jej cele. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016, poz. 1066 ) sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Akt administracyjny jest niezgodny z prawem, o ile przy jego wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego. Wówczas to sąd na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) – dalej p.p.s.a. może w zależności od okoliczności uchylić decyzję, stwierdzić jej nieważność lub uznać, że została wydana z naruszeniem prawa. Natomiast zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrola Sądu oparta na wskazanych wyżej przepisach daje podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji nie narusza prawa. Przedmiotem rozpoznania organów w tym postępowaniu było uchylenie decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały oraz opłacenie składek na ubezpieczenie zdrowotne. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowi art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. W myśl tego przepisu decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Stosownie do art. 107 ust. 4a ww. ustawy niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zgodnie z ust. 5 tego przepisu pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. Ponadto zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy decyzję odmowną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowego oraz decyzji w sprawie cudzoziemców, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad rodzinny służy ustaleniom przez pracownika sytuacji osobistej, dochodowej, rodzinnej, w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Stanowi on podstawę do oceny sytuacji osoby wnioskującej o pomoc i ustalenia, czy zostały spełnione przesłanki wynikające z prawa materialnego, warunkujące przyznanie wnioskowanej pomocy. W przypadku zaś przyznanego już świadczenia celowi takiemu służy aktualizacja wywiadu. Art. 107 ust.4 zd. drugie ustawy o pomocy społecznej stanowi, iż w przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy, takich jak skarżący, aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Z powołanych przepisów wynika, że wywiad środowiskowy jak i jego aktualizacja jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną i ma charakter obligatoryjny. Waga tego dowodu wyraża się w treści art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, które zawierają sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc. Stosownie zaś do art. 107 ust. 1 ustawy oraz § 2 ust. 3 , 4 i 5 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 sierpnia 2016 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U z 2016r. poz.1406) wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby zainteresowanej mogących mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej pomocy. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy skarżący nie mieszka pod adresem, który wskazał jako adres do korespondencji ale również odmówił podania adresów miejsc w których przebywa, podkreślając, że jest bezdomny. Nie ulega wątpliwości, w świetle materiału dowodowego sprawy, że skarżący nie chciał ujawnić miejsc w których przebywa choćby czasowo. W okolicznościach niniejszej sprawy, nie sposób braku współdziałania skarżącego z pracownikiem socjalnym, uznać wyłącznie za trudne relacje, które nie mogą skutkować poważnymi konsekwencjami przewidzianymi w art. 106 ust.5 ustawy o pomocy społecznej. Jak bowiem wcześniej wskazano aktualizacja wywiadu środowiskowego, jak i wynikająca z nakazu ustawodawcy, częstotliwość jej sporządzania wynika z konieczności kontroli wydatków świadczonych na pomoc społeczną. Zatem przepisy dotyczące pomocy społecznej są tak skonstruowane aby kontrolę tę umożliwić. Nie do przyjęcia jest stanowisko pełnomocnika z urzędu wyrażone w piśmie uzupełniającym skargę, że błędnie organy zrównały nieumiejętność współdziałania z jego brakiem. Nie negując bardzo trudnej życiowej sytuacji skarżącego, podkreślić należy, że osoby korzystające z pomocy społecznej to najczęściej ludzie nie radzący sobie z tzw. "normalnym życiem" zarówno pod względem bytowym jak i psychicznym. Umożliwienie pracownikowi socjalnemu sporządzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego w miejscu pobytu stanowi minimum wymagań oczekiwanych od osoby z pomocy społecznej korzystającej. Niewątpliwie sporządzenie wywiadu lub aktualizacji w ośrodku pomocy społecznej nie może zastąpić wymagań stawianych w tym zakresie przepisami prawa. Chodzi bowiem o eliminowanie sytuacji, by osoby nie zasługujące na pomoc ze środków publicznych, z pomocy tej korzystały. To zaś możliwe jest po przeprowadzeniu wywiadu u takiej osoby. Nie można oczekiwać od organu pomocy społecznej aby w całości poszukiwał dowodów uzasadniających udzielanie przyznanej już pomocy. Dodać też należy, że organowi nie sposób zarzucić braku podjęcia próby ustalenia sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego w drodze np. rozmów z sąsiadami, skoro zupełnie nie wiadomo gdzie skarżący przebywa. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa, a tym samym skargę jako nieuzasadnioną w myśl art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało oddalić.