III SA/Gd 879/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi I. T. i K. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 1 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę. Decyzją z dnia 31 października 2013 r., nr [...] Prezydent Miasta odmówił I. i K. T. przyznania pomocy społecznej w postaci zasiłku okresowego. W podstawie prawnej wydanego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał art. 104 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 pkt 1, art. 38 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2013, poz. 182 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wnioskodawcy spełniają warunki przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego, w tym kryterium dochodowe. Jednak z zebranej dokumentacji wynika, że od dłuższego czasu rodzina nie wykorzystuje własnych możliwości i uprawnień. Do dnia orzekania nie została załatwiona sprawa świadczenia pielęgnacyjnego dla K. T. na córkę A. oraz zasiłku pielęgnacyjnego dla córki A. (wnioski zostały złożone w 2011 r. i powinny zostać uzupełnione o aktualne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności). Ponadto, opieka ze strony jednego członka rodziny nad pozostałą dwójką niepełnosprawnych członków rodziny jest wystarczająca. Tym samym córka M. mogłaby podjąć kroki w celu znalezienia zatrudnienia, chociaż brak tych działań tłumaczy oczekiwaniem na rozstrzygnięcie odwołania w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką I. T. (wniosek został złożony w 2012 r.). Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożyli K. i I. T. wskazując, że w czteroosobowej rodzinie, trzy osoby są przewlekle chore, w tym dwie niepełnosprawne wymagające stałej opieki i leczenia. Odwołujący przede wszystkim zaprzeczyli, aby rodzina nie współpracowała w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Sprawa dotycząca ustalenia stopnia niepełnosprawności córki A. jest obecnie w sądzie, gdzie oczekuje na rozpatrzenie. Zatem nieprawdą jest, że córka posiada prawomocne orzeczenie o niepełnosprawności, gdyż wniesiono od niego odwołanie, córka nie stawiła się na komisję lekarską z powodu choroby, a fakt ten nie spowodował uprawomocnienia się orzeczenia. Niesłuszne są też zarzuty dotyczące braku współdziałania ze strony córki M., która opiekuje się chorą matką i dlatego nie może podjąć pracy zarobkowej. Córka M. oczekuje na rozstrzygnięcie w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego, o które wystąpiła w związku ze sprawowaniem tej opieki. Tylko ona jedna z całej rodziny jest zdrowa, więc ciężar tej opieki spada na nią. Ponadto K. T. podał, że także choruje przewlekle, więc nie jest w stanie opiekować się dwiema osobami niepełnosprawnymi. Decyzją z dnia 1 września 2014 r., sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Uzasadniając decyzję kasacyjną organ odwoławczy podniósł, że organ I instancji nie uzasadnił w sposób dostateczny i wyczerpujący, aby za odmową przyznania wnioskowanego świadczenia przemawiał brak współdziałania rodziny. Tylko jednoznaczne i wyczerpujące ustalenia mogą stanowić podstawę prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Takiego ustalenia wymaga rozstrzygnięcie kwestii świadczenia pielęgnacyjnego, o które wystąpiła córka M. w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Odnośnie wnioskowanego przez K. T. świadczenia pielęgnacyjnego na córkę A. oraz wniosku o zasiłek pielęgnacyjnego dla niej, to wobec posiadania informacji o prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie orzeczenia o niepełnosprawności A. T., organ powinien wydać rozstrzygnięcie uwzględniając tą okoliczność. Organ odwoławczy odwołał się również do stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wyrażonego w wyroku z dnia 02 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 30/14 w analogicznych okolicznościach sprawy. Podsumowując organ stwierdził, że prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy, zwłaszcza wobec zarzutów odwołania, wymaga poczynienia nie budzących wątpliwości ustaleń. W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku I. i K. T. wskazali, że w sprawie nie występują żadne braki, które stanowiłyby przeszkodę dla przyznania zasiłku okresowego, a przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania wydłuża okres, przez który członkowie rodziny nie otrzymują należnej pomocy. Skarżący opisali w skardze swoją sytuację zdrowotną i rodzinną, ponownie wskazując, że nie można im czynić zarzutu braku współdziałania. Sprawa dotycząca ustalenia stopnia niepełnosprawności córki A. toczy się w sądzie. Córce M. nie można zaś zarzucać, że nie podejmuje zatrudnienia, w sytuacji gdy opiekuje się niepełnosprawną matką i ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro Kolegium uznało argumenty, na których oparł się organ I instancji za niesłuszne, nie powinno przekazywać sprawy do ponownego rozpoznania, domagając się nowych dowodów przemawiających za odmową przyznania zasiłku. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swojego wcześniejszego stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Na wstępie, należy wskazać, że zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, co do zasady, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem i polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Przedmiotem kontroli sądowej jest ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako - k.p.a.) uchyliła decyzję Prezydenta Miasta odmawiającą przyznania wnioskodawcom zasiłku okresowego, i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Zgodnie z treścią ww. przepisu - organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Konstrukcja prawna decyzji kasacyjnej opiera się na wystąpieniu dwóch przesłanek łącznie, a mianowicie konieczności ustalenia przez organ odwoławczy, że postępowanie przed organem I instancji, w którym zostało wydana decyzja prowadzone było z naruszeniem przepisów postępowania przy jednoczesnym stwierdzeniu, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Oznacza to, że wyznaczenie dopuszczalności zakończenia postępowania odwoławczego w sposób kasacyjny wymaga wykazania naruszenia przepisów postępowania, którego następstwem jest niewyjaśnienie podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy, bez którego nie można sprawy rozpoznać. Treść art. 138 § 2 k.p.a. musi być odczytywana i interpretowana łącznie z przepisem art. 136 k.p.a., określającym granice postępowania dowodowego przed organem odwoławczym. Granice te zostały zakreślone przez umożliwienie organowi odwoławczemu przeprowadzenia na żądanie strony lub z urzędu, dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie, bądź zlecenia przeprowadzenia tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Przy czym co należy zaznaczyć, przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego z przekroczeniem granic wynikających z art. 136 k.p.a. powodowałoby naruszenie podstawowej zasady postępowania administracyjnego, a mianowicie zasady dwuinstancyjności. W niniejszej sprawie organ I instancji odmówił I. i K. T. przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na brak współdziałania rodziny, która nie wykorzystuje własnych możliwości i uprawnień. Trzeba podkreślić, że w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej organ odwoławczy trafnie wskazał, że zebrany materiał dowodowy w sprawie nie pozwala na dokonanie kontroli i oceny czy zasadnie odmówiono wnioskodawcom przyznania zasiłku okresowego. Przede wszystkim jednak organ ten prawidłowo podniósł, że organ I instancji nie uzasadnił w sposób dostateczny i wyczerpujący, iż za odmową przyznania wnioskowanego świadczenia przemawia brak współdziałania rodziny w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (co stanowi niewątpliwe naruszenie przepisu art. 107 § 3 k.p.a.). Jak podniósł organ odwoławczy przywołane w uzasadnieniu decyzji okoliczności wobec argumentów podniesionych w odwołaniu nie mogą świadczyć o zasadności decyzji, a tylko jednoznaczne i wyczerpujące ustalenia mogą stanowić podstawę prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Organ odwoławczy wskazał, że takiego ustalenia wymaga rozstrzygnięcie kwestii świadczenia pielęgnacyjnego, o które wystąpiła córka wnioskodawcy M. w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką I. T. Skoro powyższe postępowanie jest w toku, to powołane w decyzji argumenty o braku podejmowania jakichkolwiek działań w kierunku zatrudnienia przez córkę M., uznać należy za przedwczesne. Dopiero zakończenie tego postępowania może dać podstawy do formułowania ostatecznych wniosków. Odnośnie wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, o które wnosił K. T. z uwagi na sprawowanie opieki nad córką A. oraz zasiłku pielęgnacyjnego dla córki A., to organ odwoławczy podniósł, że skoro organ I instancji posiada informacje o prawomocnym zakończeniu postępowania w przedmiocie orzeczenia o niepełnosprawności A. T., powinien wydać rozstrzygnięcie uwzględniające stan sprawy. Niewątpliwie, niedostateczne ustalenie okoliczności faktycznych, które stanowiły podstawę odmowy przyznania świadczenia, narusza zasadę prawdy obiektywnej - art. 7 k.p.a. oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów - art. 8 k.p.a., a także przepis art. 77 § 1 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Podsumowując, w przedmiotowej sprawie organ drugiej instancji wykazał potrzebę przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, nie naruszając dyspozycji art. 138 § 2 k.p.a. Wskazane w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej okoliczności przekonują o zaistnieniu przesłanek wymienionych w tym przepisie. Oczywiste jest, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia, a organ odwoławczy wskazał jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. I tak, organ I instancji jest zobowiązany, uwzględniając omówione powyżej wskazania organu odwoławczego, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, poczynić niezbędne ustalenia i dopiero wtedy ocenić czy okoliczność braku podejmowania przez rodzinę działań w celu polepszenia własnej sytuacji bytowej została udowodniona, gdyż będzie to miało wpływ na wynik sprawy. Sąd nie doparzył się istnienia uchybień w zaskarżonej decyzji skutkujących koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W świetle poczynionych uwag nie może budzić wątpliwości, że przesłanki wydania decyzji kasacyjnej w niniejszej sprawie zostały spełnione. Należy dodać, że Sądowi orzekającemu znane jest z urzędu stanowisko, przywołane przez organ odwoławczy, zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 02 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 30/14 wyrażone w sprawach dotyczących odmowy przyznania wnioskodawcom zasiłku okresowego. Nie wyjaśnienie przez organy m.in. ww. okoliczności skutkowało uchyleniem zapadłych decyzji na skutek kontroli sądowej. Niniejsza sprawa będzie przedmiotem ponownego postępowania przed organem I instancji, w wyniku którego zostanie wydana decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego. Wobec powyższego na podstawie art. 151 ustawy - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.