III SA/Gd 891/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Orłowska, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 21 września 2015 r., nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 2 września 2015 r., nr [...]. Decyzją z dnia 2 września 2015 r. skierowaną do J. M., Prezydent Miasta, działając na podstawie m.in. art. 2 pkt 4, pkt 7 lit. a, pkt 17, pkt 18 lit. c, art. 9 ust. 2, ust. 3, ust. 4a, art. 15 ust. 4a, art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 859 ze zm.), art. 3 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 114 ze zm.), orzekł o uznaniu kwoty 2.000 zł za nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego, za okres od 01 marca 2015r. do 30 czerwca 2015r. przyznane decyzją nr [...] z dnia 9 października 2014r. W następstwie odwołania od ww. rozstrzygnięcia wniesionego przez J. M., decyzją z dnia 21 września 2015r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Ustalono, że decyzją z dnia 9 października 2014r. Prezydent Miasta orzekł o przyznaniu J. M. świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2014r. do 30 września 2015r. Organ pierwszej instancji dokonał ponownego przeliczenia dochodu rodziny za 2013r. Po odliczeniu utraconego dochodu (13.056,48 zł – dochód B. B.) oraz po doliczeniu uzyskanego dochodu: wynagrodzenie za luty 2015r. w wysokości 739,00 zł J. M., wynagrodzenie B. B. za luty 2015r.w wysokości 1.239,16 zł, która podjęła zatrudnienie od 19 stycznia 2015r. - ustalono, że miesięczny dochód trzyosobowej rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 852,19 zł i przekroczył kwotę 725,00 zł uprawniającą do pobierania świadczenia o 127,19 zł. Wyliczenia na nowo dochodu dokonano w następujący sposób: 6.340,92 – renta i 600,00 - stypendium socjalne = 6.940,92 : 12 (miesięcy) = 578,41 + 1.239,16 +739,00 = 2.556,57 + 3 (osoby) = 852,19 zł. Dochód w takiej wysokości przekracza kwotę uprawniająca do uzyskania świadczenia tj. 725,00 zł. W związku z powyższym organ uznał, że świadczenie wypłacone w okresie od 1 marca 2015r. do 30 czerwca 2015r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Dalej podano, że kwestią sporną w sprawie był sposób wyliczenia wysokości dochodu rodziny odwołującej z tytułu uzyskania dochodu w związku z uzyskaniem (podjęciem) zatrudnienia w czasie pobierania świadczenia. Powołując regulację zawartą w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz ustawie o świadczeniach rodzinnych organ stwierdził, że wprawdzie powołane przepisy nie określają jednoznacznie, jakiego okresu dotyczy pojęcie uzyskania dochodu, jednak utrwalone jest stanowisko, że chodzi tu o dochody uzyskane po roku, z którego dochody stanowiły podstawę do ustalenia prawa do świadczeń. Dalej podano, że zgodnie z art. 18 ust. 5 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany. W ocenie Kolegium kryterium dochodowe ujęte w skali miesiąca musi być spełnione w trakcie całego okresu świadczeniowego, tak by dochód rodziny uzyskiwany w każdym miesiącu tego okresu mieścił się w granicach określonych ustawowo, a więc by nie przekraczał kwoty 725 zł na osobę w rodzinie. Natomiast uzyskanie dodatkowego dochodu przez członka rodziny tylko w jedynym miesiącu nie wpływa na prawo do świadczenia alimentacyjnego. Dalej podano, że z treści art. 9 ust. 4a ww. ustawy wynika, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez 1 miesiąc, doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Z kolei zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny, pod warunkiem że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń, zakłada doliczenie do dochodu długotrwale uzyskiwanego. W sprawie nie była kwestionowana wysokość dochodu uzyskanego. J. M. wniosła skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku podnosząc, że jest ona dla niej krzywdząca. Wyjaśniła, że nie wiedziała, iż podejmując dodatkowe zatrudnienie przekroczy prób dochodowy. W dalszym ciągu się uczy i nie stać jej na zwrot tak dużej kwoty. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej zwanej "p.p.s.a.") stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej podniesione. Przedmiotem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest orzeczenie ustalające wysokość nienależnie pobranego przez J. M. - w okresie od 1 marca 2015 r. do 30 czerwca 2015 r. - świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 2.000 zł. Wcześniej decyzją z dnia 9 października 2015 r. Prezydent Miasta przyznał J. M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500,00zł miesięcznie na okres od 1 października 2014 r. do 30 września 2015 r., zaś decyzją z dnia 2 lipca 2015r. organ ten wstrzymał od lipca 2015 r. wypłatę ww. świadczenia. Organ stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w 2013r. dochód na osobę w rodzinie skarżącej nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego, czego wyrazem była decyzja przyznająca świadczenie. Wobec faktu, że dochód rodziny skarżącej - po doliczeniu do dochodu uzyskanego w 2013 r. dochodów uzyskanych w lutym 2015 r. przez skarżącą oraz jej matkę oraz po odliczeniu utraconego przez B. B. dochodu - w sumie wyniósł 852,19 zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie, zatem przekroczył określone w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2015r., poz. 859 ze zm., dalej zwana "ustawą") kryterium dochodowe tj. kwotę 725 zł uprawniającą do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Świadczenie z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej w okresie od 1 marca 2015r. do 30 czerwca 2015 r. jest zatem – zdaniem organu – świadczeniem nienależnym. Jak wynika akt sprawy, matka skarżącej zawarła w dniu 15 stycznia 2015r. z "A" Sp. z o.o. umowę zlecenia na okres do 30 kwietnia 2015r. Z zaświadczenia wynika, że za pracę w tej firmie uzyskała dochód jedynie w styczniu 2015r. w wysokości 31,38 zł netto. Kolejną umowę zlecenia B. B. zawarła z "B" Sp. z o.o. w dniu 19 stycznia 2015r. na okres do 30 kwietnia 2015 r.. Z zaświadczenia, które znajduje się w aktach sprawy wynika że za pracę w tej firmie uzyskała jedynie w styczniu 2015r. dochód w wysokości 371,40 zł netto. Następnie B. B. podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę zawartej z "C" Sp. z o.o. na okres próbny od dnia 2 lutego 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2015 r. Z tytułu zatrudnienia w ww. firmie ww. uzyskała w miesiącu lutym, marcu i kwietniu 2015 r. dochód w wysokości po 1.239,16 zł netto. W dniu 25 maja 2015 r. B. B. zawarła z "D" Sp. z o.o. umowę o pracę na okres próbny od 25 maja 2015 r. do 22 sierpnia 2015 r. i kolejną umowę o pracę na czas określony od 23 sierpnia 2015 r. do 23 sierpnia 2017 r. ( brak zaświadczenia o zarobkach ). Nadto ww. była zatrudniona w poprzednim zakładzie pracy do 31 stycznia 2015 r. zatem jej dochód w wysokości 13.056,48 zł jest dochodem utraconym. Z kolei w przypadku J. M., jak wynika z zaświadczenia pracodawcy K. D., w 2015 r. otrzymała wynagrodzenie netto w wysokości: w miesiącu styczniu 706,00 zł, lutym 739,00zł, marcu 725,00 zł, kwietniu 0zł, maju 674,50 zł, czerwcu 526,40 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 7 ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego: a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia, c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Z dyspozycji art. 2 pkt 7 lit. a) ustawy wynika, że w sytuacji gdy w okresie pobierania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zaistniały okoliczności powodujące ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, takie świadczenia uznaje się za świadczenia nienależnie pobrane. Należy zauważyć, że prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy spełnieniu innych przesłanek ustawowych, które w rozpatrywanej sprawie zaistniały, przysługuje jeśli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł. W zakresie pojęcia "dochodu" i "dochodu rodziny" omawiana ustawa odwołuje się w art. 2 pkt 4 i 5 do ich znaczenia w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015r., poz. 114 ze zm.). Stosownie do art. 3 pkt 1 tej ustawy dochód oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, m.in.: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (pkt 1 lit. a), inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (pkt 1 lit. c). Dochód rodziny w myśl art. 3 pkt 2 ww. ustawy to suma dochodów członków rodziny. Zaś dochód członka rodziny, zgodnie z art. 2 pkt 5a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, to przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, z zastrzeżeniem art. 9 ust. 3-4a. Okresem świadczeniowym jest okres, na jaki ustala się prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, tj. od dnia 1 października do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego ( art. 2 pkt 8 ustawy). W przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy lub po tym roku, ustalając jego dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego ( art. 9 ust. 3 ustawy). Z kolei w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (art. 9 ust. 4a ustawy). W przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został uzyskany ( art. 18 ust. 5 ustawy). Z powołanych wyżej przepisów wynika, że kryterium dochodowe ujęte w skali miesiąca musi być spełnione w trakcie całego okresu świadczeniowego, tak by dochód rodziny uzyskiwany w każdym miesiącu tego okresu mieścił się w granicach określonych ustawowo, a więc by nie przekraczał kwoty 725 zł na osobę w rodzinie. Już zatem będące skutkiem uzyskania nowego źródła dochodu przekroczenie tego kryterium w jednym miesiącu rzutuje na prawo do świadczeń. Stąd też ustawa nakazuje w art. 19 ust. 1 niezwłoczne poinformowanie organu o zmianach sytuacji dochodowej strony ( tak zob. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I OSK 2374/12, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd podziela - co do zasady - stanowisko organu, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, przeciętny miesięczny dochód osiągnięty przez niego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy należy powiększyć o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Ustalając natomiast wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, trzeba dochody uzyskiwane przez członków rodziny zsumować i podzielić przez liczbę osób w rodzinie ( zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 2094/13, dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Pomimo powyższego, Sąd nie podziela stanowiska organu co do sposobu zastosowania w niniejszej sprawie art. 9 ust. 4a ustawy. W ocenie Sądu odczytując zapis art. 9 ust. 4a ustawy, należy mieć na uwadze, że ustawodawca jasno wskazał, iż warunkiem uwzględnienia dochodu jako uzyskanego jest aby ten dochód był uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W powołanym wyżej wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, który Sąd w składzie orzekającym w sprawie aprobuje, że przepisy art. 9 ust. 3 i 4a ustawy w zestawieniu z ustawową definicją "dochodu" wskazują, że zamiarem ustawodawcy było oparcie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na możliwie aktualnej sytuacji dochodowej rodziny osoby uprawnionej. Istotny jest zatem stan istniejący w chwili nabywania prawa do świadczenia oraz przez okres jego pobierania. Jedynie domniemywa się, iż dochody rodziny kształtują się w tym okresie analogicznie, jak w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, przy czym ustawodawca nakazuje domniemanie to obalić, uwzględniając dochody ze źródeł aktualnie posiadanych przez rodzinę, tj. tych istniejących w chwili orzekania przez organ. W niniejszej sprawie organ nie orzekał w przedmiocie ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, czy też w związku z zawiadomieniem o zmianie sytuacji dochodowej. Przedmiotem postępowania była de facto dokonana już po wypłacie świadczeń ich weryfikacja, która doprowadziła do uznania świadczeń za nienależnie pobrane. W dacie orzekania przez organ pierwszej instancji organ ten dysponował wszystkimi danymi odnośnie sytuacji dochodowej rodziny skarżącej we wszystkich miesiącach, w których doszło do pobrania przez nią świadczenia. Jeżeli zatem organ weryfikując istnienia prawa do pobierania świadczeń miał ustalić, czy dochód rodziny skarżącej uzyskiwany w każdym miesiącu okresu pobierania świadczenia nie przekraczał kwoty 725 zł na osobę, tym samym powinien był dokonać takich ustaleń oddzielnie dla każdego miesiąca i ustalić, w którym miesiącu doszło do ewentualnego przekroczenia ww. kwoty. Ustalenie, że do przekroczenia kryterium dochodowego doszło w miesiącu lutym 2015 r. - z czym Sąd się nie zgadza, o czym będzie mowa niżej – nie oznaczało automatycznie, że taka sytuacja miała miejsce również w kolejnych miesiącach. Należy bowiem zauważyć, że ze stanu faktycznego sprawy wynika, iż w poszczególnych miesiącach dochody rodziny skarżącej kształtowały się w różny sposób. Mając na uwadze prezentowane wyżej poglądy, Sąd stoi na stanowisku, że dokonane przez organy nowe wyliczenia dochodu nie dawały podstawy do uznania, że skarżąca przez cały okres od 1 marca 2015 r. do 30 czerwca 2015 r. pobrała nienależne świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Odnośnie dochodu uzyskanego przez skarżącą po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, organ wyliczył dochód przyjmując, na podstawie zaświadczenia pracodawcy, wynagrodzenie uzyskane przez skarżącą w lutym 2015 r., przy czym zupełnie nie dostrzegł, że ta kwota wynagrodzenia netto w tym miesiącu różni się wysokością od kwoty wynagrodzenia netto w innych miesiącach (za które to miesiące organ odwoławczy posiadał odpowiednią dokumentację), a mianowicie marcu, maju i czerwcu 2015 r.. Podkreślenia wymaga, że w miesiącu kwietniu 2015 r. skarżąca nie uzyskała żadnego dochodu. Z kolei w przypadku matki skarżącej organy przyjęły, że podjęła ona zatrudnienie od 19 stycznia 2015 r. w Spółce " C", gdzie za miesiąc luty 2015r. jej dochód netto wyniósł 1.239,16 zł, który został doliczony do dochodu za rok 2013. Z takim stanowiskiem organów Sąd również nie może się zgodzić. B. B. w styczniu 2015 r. zawarła dwie umowy zlecenia ze Spółkami "A" i "B", zaś w lutym 2015 r. podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę zawartej ze Spółką "C". Z akt sprawy wynika, że ww. Spółki są odrębnymi podmiotami gospodarczymi. Zawarte z tymi firmami przez B. B. umowy są zatem odrębnymi umowami, tak jak uzyskane przez nią z tytułu ich wykonywania dochody. Z tytułu świadczenia usług na podstawie zawartych umów z firmą "A" i "B" B. B. uzyskała dochód tylko w miesiącu styczniu 2015 r., nie można zatem, w świetle art. 9 ust. 4a ustawy, uznać go za dochód uzyskany. Kolejny dochód z tytuł umowy o pracę zawartej z firmą "C" po raz pierwszy B. B. uzyskała w miesiącu lutym 2015 r., zatem zgodnie z ww. przepisem, dochodem z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, był w tej sytuacji dochód osiągnięty dopiero w miesiącu marcu 2015 r. Był to zatem pierwszy miesiąc, w którym dochód jednocześnie uzyskała skarżąca i jej matka. Z powyższego wynika, że organy nieprawidłowo ustaliły dochód rodziny skarżącej uzyskany w miesiącu lutym 2015 r., bowiem do dochodu uzyskanego w 2013r. (pomniejszonego o dochód utracony ) błędnie doliczono dochód matki skarżącej, który został przez nią w tym miesiącu uzyskany po raz pierwszy ( z tytułu wykonywania zatrudnienia w firmie "C"). Wskazane uchybienia powodują konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji, zostały bowiem wydane z naruszeniem powołanych wyżej przepisów prawa materialnego i naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ administracji uwzględniając powyższe rozważania, w sposób wyżej wskazany ustali dochód skarżącej, po czym oceni na podstawie obowiązujących przepisów prawa, czy w okresie od marca do czerwca 2015r. doszło do pobrania przez skarżącą – w kolejnych miesiącach - nienależnego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. art. 135 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.