III SA/Gd 9/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2016 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 15 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej utrzymania w mocy punktu 2 decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia 5 września 2013 r. nr [...]. Decyzją z dnia 5 września 2013 r. nr [...] Burmistrz Miasta, działając na podstawie m.in. art. 30 ust. 9, art. 62 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), w pkt 1 umorzył W. S. 50% należności głównej z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, tj. kwotę 6.811 zł, oraz umorzył w całości odsetki; w pkt 2 wyraził zgodę na spłatę w 60 ratach pozostałej części należności głównej, tj. 6.811 zł, począwszy od miesiąca października 2013r., tj. 59 rat po 114 zł, a ostatnia rata 85 zł. W następstwie odwołania W. S., decyzją z dnia 15 stycznia 2015r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie m.in. art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że Burmistrz Miasta decyzją z dnia 10.05.2013 r. ustalił, że w okresie od 1.09.2005r. do 28.02.2013 r. W. S. otrzymała nienależnie pobrane świadczenie w łącznej kwocie 13.662,00 zł, wypłacone w formie zasiłku pielęgnacyjnego oraz zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami, tj. łącznie kwoty 20.406,26 zł. Organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Przed podjęciem decyzji organ zobowiązany jest do ustalenia, w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie mieć wpływ na sytuację życiową zobowiązanego. Strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest najemcą lokalu mieszkalnego o 4 pokojach z kuchnią. Zamieszkuje wraz z córką i dwiema wnuczkami. Koszty lokalu mieszkalnego ponosi solidarnie z córką. W. S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, orzeczenie wydano na stałe, niepełnosprawność dotyczy m.in. narządu ruchu. Miesięczne koszty leków i pampersów wynoszą ok. 300 zł miesięcznie. Dochód strony stanowi emerytura ZUS 974,88 zł i część dodatku mieszkaniowego, łącznie 1039,17 zł. Organ I instancji uwzględnił w części wniosek strony i umorzył 50% należności głównej oraz w całości umorzył odsetki od nienależnie pobranych świadczeń. Ponadto, uwzględniając sytuację materialną i zdrowotną wnioskodawczyni rozłożył należność na raty. W ocenie organu odwoławczego decyzja ta jest zgodna z prawem i zasadna. W. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Nie zgadzała się z tym rozstrzygnięciem twierdząc, że to MOPS jest winien jej pieniądze za błędne informacje przekazywane córce, która chciała złożyć wniosek o wypłatę zasiłku dla opiekuna, a otrzymała formularz na zasiłek pielęgnacyjny. Skarżąca twierdziła, że córka poniosła straty, ponieważ nie otrzymała tego zasiłku , który wynosi 520 zł. Nie wiedziała także, że dodatek pielęgnacyjny jaki otrzymuje z ZUS koliduje ze świadczeniem otrzymywanym z MOPS. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014r., poz. 1647 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlegała uwzględnieniu, choć nie z powodów w niej podniesionych. Przepis art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( jt. Dz.U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) stanowi, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Burmistrz Miasta w dniu 10 maja 2013 r. wydał wobec skarżącej decyzję, którą uznał kwotę zasiłku pielęgnacyjnego , wypłaconą skarżącej we wskazanym w decyzji okresie, za świadczenie nienależnie pobrane. Decyzja ta jest ostateczna- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawomocnym postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt III SA/Gd 294/15, odrzucił skargę skarżącej na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 stycznia 2015 r. , stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji. Organ pierwszej instancji, rozpatrując wniosek skarżącej o umorzenie całej należności i odsetek, ustalił jej aktualną sytuację materialno- bytową oraz zdrowotną rodziny, wydając decyzję w dniu 5 września 2013 r. Z kolei organ odwoławczy, opierając się na danych dotyczących sytuacji rodziny skarżącej, ustalonych przez organ pierwszej instancji, wydał zaskarżoną decyzję w dniu 15 stycznia 2015 r., czyli ponad 16 miesięcy po wydaniu rozstrzygnięcia przez organ pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze przypomnieć należy, że postępowanie administracyjne prowadzone jest w oparciu m.in. o zasadę dwuinstancyjności ( art. 15 k.p.a.) , przy czym aby zasada ta mogła być prawidłowo zrealizowana konieczne jest, aby rozstrzygnięcia dwóch organów różnych stopni zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów , który wydał decyzje , postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie jest prowadzone (por. wyrok NSA z dnia 12 listopada 1992 r. sygn. akt V SA 721/92 ONSA 1992, nr 3-4 , poz.95). Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy. Obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy , co wynika z art. 138 k.p.a. , który przyznaje organowi odwoławczemu kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy , czego skutkiem jest utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji , jej uchylenie i zmiana. Wynika z powyższego, że organ odwoławczy, rozpatrując odwołanie od decyzji wydanej w sprawie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, w której rozstrzygnięcie zależne jest od okoliczności dotyczących sytuacji rodziny, musi dysponować aktualną wiedzą o tej sytuacji, nie zaś ustaleniami w tym przedmiocie, pochodzącymi sprzed szesnastu miesięcy. W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie poczynił żadnych starań, by sprawdzić, czy sytuacja skarżącej uległa - czy też nie - jakiejkolwiek zmianie od czasu, gdy ustaleń na ten temat dokonywał organ pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie zawiadomił skarżącej o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w trybie art. 10 § 1 k.p.a. Nie skorzystał także z możliwości uzyskania danych dotyczących sytuacji skarżącej, które dawał mu art. 136 k.p.a. Przepis ten stanowi, że organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Wyniki takiego działania mogły doprowadzić do ustaleń, że sytuacja skarżącej uległa zmianie, a to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie ma przy tym znaczenia, że skarżąca w skardze nie wskazała danych dotyczących jej aktualnej sytuacji. Z uwagi na treść przywołanego wyżej art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd ma obowiązek brania pod uwagę z urzędu, a nie tylko na zarzut, naruszeń przepisów prawa. W tej sytuacji, w ocenie Sądu, organ odwoławczy dopuścił się naruszenia przepisów postępowania - art. 10 § 1 k.p.a., art. 15 k.p.a., art. 136 k.p.a. - w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Niezależnie od powyższego stwierdzić należy, że organ nie rozważył należycie, czy faktycznie nie zachodzą przesłanki do umorzenia całości należności. Przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest podstawą do załatwienia sprawy przez organ w ramach tzw. uznania administracyjnego. W przepisie tym zawarty jest kierunek i granice uznania administracyjnego, które należy upatrywać w zwrocie "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące rodziny". Dla dokonania właściwej oceny tego zagadnienia obowiązkiem organu jest rozważenie okoliczności mających wpływ na funkcjonowanie rodziny, tj. możliwości finansowych wnioskodawcy, posiadania przez niego dóbr materialnych, szans na poprawę warunków materialnych oraz sytuacji życiowej wnioskodawcy - w tym stanu rodzinnego , wieku, stanu zdrowia. Tymczasem organ odwoławczy nie dokonał żadnej analizy sytuacji skarżącej, a jedynie przytoczył dane , zgromadzone przez organ pierwszej instancji, podkreślając przy tym nieobligatoryjność uwzględnienia wniosku o umorzenie należności. Należy mieć też na uwadze, że celem unormowania, zawartego w omawianym przepisie, nie jest odzyskanie nienależnie pobranych świadczeń z takim skutkiem, że zobowiązany zmuszony będzie do korzystania z pomocy społecznej. Mając na uwadze powyższe Sąd uznając, że naruszenie przepisów postępowania przez organ odwoławczy mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy , na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej utrzymania w mocy punktu 2 decyzji organu pierwszej instancji, którym nie umorzono skarżącej pozostałej części należności głównej, a jedynie należność tę rozłożono na raty. Organ odwoławczy będzie miał na uwadze powyższe wskazania.