III SA/Gd 91/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 maja 2022 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 23 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. III SA/Gd 91/22 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 24 czerwca 2021r. nr [...]. Organ I instancji odmówił wnioskodawczyni Z. L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad bratem E. K. Organ uznał, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, albowiem niepełnosprawność brata wnioskodawczyni istnieje od 50 roku życia oraz nie zachodzi związek przyczynowo -skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez nią pracy a koniecznością sprawowania opieki. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego od powyższej decyzji przez wnioskodawczynię Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wskazało, że Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na to, że niepełnosprawność podopiecznych nie powstała przez ukończeniem 18 roku życia. Orzecznictwo sądów administracyjnych stanęło na stanowisku, że organy administracji winny rozpoznawać sprawy dotyczące świadczeń pielęgnacyjnych z pominięciem tej negatywnej – zakwestionowanej przez TK przesłanki. Podkreślić należy, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny lecz do osób które osobiście zapewniają stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego powodu zaprzestały aktywności zawodowej. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, w ocenie Kolegium brak podstaw do przyjęcia, iż to konieczność zapewnienia opieki bratu spowodowała rezygnację czy niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą. Z treści przeprowadzonego w dniu 17.06.2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, iż od połowy maja 2021 r. wnioskodawczyni zabrała brata — E. K. do swojego mieszkania w P., przy ul. [...] i zameldowała na okres 2 lat, tj. do 25.05.2023 r. Wcześniej E. K. mieszkał w G., przy ul. [...], razem z bratem F. K., który zmarł 24.04.2021 r. Obaj bracia wspierali się wzajemnie i dzielili obowiązki między sobą. Dom w G. został zapisany synowi wnioskodawczyni, która nie okazała pracownikowi socjalnemu aktu notarialnego w celu ustalenia istnienia zapisów co do służebności zamieszkiwania. W związku ze zmianą miejsca zamieszkania E. K., decyzją z dnia 14.06.2021 r. organ zmienił decyzję w sprawie przyznania prawa do zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej, ustalając je do dnia 31.05.2021r. Aktualnie E. K. otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny, który stanowi jego jedyne źródło utrzymania. E. K. ( lat 63) jest bezdzietnym kawalerem, jego rodzice nie żyją. Choruje przewlekle na chorobę Parkinsona i psychozę paranoidalną — dwubiegunową. Nigdy nie korzystał z pomocy w formie usług opiekuńczych, nie korzysta z rehabilitacji, nie wymaga specjalistycznej diety, od wielu lat nie był u neurologa. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż "brat nie może pozostać sam bez opieki na dłużej niż godzinę, gdyż po samodzielnym opuszczeniu mieszkania nie może do niego wrócić, nie zna na tyle okolicy; nie posługuje się telefonem, nie umie odebrać rozmowy oraz samodzielnie wybrać numeru; gdy wnioskodawczyni musi wyjść lub wyjechać na dłużej, z E. K. zostaje jego brat J. K.. W ocenie pracownika MOPS, wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad bratem, której Kolegium nie kwestionuje. Wnioskodawczyni Z. L. ( lat 67) posiada prawo do emerytury, które nabyła w wieku 60 lat i 7 m-cy. Wcześniej otrzymywała rentę rodzinną po zmarłym mężu przez okres roku przed emeryturą. Z. L. oświadczyła, iż nie pracowała i nie miała dochodu dodatkowego, zaś jej emerytura w m-cu maju 2021 r. wyniosła 1 268,79 zł. Zatem jest osobą niepracującą co najmniej od 7 lat ( od 2014 r.), a od 2015 r. ma ustalone prawo do emerytury. Z ustaleń organu wynika, iż stan zdrowia wnioskodawczyni uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, choruje bowiem na cukrzycę i nadciśnienie. Zatem z uwagi na stan zdrowia wątpliwe, aby była osobą zdolną do podjęcia pracy. W ocenie Kolegium, w świetle zasad logiki i doświadczenia życiowego nie można przyjąć, iż 67 letnia osoba, która nie pracuje od 7 lat, od 5 lat przebywa na emeryturze, a ponadto której stan zdrowia uniemożliwia podjęcie zatrudnienia, chciałaby obecnie realnie podjąć zatrudnienie i nie podejmuje tego zatrudnienia jedynie z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Zatem brak podstaw do przyjęcia, iż to konieczność zapewnienia opieki bratu spowodowała, iż skarżąca nie podejmuje pracy. Z. L. wniosła skargę na powyższą decyzję, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie przez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad bratem podczas gdy w, przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo — skutkowy istnieje. Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. szczegółowego ustalenia z jakich przyczyn skarżąca nie pracowała i z jakich przyczyn nie poszukiwała pracy, co skutkowało nieprzyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i spowodowało zaniechanie podejmowania przez organy działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329) powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przepis ten wskazuje jako przesłankę przyznania świadczenia zarówno rezygnację z zatrudnienia jak i niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne. Zatem nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą. Stan faktyczny sprawy ustalony przez organ na podstawie znajdujących się w aktach sprawy wywiadów środowiskowych nie budzi wątpliwości. Zebrane informacje dotyczące stanu zdrowia brata skarżącej oraz opieki sprawowanej przez nią są wyczerpujące i zostały prawidłowo ocenione przez organy administracji orzekające w sprawie. Sprawowanie przez skarżącą opieki nad wymagającym jej bratem E. K. nie budzi żadnych wątpliwości. Jednakże wiek skarżącej i jej stan zdrowia (cukrzyca i nadciśnienie) w kontekście zaniechania wykonywania przez nią pracy zawodowej co najmniej od 2014r. w związku z przejściem na emeryturę uniemożliwia przyjęcie, że niewykonywanie przez nią pracy pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad bratem. Innymi słowy, to nie opieka nad bratem jest przyczyną niewykonywania przez skarżącą pracy zarobkowej. Uznając zatem, że organy administracji dokonały zgodnej z prawem oceny niespełnienia przez skarżącą przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczony złożyła skarżąca, zaś organ nie wniósł w wymaganym ustawą terminie o przeprowadzenie rozprawy.