III SA/Gd 910/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 7 października 2013 r. nr [...] w przedmiocie wydania wypisów i wyrysów z ewidencji gruntów i budynków postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie radcy prawnego. Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w dniu 13 listopada 2013 r. skarżący B. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Ze złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia o stanie rodzinnym wynikało, że ww. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z matką będącą emerytką. Z kolei w świetle złożonego oświadczenia o majątku i dochodach ww. jest właścicielem nieruchomości rolnych o powierzchni 30,2134 ha. Wnioskodawca podał nadto, że nie posiada jakichkolwiek oszczędności, papierów wartościowych oraz przedmiotów wartościowych. Odnosząc się do wysokości swoich dochodów miesięcznych wnioskodawca wskazał, ze dochód ten wynosi "2 ha przeliczeniowe". Z kolei matka wnioskodawcy uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie 927 zł brutto miesięcznie. Uzasadniając złożony wniosek ww. wskazał, że jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne utrzymującym się z pracy w tym gospodarstwie oraz z dopłat bezpośrednich. Ponadto wnioskodawca wskazał, że jest absolwentem podstawowej szkoły specjalnej i pomoc profesjonalnego pełnomocnika jest mu niezbędna z uwagi na zawiły charakter sprawy. Celem potwierdzenia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy a odnoszących się do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2013 r. (doręczonym w dniu 20 listopada 2013 r.), wnioskodawca został zobowiązany do przedłożenia: a) zaświadczeń obrazujących dochody wnioskodawcy z gospodarstwa rolnego w okresie 1 stycznia 2012 r. – 1 listopada 2013 r.; b) kserokopii dokumentów obrazujących wysokość uzyskanych dopłat bezpośrednich w okresie 1 stycznia 2012 r. – 1 listopada 2013 r.; c) oświadczenia czy wnioskodawca uzyskuje jakiekolwiek dochody wynikające z wydzierżawienia części własnego gospodarstwa rolnego a jeżeli tak to w jakiej wysokości; d) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz matkę rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (przelewy, wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy bądź też oświadczenia o ich nieposiadaniu; e) kserokopii dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość świadczeń emerytalnych otrzymywanych przez matkę wnioskodawcy; f) dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy i jego matki (utrzymanie domu, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, inne); g) oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę wszelkich pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). W dniu 28 listopada 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły: - pisemne oświadczenie wnioskodawcy, w świetle którego wnioskodawca jest posiadaczem samochodu osobowego o wartości 3.000 zł oraz dwóch ciągników rolniczych o wartości 14.000 zł; - kserokopia decyzji z dnia 20 marca 2013 r. wydanej przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie ustalenia wysokości emerytury dla matki wnioskodawcy; - wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego dla wnioskodawcy z saldem na dzień 28 października 2013 r. wynoszącym 3.331,14 zł; - trzy faktury za usługi telekomunikacyjne za okresy rozliczeniowe wrzesień – listopad 2013 r.; - dwa druki wpłat należności za energię elektryczną na kwotę 173,28 zł (z datą płatności 16 sierpnia 2013 r.) oraz na kwotę 110,97 zł (z datą płatności 15 października 2013 r.). W tym stanie należało wskazać, co następuje: Przepisy regulujące instytucję tzw. prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). W świetle art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ww. aktu normatywnego przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) następuje gdy podmiot wnioskujący o prawo pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W związku z powyższym to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Na wnioskodawcy spoczywa tym samym ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Gruntowna analiza danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w dokumentacji nadesłanej w następstwie ww. zarządzenia referendarza sądowego prowadzi do uznania, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy mieć bowiem na uwadze, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma charakter wyjątkowy i stosowane jest wyłącznie w przypadku podmiotów charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną. Do takich podmiotów należą osoby dotknięte ubóstwem, korzystające ze świadczeń pomocy społecznej czy też bezrobotne bez prawa do zasiłku (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 179/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawca do ww. kręgu osób nie może być zaliczony. W świetle oświadczenia złożonego pod groźbą odpowiedzialności karnej (vide: rubryka nr 13 formularza PPF) wnioskodawca jako osoba prowadząca gospodarstwo rolne o powierzchni ponad 30 hektarów generuje określone dochody oraz korzysta ze wsparcia finansowego z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Potwierdzeniem przedmiotowego wsparcia jest m.in. transakcja przelewu na kwotę 5.240,40 zł zaksięgowana na rachunku bankowym wnioskodawcy w dniu 16 października 2013 r. Wnioskodawca w szerszej perspektywie czasowej posiada dodatnie saldo zasobów pieniężnych, co potwierdzają przedłożone do akt wyciągi z rachunku bankowego. Z przedłożonych dokumentów nie wynika z kolei, że rachunek bankowy wnioskodawcy został w jakikolwiek sposób zablokowany czy zabezpieczony. Oznacza to, że wnioskodawca nie ma przeszkód aby swobodnie dysponować posiadanymi środkami finansowymi. Poza tym, na sumaryczne dochody gospodarstwa domowego składa się również emerytura otrzymywana przez matkę wnioskodawcy. W ocenie referendarza rozpatrującego złożony wniosek samo zestawienie kwoty posiadanych oszczędności z udokumentowanymi comiesięcznymi kosztami utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego pozwala uznać, że wnioskodawca cały czas posiada określoną nadwyżkę środków pieniężnych, które z powodzeniem mogą być przeznaczone na koszty prowadzonego postępowania sądowego. Jak wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać wyłącznie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy zaś sytuacji, gdy podmiot wnioskujący o przyznanie prawa pomocy nie jest w stanie obiektywnie ponieść ww. ciężaru finansowego. Z powyższego należy wykluczyć sytuację, w której brak możliwości poniesienia określonych należności jest wyłącznie subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów, nie znajdującym uzasadnienia w świetle oświadczeń i dokumentów przedłożonych w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Poniesienie kosztów przedmiotowego postępowania (to jest wpisów i opłat kancelaryjnych) jak i kosztów ewentualnego ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru - przy charakterze i wysokości ww. dochodów jak i w świetle posiadanego majątku – z oczywistych względów nie może wpłynąć na pogorszenie się sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Ponadto ustanowienie radcy prawnego na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie jest warunkiem koniecznym dla skutecznego rozpoznania złożonej przez wnioskodawcę skargi. Sąd pierwszej instancji oceniając zaskarżony akt (w tym wypadku postanowienie) zobligowany jest wziąć pod uwagę wszelkie ewentualne uchybienia, a nie tylko te wskazywane przez skarżącego czy jego pełnomocnika (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Niezależnie od powyższych zapatrywań należy mieć na uwadze, ze wnioskodawca zobowiązany do przedłożenia określonych dokumentów i oświadczeń w sposób selektywny wykonał zarządzenie referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2013 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia do Sądu nie wpłynęły bowiem: a) zaświadczenia obrazujące dochody wnioskodawcy z gospodarstwa rolnego w okresie 1 stycznia 2012 r. – 1 listopada 2013 r.; b) kserokopie dokumentów obrazujących wysokość uzyskanych dopłat bezpośrednich w okresie 1 stycznia 2012 r. – 1 listopada 2013 r.; c) oświadczenie czy wnioskodawca uzyskuje jakiekolwiek dochody wynikające z wydzierżawienia części własnego gospodarstwa rolnego. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por.: B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się z kolei, iż selektywne wykonanie wezwania do złożenia wskazanych, dodatkowych oświadczeń lub dokumentów przemawia za odmową przyznania prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W konsekwencji powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.