III SA/Gd 922/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 listopada 2014 r. (doręczonym w dniu 21 listopada 2014 r.) skarżący P. Z. został wezwany do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 200 zł. Wnioskiem z dnia 27 listopada 2014 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle zawartego w formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym (vide: rubryka nr 6) wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. Z kolei w świetle oświadczenia o majątku i dochodach (vide: rubryki nr 7 - 11 formularza PPF) wnioskodawca posiada lokal mieszkalny zakupiony z wykorzystaniem kredytu hipotecznego. Miesięczny dochód brutto ww. gospodarstwa domowego kształtuje wynagrodzenie żony oraz należności uzyskiwane w związku z prowadzoną przez żonę działalnością gospodarczą (w kwocie około 3.000 zł brutto) gdyż wnioskodawca – zgodnie ze złożonym oświadczeniem – generuje stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Uzasadniając złożony wniosek P. Z. wskazał, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji materialno – bytowej. Wnioskodawca pozostaje bowiem bez pracy mając zawieszoną działalność gospodarczą o charakterze sezonowym. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy utrzymanie trzyosobowej rodziny pochłania około 2.500 zł miesięcznie. Dodatkowo wnioskodawca spłaca dwa kredyty (jeden mieszkaniowy z ratą wynoszącą 1.400 zł miesięcznie oraz drugi z ratą wynoszącą 450 zł miesięcznie). Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy on sam jak i oraz osoby pozostające z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadającą oszczędności pieniężnych oraz przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Do wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca załączył: - pisemną informację o przychodach uzyskiwanych przez żonę wnioskodawcy z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie 1 stycznia – 31 października 2014 r. (obrazująca uzyskanie przychodu w łącznej kwocie 165.987,28 zł - dochodu w kwocie 13.346,53 zł); - informację dotyczącą wpisu wnioskodawcy w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; - zawiadomienie o miesięcznej kwocie opłat za posiadany lokal mieszkalny (zawiadomienie z dnia 25 marca 2014 r.); - umowę kredytu hipotecznego na kwotę 271.900 zł zawartą przez wnioskodawcę i jego żonę z A Spółka Akcyjna Oddział w Polsce. Celem weryfikacji danych zawartych we wniosku o przyznane prawa pomocy zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 8 grudnia 2014 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: a) kopii dokumentów obrazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskanych przez wnioskodawcę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie 1 stycznia – 1 listopada 2014 r.; b) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę oraz żonę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne (w tym rachunków lokat terminowych i innych), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c) kopii dokumentu potwierdzającego wysokość wynagrodzenia za pracę uzyskiwanego przez żonę wnioskodawcy; d) kopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania wnioskodawcy i osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym (opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, telefon, lekarstwa, inne); e) oświadczenia czy wnioskodawca i jego żona posiadają zaległości w spłacie istniejących zobowiązań kredytowych; f) oświadczenia czy względem wnioskodawcy bądź jego żony toczy się obecnie jakiekolwiek postępowanie egzekucyjne (sądowe bądź administracyjne); jeżeli tak wnioskodawca winien był przedstawić dokumenty obrazujące wysokość egzekwowanych należności oraz dokonane czynności egzekucyjne; g) oświadczenia w przedmiocie wszelkich zarejestrowanych na wnioskodawcę bądź żonę pojazdów mechanicznych (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości). W następstwie ww. zarządzenia referendarza sądowego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęły: - pisemna informacja o przychodach uzyskiwanych przez wnioskodawcę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w okresie 1 stycznia – 31 października 2014 r. (obrazująca uzyskanie przychodu w łącznej kwocie 1.120.178,90 zł - dochodu w kwocie 26.331,27 zł); - pisemna informacja o przychodach uzyskiwanych przez żonę wnioskodawcy tytułu z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie 1 stycznia – 31 października 2014 r. (obrazująca uzyskanie przychodu w łącznej kwocie 165.987,28 zł - dochodu w kwocie 13.346,53 zł); - wyciąg z rachunku bankowego należącego do żony wnioskodawcy za okres 16 października – 10 grudnia 2014 r.; - wyciąg z rachunku bankowego należącego do wnioskodawcy za okres 15 września – 4 listopada 2014 r. obrazujący dokonanie zasilenia rachunku następującymi kwotami: 2.550 zł w dniu 14 października 2014 r.; 50.000 zł w dniu 29 września 2014 r. i kwotą 10.000 zł w dniu 24 września 2014 r.); - pisemne oświadczenie wnioskodawcy, w świetle którego żona wnioskodawcy posiada dodatkowe konto debetowe (zajęte przez komornika); w oświadczeniu wnioskodawca wskazał ponadto, że posiada zadłużenie leasingowe i debetowe; wykonując pkt g) ww. zarządzenia referendarza sądowego wnioskodawca wskazał z kolei, że posiada dwa pojazdy o wartości rynkowej 16 tyś zł łącznie. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 16 stycznia 2015 r. przedłużono wnioskodawcy termin na przedłożenie dokumentów źródłowych określony w pkt 2 lit. d) ww. zarządzenia z dnia 8 grudnia 2014 r. Do dnia wydania niniejszego postanowienia do Sądu nie wpłynęły dokumenty źródłowe określone w pkt 2 lit. d) ww. zarządzenia z dnia 8 grudnia 2014 r. W tym stanie należało uznać, co następuje: Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 263 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego (por.: H. Knysiak – Molczyk, Pojęcie "prawo pomocy" [w:] T. Woś (red.), H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1077; M. Grzymisławska – Cybulska, Istota prawa pomocy [w:] Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministarcyjnym jako element realizacji prawa do sądu, Warszawa 2013, s. 53 i n.). Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tak określonymi przesłankami przyznania prawa pomocy rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Na wnioskodawcy spoczywa zatem ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zaś wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Co nadto istotne, orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i aktualnych możliwości płatniczych jej samej jak i osób pozostających z taką osobą we wspólnym gospodarstwie domowym (por. m.in.: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 października 2008 r.; sygn. akt I SA/Po 825/08; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że koszty niniejszego postępowania kształtują: - wpis od skargi wynoszący 200 zł (vide: § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); - ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący połowę wpisu od skargi nie mniej jednak niż 100 zł (vide: § 3 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi); - ewentualny wpis od zażalenia na postanowienie wydane przez sąd wynoszący 100 zł (vide: § 2 ust. 1 pkt 7 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi); - ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (vide: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192); Mając na uwadze ww. regulacje normatywne jak i ww. okoliczności faktyczne wynikające z przedłożonego do akt materiału źródłowego referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca w realiach niniejszego postępowania nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Analiza sytuacji dochodowej i majątkowej wnioskodawcy i jego żony nie przemawia bowiem za uznaniem, że ww. nie ma możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy zwrócić uwagę, że wnioskodawca jest przedsiębiorcą, który w okresie 1 stycznia – 31 października 2014 r. uzyskał przychód w łącznej kwocie 1.120.178,90 zł (dochód: 26.331,27 zł). Nie bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy pozostaje również fakt uzyskiwania stałych miesięcznych dochodów z tytułu zatrudnienia oraz prowadzonej działalności gospodarczej przez żonę wnioskodawcy. W ocenie referendarza sądowego fakt okresowego zasilania rachunku bankowego znacznymi wpłatami własnymi (por. operacje na rachunku bankowym na kwoty: 2.550 zł w dniu 14 października 2014 r., 50.000 zł w dniu 29 września 2014 r. i 10.000 zł w dniu 24 września 2014 r.) w oczywisty sposób kontrastuje z prezentowaną w niniejszej sprawie złą kondycją finansową strony. Uwzględniając z kolei fakt istnienia obciążeń kredytowych należy mieć na uwadze, że bank udzielający wnioskodawcy i jego żonie stosownych kredytów badał zdolność kredytową wnioskodawcy i jego żony oraz możliwość spłaty zaciągniętych zobowiązań. Co oczywiste, stosowne kredyty nie zostałby małżonkom udzielone gdyby ww. nie posiadali dostatecznej zdolności do ich spłaty oraz nie ustanowili przewidzianych przez prawo form ich zabezpieczenia. W ocenie referendarza sądowego za przyznaniem prawa pomocy nie przemawia nadto fakt zajęcia jednego z rachunków bankowych należących do żony wnioskodawcy. Warto bowiem zauważyć, że wnioskodawca pomimo stosownego obowiązku w tej materii (vide: pkt 1 lit. b) zarządzenia referendarza sądowego z dnia 8 grudnia 2014 r.) nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów wskazujących na dokonanie przedmiotowych czynności egzekucyjnych. Należy mieć także na uwadze, że wnioskodawca wykonując ww. punkt zarządzenia referendarza sądowego nie przedstawił wyciągów z rachunków "z okresu ostatnich trzech miesięcy". Oczywistym jest bowiem, że wnioskodawca otrzymawszy stosowne wezwanie w tej materii powyższy trzymiesięczny okres winien liczyć wstecz od tej właśnie daty (w realiach sprawy – 16 grudnia 2014 r.). Powyższe okoliczności wyłączają zatem możliwość przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak wskazano powyżej, udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Ponadto przyjęcie przez stronę skarżącą określonego priorytetu w wydatkach (w realiach sprawy ukierunkowanego m.in. na spłatę zobowiązań kredytowych) nie może stanowić podstawy do uznania, że Skarb Państwa winien kredytować wydatki związane z prowadzeniem przez stronę skarżącą procesów sądowych tym bardziej wówczas, gdy - jak wynika z przedłożonych dokumentów - posiada ona środki pieniężne i określony majątek. W ocenie referendarza rozpatrującego złożony wniosek poniesienie kosztów przedmiotowego postępowania - przy charakterze i wysokości ww. dochodów jak i w świetle posiadanego majątku – z oczywistych względów nie może wpłynąć na pogorszenie się sytuacji życiowej członków rodziny wnioskodawcy jak i jego samego. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowieni, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawcę zakresie.