III SA/Gd 933/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 7 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej oddala skargę. Decyzją z dnia 19 kwietnia 2016 r. nr [...] Burmistrz Gminy, na podstawie art. 104, art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 23) – dalej: "k.p.a.", art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 39, art. 106 ust. 1, art. 109, oraz art. 147 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2015 r. poz. 163), odmówił S. L. przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. W uzasadnieniu organ wskazał, że S. L. (dalej zwany: "stroną", "skarżącym") w dniu 11 marca 2016 r. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej. Wskazał we wniosku na trudną sytuację finansową i posiadanie dochodu niewystarczającego na zabezpieczenie potrzeb. Na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego organ ustalił, że strona wraz z rodzicami i dwójką rodzeństwa stanowią rodzinę w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej; zamieszkuje w domu należącym do rodziców; nie wykonuje zatrudnienia, zarejestrowana jest w Urzędzie Pracy. Strona posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. W oświadczeniu majątkowym z dnia 23 marca 2016r. nie wykazała posiadania nieruchomości, ruchomości oraz innych zasobów. Rodzina strony wykazała dochód w kwocie 1.668,40 zł, który nie przekracza określonego w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy kryterium dochodowego rodziny - tj. 2.570 zł. Odmowa przyznania świadczenia była podyktowana brakiem współpracy strony z pracownikiem socjalnym. Otóż w celu poprawy sytuacji rodziny pracownik socjalny zaproponował stronie oraz B. L. udział w projekcie pod nazwą. "Szukam...Znajduję...Pracuję". W dniach 23 lutego oraz 7 kwietnia 2016 r. odbyło się spotkanie informacyjne dotyczącą udziału w projekcie, na które się nie stawili. W dniu 12 kwietnia 2016 r. oboje złożyli pisemne oświadczenia, że nie wyrażają zgody na udział w Programie Aktywizacja i Integracja. S. L. odwołał się od decyzji organu pierwszej instancji zarzucając naruszenie art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego błędne zastosowanie, a także naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak podjęcia czynności wymaganych do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego w sprawie i dowolną ocenę dowodów. Podkreślił, że na wezwaniu na spotkanie informacyjne odnośnie Programu Aktywizacja i Integracja podano, iż stawiennictwo jest nieobowiązkowe. Stąd nie spodziewał się, że nieobecność może spowodować odmowę przyznania świadczenia. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 7 września 2016 r. nr [...], na podstawia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2, ust. 3, art. 11 ust. 2, art. 38, art. 39, art.102 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał na zawarte w art. 38 i 39 ustawy o pomocy społecznej przesłanki przyznania zasiłku okresowego i zasiłku celowego. Dalej organ stwierdził, że zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, łub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia 15 lutego 2016 r. organ pierwszej instancji przyznał stronie zasiłek okresowy w wysokości 468 zł miesięcznie na okres od 1.01.2016 r. do dnia 31.03.2016 r. W decyzji tej wskazano m.in., że dalsza pomoc będzie uzależniona od współpracy z pracownikiem socjalnym w zakresie aktywizacji społeczno-zawodowej. Nadto, na dzień 7 stycznia 2016 r. strona odmówiła udziału w zajęciach aktywizujących w klubie integracji społecznej i Centrum Integracji Społecznej. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, bratem M. lat 36 i siostrą B. lat 27. Rodzina mieszka w domu, gdzie strona zajmuje jeden pokój z dostępem do kuchni. Jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim. Ponadto jest zarejestrowana w PUP w K. jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Dochód rodziny stanowiły: dochód z gospodarstwa rolnego, renta socjalna brata M. L., zasiłek pielęgnacyjny, renta rodziców z KRUS. Łącznie 1.668,40 zł., tj. 333,68 zł na osobę w rodzinie. Zatem bezspornym jest, że rodzina wnioskodawcy spełnia kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczenia. W dniu 23 marca 2016 r. strona w "Ankiecie rekrutacyjnej do projektu aktywizacji społeczno-zawodowej dla osób bezrobotnych i nieaktywnych zawodowo" oświadczyła, że nie deklaruje chęci podjęcia działań i udziału w zajęciach w celu poprawy swojej sytuacji życiowej, a w dniu 12 kwietnia 2016 r. złożyła oświadczenie, że nie wyraża zgody na udział w Programie Aktywizacja i Integracja. Organ odwoławczy zaznaczył, że strona jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim i nie ma przeszkód, aby uczestniczyła w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja. Zadaniem Ośrodków Pomocy Społecznej jest aktywizowanie osób bezrobotnych i przeciwdziałanie stanom trwałego bezrobocia. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca korzystał z pomocy społecznej - otrzymywał zasiłek okresowy. Tym samym organ pierwszej instancji nie pozostawił strony bez pomocy. Nie można oczekiwać, że, będący faktycznie na utrzymaniu rodziców S. L., będzie stale otrzymywał pomoc, choć nie zamierza brać udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja. W ocenie organu odwoławczego niezrozumiały jest podniesiony w odwołaniu zarzut jakoby przyczyną odmowy przyznania świadczenia było "uzależnienie wnioskodawcy". Organ niższej instancji jedynie przytoczył w całości treść przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, co nie oznacza, ze w sytuacji wnioskodawcy maja zastosowanie wszystkie "przypadki" wymienione w tym przepisie. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika jednoznacznie, że przyczyną odmowy świadczenia była odmowa udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja. S. L. zaskarżył opisaną wyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku twierdząc, że jest ona krzywdząca. Skarżący powtórzył, że stawiennictwo na spotkania informacyjne nie było obowiązkowe, a w wyznaczonych terminach był chory. Podkreślił, że zaproponowano mu jedynie pracę polegającą na koszeniu trawy kosiarką, gdy jest osobą niepełnosprawną ruchowo i takich prac nie może wykonywać. Jest to dla niego niezrozumiałe i odmowa zaproponowanej pracy nie powinna skutkować odmową świadczenia pieniężnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jego oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 718z późn.zm.), dalej zwanej "p.p.s.a.", Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie mogła zostać uwzględniona albowiem zaskarżona decyzja organu odwoławczego jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 930), zwanej dalej "ustawą". Bezsporne było w sprawie, że dochód rodziny skarżącego uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku nie przekraczał określonego w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania pomocy ze środków pomocy społecznej. Organy uznały jednak, że w sprawie zachodzą wymienione w art. 11 ust. 2 ustawy przesłanki do odmowy przyznania świadczeń, z czym skarżący się nie zgadza. Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że odmowa przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy znajdowała oparcie w treści art. 11 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także odmowa udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia z pomocy społecznej. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 czerwca 2016r., sygn. akt I OSK 1055/15 : " W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowane jest stanowisko, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła, w celu "wyjścia" wnioskodawcy z systemu pomocy społecznej i umożliwienia mu samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Egzekwowanie od podopiecznych pomocy społecznej obowiązku współdziałania z organem pomocowym jest istotne również z tego powodu, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia." ( wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl.). Sąd w składzie orzekającym w sprawie stanowisko to w pełni aprobuje. Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że decyzją z dnia 15 lutego 2016 r. organ pierwszej instancji przyznał stronie zasiłek okresowy w wysokości 468 zł miesięcznie na okres od 1.01.2016 r. do dnia 31.03.2016 r. W decyzji tej stwierdzono m.in., że dalsza pomoc będzie uzależniona od współpracy z pracownikiem socjalnym w zakresie aktywizacji społeczno-zawodowej. Wskazano przy tym, że w dniu 7 stycznia 2016 r. S. L., podobnie jak jego siostra, odmówił udziału w zajęciach aktywizujących w klubie integracji społecznej i Centrum Integracji Społecznej. Wynika z tego, że pomimo, iż organ pouczył skarżącego o możliwych konsekwencjach braku w przyszłości współpracy z pracownikiem socjalnym w zakresie aktywizacji społeczno-zawodowej, skarżący nadal takiej współpracy odmawiał. Potwierdzeniem tego jest złożone przez skarżącego w "Ankiecie rekrutacyjnej do projektu aktywizacji społeczno-zawodowej dla osób bezrobotnych i nieaktywnych zawodowo" oświadczenie, że nie deklaruje chęci podjęcia działań i udziału w zajęciach w celu poprawy swojej sytuacji życiowej, z kolei w dniu 12 kwietnia 2016 r. złożył kolejne oświadczenie, że nie wyraża zgody na udział w Programie Aktywizacja i Integracja. Skarżący nie skorzystał również z propozycji wzięcia udziału w projekcie pod nazwą "Szukam...Znajduję...Pracuję". W dniach 23 lutego oraz 7 kwietnia 2016 r. odbyło się spotkanie informacyjne dotyczycące udziału w projekcie, na które się nie stawił. Skarżący twierdzi, że w zawiadomieniu o spotkaniach była informacja, że udział w nich nie jest obowiązkowy, a nadto że był w tych dniach chory. Tym niemniej, nawet gdyby przyjąć te twierdzenia skarżącego za prawdziwe, to - jak wynika z akt sprawy – nie przejawiał on chęci wzięcia udziału w ww. projekcie, podnosząc argument, że udział w spotkaniu był nieobowiązkowy. Również po chorobie nie zgłosił swojego udziału w projekcie. Z powyższego wynika, że skarżący nie przejawia żadnej gotowości do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystania z jego propozycji zmierzających do pomocy skarżącemu w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Odmawiał udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, czy projektach mających na celu umożliwienie "wyjścia" skarżącemu z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego życia. Sąd podziela przy tym stanowisko organu odwoławczego, że pomimo tego, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim, nie ma przeszkód, aby uczestniczył w działaniach zmierzających do aktywizowania osób bezrobotnych i przeciwdziałanie stanom trwałego bezrobocia. Nie ma również przeszkód, by skarżący podjął zatrudnienie – wbrew temu co twierdził w odwołaniu, jak również na rozprawie w dniu 15 grudnia 2016 r. Skarżący jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, tym samym - mając na uwadze zawartą w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jednolity: Dz.U. z 2016 r. poz. 654 ze zm.) definicję osoby bezrobotnej - jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia. Potwierdza to również znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 28 stycznia 2016r. z którego wynika, że skarżący może podjąć zatrudnienie na otwartym rynku pracy. W końcu należy zauważyć, że podejmowane przez organ pomocy społecznej działania zmierzające do zmiany i polepszenia sytuacji skarżącego nie dadzą efektu bez woli skarżącego w tym zakresie, który winien także ze swojej strony dołożyć należytej staranności w celu poprawy swojego położenia. Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszały przepisów prawa w stopniu uzasadniających ich uchylenie. Odmowa przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej – w świetle zgromadzonego materiału dowodowego – pozostaje bowiem w zgodzie z przepisami prawa materialnego i procesowego, w oparciu o które została wydana oraz nie stanowi przekroczenia granic zastosowanego w niniejszej sprawie uznania administracyjnego. Mając zatem na uwadze, że wniesiona skarga okazała się nieuzasadniona, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a