III SA/Gd 933/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata M. M. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi S. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej postanawia: 1. przyznać adwokatowi M. M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 147,60 zł (sto czterdzieści siedem złotych sześćdziesiąt groszy), zawierającą podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, obejmujące postępowanie zażaleniowe; 2. odmówić przyznania adwokatowi M. M. wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, obejmujące sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej. Skarżącemu S. L. zostało przyznane postanowieniem referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 933/16, prawo pomocy przez ustanowienia adwokata. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 933/16. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła tym adwokatem – A. F. (por. pismo Izby Adwokackiej z dnia 15 lutego 2017 r., k. 57 akt). Adwokat A. F. przyznane zostało postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 933/16 wynagrodzenie za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Na skutek pisma skarżącego z dnia 3 marca 2017 r. Okręgowa Rada Adwokacka pełnomocnikiem skarżącego z urzędu w zamian za adwokat A. F. wyznaczyła adwokata M. M., który 3 lipca 2017 r. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 933/16, wnosząc jednocześnie o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Postanowieniem z dnia 6 października 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 933/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę kasacyjną, jako wniesioną po upływie terminu. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik skarżącego – adwokat M. M. wniósł o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu zażaleniowym. Wniosek swój ponowił w piśmie z dnia 17 października 2017 r. domagając się zasądzenia kosztów pomocy prawnej nieopłaconych w całości, ani w żadnej części. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt I OZ 1681/17, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie z dnia 6 października 2017 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, wywodząc, że skarżący zdecydowany skorzystać z możliwości złożenia skargi kasacyjnej pomimo wydania opinii o braku podstaw do jej wniesienia powinien był ją złożyć w terminie 30 dni od dnia doręczenia mu odpisu tejże opinii (na przykład ustanawiając pełnomocnika z wyboru), ewentualnie kolejny wyznaczony dla strony pełnomocnik wraz ze skarga kasacyjną powinien złożyć wniosek o przywrócenie terminu, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." wyznaczony adwokat otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W odniesieniu do adwokatów powyższe zasady od dnia 2 listopada 2016 r. określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714). W myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia opłatę ustala się w wysokości określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. W § 4 ust. 2 pkt 1-4 rozporządzenia określono okoliczności, których wystąpienie uzasadnia ustalenie opłaty w wysokości wyższej niż określona w ust. 1, a nieprzekraczającej 150% opłat określonych w rozdziałach 2-4. Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d) rozporządzenia opłata w sprawie przed sądem administracyjnym w drugiej instancji w postępowaniu zażaleniowym, wynosi 120 zł. Wskazaną opłatę należną, zgodnie z § 4 ust. 3 powołanego rozporządzenia, należało podwyższyć o obowiązującą stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności (obecnie 23 %) tj. o kwotę 27,60 zł. Z powyższych względów, referendarz sądowy działając na podstawie art. 250 § 1 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz cytowanych powyżej przepisów orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie wniosku o przyznanie wynagrodzenia z tytułu sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej z dnia 3 lipca 2017 r. referendarz sądowy wyjaśnia na wstępie, że okoliczność sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej przez kolejnego wyznaczonego pełnomocnika, w sytuacji, gdy dotychczasowy pełnomocnik z urzędu złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej i otrzymał z tego tytułu wynagrodzenie, sama w sobie nie stanowi podstawy do odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie wynagrodzenia za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej, o ile czynność tę można uznać za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie. Mieć należy na uwadze, że zgodnie z utrwalonym w piśmiennictwie i w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, postanowienie o przyznaniu prawa pomocy oznacza, iż Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadności i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Faktyczne udzielenie pomocy prawnej ma natomiast miejsce dopiero wówczas, gdy sporządzony przez profesjonalnego pełnomocnika środek prawny zapewnia dostęp do sądu. To zaś następuje wtedy, gdy środek ten został sporządzony w sposób umożliwiający jego merytoryczne rozpoznanie (por. Jan Paweł Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis (Wydanie 3), s. 599, komentarz do art. 250 P.p.s.a., ISNB 978-83-7334-848-6 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2008 r., sygn. akt I FSK 1648/08, Lex nr 593654, zamieszczony także w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie skarga kasacyjna złożona przez kolejnego wyznaczonego pełnomocnika z urzędu w imieniu skarżącego nie została skutecznie wniesiona, gdyż nie spowodowała merytorycznego rozpoznania sprawy przez Sąd, skoro została odrzucona z uwagi na wniesienie jej po terminie. Przyczyną tego było niezłożenie przez pełnomocnika wraz ze skargą kasacyjną wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Zażalenie na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną zostało natomiast przez Naczelny Sąd Administracyjny oddalone postanowieniem z dnia 14 grudnia 2017 r. Pełnomocnik z urzędu, dokonując czynności procesowej po terminie, nie złożył wraz z nią wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania, a tym samym uniemożliwił merytoryczne rozpoznanie skargi kasacyjnej, w przeciwieństwie do złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, które – wobec zachowania wymogów formalnych – zostało rozpoznane przez Naczelny Sąd Administracyjny. W świetle powyższego stwierdzić należy, że wniosek pełnomocnika o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu obejmującą sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z orzecznictwem sądów adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu nie przysługuje wynagrodzenie za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, jeżeli pomoc prawna została udzielona stronie z uchybieniem podstawowym zasadom staranności i profesjonalizmu (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1999 r., sygn. akt II CKN 341/98, OSNC 1999/6/123, z dnia 18 marca 1999 r., sygn. akt I CKN 1046/97, OSNC 1999/10/178 oraz z dnia 10 grudnia 2001 r., sygn. akt I PKN 248/01, LEX nr 52256, a także uwagi zawarte w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2010 r., sygn. akt I FSK 1648/08 oraz postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II FZ 143/10, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Jeżeli natomiast pismo z przyczyn wad formalnych nie wywołało żadnych skutków (np. pismo zostało odrzucone), to nie można przyjąć, że ta czynność została w istocie zrealizowana (skarga kasacyjna nie została rozpoznana). Nie bez znaczenia jest okoliczność, że instytucja kosztów nieopłaconej pomocy prawnej spełnia funkcję dyscyplinującą, która w stosunku do pełnomocnika powinna przejawiać się koniecznością dołożenia maksymalnej staranności w realizacji nałożonych obowiązków, zapłata bowiem za nie pochodzi ze środków Skarbu Państwa. Z kolei funkcja społeczna tejże instytucji przejawia się w wymaganiu, aby uprawniony do pomocy prawnej z urzędu nie pozostawał w przeświadczeniu, że udzielona mu pomoc prawna jest pomocą iluzoryczną. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 250 i art. 258 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.