III SA/Gd 949/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. sprawy ze skargi R. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 26 października 2018 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 26 października 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 9 sierpnia 2018 r., którą organ odmówił R. P. przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego. W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne: Decyzją z dnia 9 sierpnia 2018 r. (nr [...]) Prezydent Miasta - działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 7, art. 8 ust. 1 i 3, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 – dalej jako "u.p.s.") - odmówił R. P. (zwanemu dalej: "stroną", "skarżącym") przyznania zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej określają przepisy ustawy o pomocy społecznej. Decyzję o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, który przeprowadza pracownik socjalny w miejscu zamieszkania lub pobytu w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie lub rodzinie przy jednoczesnym spełnieniu kryterium dochodowego określonego ustawą i wystąpieniu przesłanek wymienionych w art. 7 u.p.s. Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 31 lipca 2018 r. ustalono, że rodzina strony składa się z 3 osób, tj. strony, E. P. – matki strony oraz J. S. - siostrzenicy. J. przebywa w rodzinie zastępczej, którą stanowi jej babcia – E. P. Dochód rodziny stanowi: wynagrodzenie za pracę matki strony w wysokości 2.077,63 zł; jej renta w kwocie 878,12 zł; pomoc pieniężna z PCPR na J. S. w kwocie 694 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny strony w wysokości 153 zł, co łącznie wynosi 3.802,75 zł, a z czego na osobę w rodzinie przypada 1.267,58 zł. Ponadto rodzina otrzymuje świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł miesięcznie, które nie jest uwzględniane do wyliczenia dochodu dla celów pomocy społecznej, jednak – jak zaznaczył organ - ma wpływ na sytuację finansową rodziny. Zgodnie z art. 39 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany między innymi na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu a także kosztów pogrzebu. Jak wynika z art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie lub rodzinie przy jednoczesnym spełnieniu kryterium dochodowego określonego ustawą i wystąpieniu przesłanek wymienionych w art. 7 u.p.s. Organ wskazał, że kryterium dochodowe kwalifikujące do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosi w przedmiotowej sprawie 1.542 zł (3 x 514 zł), natomiast dochód rodziny strony wynosi 3.802,75 zł, a zatem przekracza kryterium dochodowe określone ustawą (1.542 zł). W tych okolicznościach strona nie kwalifikuje się do pomocy w formie zasiłku celowego. Organ rozważył również możliwość udzielenia pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, jednak – jak wskazał - na podstawie zebranych informacji oraz dokumentów nie stwierdzono występowania w sprawie szczególnych okoliczności mających wpływ na przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Sytuacja finansowa rodziny jest dobra, posiadany dochód powinien zabezpieczyć potrzeby rodziny. Organ wyjaśnił także, że podczas rozpatrywania wniosków o pomoc ośrodek pomocy społecznej musi brać pod uwagę sytuację wszystkich osób ubiegających się o wsparcie, a w szczególności tych, których dochody nie przekraczają określonego ustawą kryterium. Tym bardziej, iż środki pomocy społecznej są ograniczone i nie pozwalają na całkowite zabezpieczenie zgłaszanych przez klientów pomocy społecznej potrzeb. Strona odwołała się od decyzji organu I instancji wskazując na bardzo ciężką sytuację majątkową i zdrowotną. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 26 października 2018 r. (nr [...]) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zasiłek przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza 514 zł. Rozpoznanie wniosku o przyznanie zasiłku celowego opiera się na uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyty w ustawie zwrot "może być przyznany" a nie "przyznaje się". Oznacza to, że nawet spełnienie warunków koniecznych do jego ubiegania się nie stwarza po stronie organu obowiązku jego przyznania. Wysokość świadczenia, jak i samo jego przyznanie uzależnione jest od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji wyraźnie wskazał, że u strony nie występują żadne szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy w tej formie, i to stwierdzenie Kolegium w całości podtrzymuje. Organ odwoławczy wskazał, że strona (rocznik 1981) nie pracuje, posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z roku 1998. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 lipca 2018 r. jest częściowo niezdolna do pracy do 31 lipca 2020 r., a z akt sprawy nie wynika, by kiedykolwiek pracowała. Bezspornie zatem strona nie spełnia kryterium dochodowego dla przyznania zasiłku celowego, wskazanego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - kryterium dla osoby w rodzinie wynosi 514 zł. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką i siostrzenicą, a rodzina utrzymuje się z renty matki strony, jej wynagrodzenia za prace, zasiłku pielęgnacyjnego strony. W sumie dochód w rodzinie wynoszący 3.802,75 zł przekracza kryterium ustawowe, wynoszące w tym przypadku 1.542 zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne zasoby i możliwości. Jednakże organy pomocy społecznej nie mogą wyręczać obywatela z obowiązku wychodzenia z trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. R. P. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wskazując, że od 19 lat korzysta z pomocy MOPS i jest bardzo schorowany (ma m.in. niewydolność wątroby, grzybicę, skazę krwi). Ostatnio przebył operacje na kręgosłup. Wskazał nadto, że jest na utrzymaniu matki i bardzo trudno się jest im utrzymać; ma do spłaty dwa kredyty. Zarzucił, że właściwe instytucje opieki społecznej nie chcą udzielić mu wsparcia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2017 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku natomiast uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Skarga dotyczy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 października 2018 r. utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 9 sierpnia 2018 r. w sprawie odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm. – dalej jako: "u.p.s."). W myśl art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1), który – zgodnie z ust. 2 - może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Podkreślić jednak należy, że w myśl art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 u.p.s. pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (ust. 1), natomiast rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że jedną z okoliczności dających prawo do korzystania z pomocy społecznej jest ustalenie przez organy pomocy społecznej, czy osoba o nią wnioskująca ma możliwość przezwyciężenia (trudnej) sytuacji życiowej w jakiej się znajduje przy wykorzystaniu własnych możliwości i zasobów, np. majątkowych, finansowych. W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że ustawodawca określił wysokość dochodu warunkującą uzyskanie prawa do świadczenia z opieki społecznej oraz zasady ustalania wysokości dochodu w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Biorąc pod uwagę przywołane regulacje prawne oraz stan faktyczny sprawy, ustalony w oparciu o zgromadzony w przekazanych aktach materiał dowodowy, stwierdzić należy, że organy prawidłowo obliczyły dochód 3-osobowej rodziny skarżącego, na który składały się: wynagrodzenie za pracę matki skarżącego w wysokości 2.077,63 zł; jej renta w kwocie 878,12 zł; pomoc pieniężna z PCPR na siostrzenicę w kwocie 694 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny skarżącego w wysokości 153 zł - łącznie 3.802,75 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje 1.267,58 zł. Ponadto – jak ustaliły organy - rodzina skarżącego otrzymuje świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł miesięcznie, które co prawda nie jest uwzględniane przy ustalaniu dochodu dla celów pomocy społecznej (zgodnie z art. 8 ust. 4 pkt 7 u.p.s.), jednak – jak słusznie zaznaczono - ma niewątpliwie wpływ na sytuację finansową rodziny, a zatem musiało zostać odnotowane w kontekście rozważania zasadności przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. Mając powyższe na uwadze – w ocenie Sądu – organy na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego prawidłowo wywiodły, że skarżący wspólnie zamieszkuje i gospodaruje wraz z matką i siostrzenicą, tworząc trzyosobowe gospodarstwo domowe, co w sposób oczywisty przekłada się na wysokość dochodu na osobę w rodzinie, determinującą – w świetle art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. – prawo do świadczeń z pomocy społecznej, m.in. przyznania skarżącemu zasiłku celowego. Z okoliczności sprawy bezspornie bowiem wynika, że miesięczny dochód 3-osobowej rodziny - 3.802,75 zł, w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 1.267,58 zł, a zatem przekracza ustawowe kryterium dochodu na osobę w rodzinie określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w wysokości 528 zł (zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b/ rozporządzania Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej; Dz. U. z 2018 r., poz. 1358). W tym miejscu Sąd pragnie zaznaczyć, że pomimo, iż organ odwoławczy orzekając w niniejszej sprawie nie uwzględnił zmiany kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie i zastosował wadliwe kryterium dochodowe, obowiązujące do dnia 30 września 2018 r. w wysokości 514 zł na osobę w rodzinie, to jednak nie miało to wpływu na wynik sprawy i fakt przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, warunkującego przyznanie świadczenia w formie zasiłku celowego. Zaznaczenia wymaga także, iż dokonano także w niniejszej sprawie oceny sytuacji skarżącego przez pryzmat art. 41 pkt 1 u.p.s., który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W ocenie organów okoliczności sprawy nie wskazywały jednak na szczególnie uzasadnioną (wyjątkową) sytuację skarżącego uzasadniającą przyznanie specjalnej pomocy celowej. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organów, mając w szczególności na uwadze, że z ustalonych w sprawie okoliczności, nie wynika, by w sytuacji skarżącego - jakkolwiek życiowo trudnej - zaszły jakieś nadzwyczajne (losowe) zdarzenia uzasadniające przyznanie mu szczególnej, celowej pomocy. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że skarżący nie kwalifikuje się do pomocy w formie zasiłku celowego, ze względu na znaczące przekroczenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (o ponad 139 %). Nadto kontrolowane decyzje zostały należycie uzasadnione, a organy zgromadziły istotne dla sprawy dowody i prawidłowo je oceniły. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o odmowie przyznania zasiłku decydowała obiektywna ocena sytuacji życiowa skarżącego. Nadto organy rozważyły także możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego i uznały, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające przyznanie skarżącemu takiej pomocy pomimo przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie skarżącego. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku – na podstawie art. 151 p.p.s.a. - oddalił skargę.