III SA/Gd 950/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 29 września 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi J. J. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług – tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Decyzją z dnia 1 lipca 2014 r. nr [...] Prezydent Miasta działając na podstawie art. 104 i art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) oraz art. 37 ust. 1 pkt 1, art. 106 ust. 5, art. 107 ust. 4a w zw. z art. 107 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) uchylił decyzję własną z dnia 24 maja 2008 r. (zmienioną decyzją z dnia 1 lutego 2010 r.) w sprawie przyznania J.S. zasiłku stałego. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji wskazał, że w świetle postanowień ustawy o pomocy społecznej aktualizacja wywiadu środowiskowego winna być sporządzana nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Ostatnia aktualizacja wywiadu środowiskowego miała miejsce w przypadku J. S. w dniu 10 grudnia 2013 r., co oznacza, że aktualizacja winna być sporządzona najpóźniej do dnia 10 czerwca 2014 r. Na podstawie dokumentacji posiadanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w G. ustalono, że w dniach 2 i 10 czerwca 2014 r. do strony zostały skierowane i skutecznie doręczone wezwania do czynności przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Ponadto pracownik socjalny udał się do wskazanego przez stronę miejsca zamieszkania w dniach 3 i 9 czerwca 2014 r. Pomimo podjętych czynności oraz ww. wezwań aktualizacja wywiadu nie została przeprowadzona. Postawa strony skutkująca niemożliwością przeprowadzenia tej aktualizacji stanowi w istocie przejaw braku zgody na jej przeprowadzenie. Zgodnie zaś z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W odwołaniu od ww. decyzji J. S. wniósł o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji wskazując, że wywiad środowiskowy nie jest jedynym możliwym sposobem dokonania koniecznych ustaleń w zakresie sytuacji życiowej i bytowej beneficjenta pomocy. W realiach sprawy organ winien był przeprowadzić wywiad z rodziną strony (zwłaszcza z ustanowionym pełnomocnikiem), dokonać oględzin miejsca zamieszkania, zebrać dane posiadane z urzędu, przekazać odwołującemu druk oświadczenia oraz zażądać od niego przedstawienia stosownej dokumentacji. Z akt sprawy nie wynika aby ww. czynności zostały dokonane. Tym samym organ pierwszej instancji w prowadzonym postępowaniu naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego. Odwołujący wskazał ponadto, że nie ignorował kierowanych do niego wezwań. Kontaktował się bowiem z pracownikiem socjalnym proponując jedno ze wskazanych rozwiązań. Proponował nadto przeprowadzenie wywiadu w godzinach wieczornych jednak pracownik socjalny nie wyraził na takie rozwiązanie zgody. Ponadto w trakcie wizyty pracownika socjalnego nie przeprowadzono wywiadu z obecnymi w miejscu zamieszkania członkami rodziny odwołującego. W związku z powyższymi okolicznościami wydaną decyzję należy traktować jako wyraz złej woli pracownika socjalnego. Decyzją z dnia 29 września 2014 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 106 ust. 5 i art. 107 ust. 4 i 4a ustawy o pomocy społecznej utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał, że ze znajdującej się w aktach notatki policyjnej oraz oświadczenia samej strony wynika, że J. S. jest osobą poszukiwaną przez Policję i chce uniknąć aresztowania związanego z wykonaniem kary pozbawienia wolności. W związku z tym unika wszelkich kontaktów urzędowych a jego sprawy ma załatwiać pełnomocnik – bratowa T. S. Z ustalonego stanu faktycznego wynika zatem, że rzeczywistym powodem przebywania poza miejscem zamieszkania jest chęć uniknięcia odbycia kary pozbawienia wolności a nie obiektywna i niezależna od niego niemożliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. W ocenie organu odwoławczego obowiązku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie może zaś wykonać za stronę ani członek rodziny ani jej pełnomocnik. Obowiązek ten ma bowiem charakter osobisty. Zgodnie z art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu zobowiązuje organ m.in. do uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia. Unikanie przeprowadzenia wywiadu mimo wezwań należy zaś traktować jako niewyrażenie ww. zgody. Ponadto - zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej – rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się wobec osoby i rodziny (o ile świadczenie dotyczy rodziny), które mają ustalone prawo do świadczenia. W skardze na ww. decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. S. wniósł o uchylenie wydanych w jego sprawie rozstrzygnięć. Uzasadniając skargę ww. wskazał, że tłem dla sprawy jest spór pomiędzy skarżącym a pracownikiem socjalnym A. M. Uprzedzenie tego pracownika względem skarżącego nie pozwoliło bowiem skarżącemu na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej odrzucenie jako wniesionej po terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania danej sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Co istotne, ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta nie naruszają przepisów prawa materialnego ani też przepisów prawa procesowego. Zgodnie z art. 2 ust. 1 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 tej ustawy). Przepis art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Jedną z postaci ww. współdziałania jest współpraca z pracownikiem socjalnym w przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (zob. w tej materii: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2717/13 oraz wskazane w uzasadnieniu przedmiotowego wyroku orzecznictwo Naczelnego Sadu Administracyjnego; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Podstawą uchylenia decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie w postaci zasiłku stałego stanowił w realiach sprawy art. 107 ust. 4a ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej. Wymagany przez ustawodawcę całokształt działań związanych z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego jest w związku z tym swoistym postępowaniem dowodowym. Z uwagi na to, że sam wywiad należy traktować jako szczególny środek dowodowy (zob. w tej materii: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 519/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) oczywistym jest, ze obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym powinien polegać na udzieleniu organowi wszelkich niezbędnych w tym zakresie informacji. Innymi słowy, w zakresie realizacji ww. obowiązku beneficjent pomocy nie może przyjmować postawy biernej. W ocenie Sądu organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, że skarżący swoim postępowaniem uchybił obowiązkowi ww. współpracy. Zasadnie orzeczono również o konsekwencjach przyjętej przez skarżącego postawy. Z akt niniejszej sprawy wynika bowiem bezsprzecznie, że w dniach 2 i 10 czerwca 2014 r. do skarżącego zostały skierowane i skutecznie doręczone wezwania mające na celu kontakt z pracownikiem socjalnym i ustalenie terminu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Ponadto ze znajdującej się w aktach notatki policyjnej (z dnia 23 października 2013 r.) oraz pisemnego oświadczenia T.S. - pełnomocnika skarżącego (z dnia 27 marca 2014 r. ; obydwa dokumenty w aktach administracyjnych organu pierwszej instancji) wynika, że skarżący jest osobą poszukiwaną przez Policję. W świetle zebranego materiału dowodowego podzielić należy pogląd zaprezentowany przez organ odwoławczy, że rzeczywistym powodem przebywania poza miejscem zamieszkania (a tym samym powodem uniemożliwienia przeprowadzenia aktualizacji wywiadu) jest chęć uniknięcia odbycia kary pozbawienia wolności. W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów trudno jest bowiem uznać, że za niemożliwością przeprowadzenia wywiadu przemawiają w pełni obiektywne i niezależne od skarżącego okoliczności, skoro sam skarżący wskazał, że pod podanym adresem zamieszkania z określonych powodów przebywa jedynie w godzinach nocnych. Należy zwrócić uwagę, że skarżący zarówno w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji jak i w skardze nie wskazał w pełni obiektywnych przyczyn, dla których wyżej wskazanych wezwań nie mógł wykonać. Z kolei podnoszona w toku postępowania negatywna ocena określonego pracownika socjalnego w żaden sposób nie uzasadnia biernej postawy skarżącego wobec koniecznych czynności organu pomocowego. Nie ulega również wątpliwości, iż taka postawa skarżącego świadczy wyłącznie o braku chęci współpracy z organami pomocowymi z uwagi na ukrywanie się w celu uniknięcia wykonania wyroku karnego. Takie zachowanie nie może być zaakceptowane i jako takie nie może usprawiedliwiać przyczyn braku aktualizacji wywiadu. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja oraz decyzja pierwszoinstancyjna, wydane zostały zgodnie z obowiązującym prawem, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania i ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, jak również prawidłowej ich oceny. Ponadto Sąd nie stwierdził naruszenia przez organy działające w sprawie przepisów prawa materialnego, które miały zastosowanie przy podejmowaniu decyzji, ani norm proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli organy administracji pomocowej były uprawnione do domagania się od skarżącego współpracy stwierdzony brak tej współpracy zasadnie potraktowany został jako podstawa do uchylenia decyzji przyznającej określone świadczenie. Należy także podnieść, że skarżący może złożyć kolejny wniosek o udzielenie pomocy, a jeśli jego zachowanie umożliwi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ będzie zobligowany wniosek ten rozpoznać merytorycznie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O wynagrodzeniu za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu (punkt drugi sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 461).