III SA/Gd 957/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 18 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy [...] z dnia 11 lipca 2016 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia 18 sierpnia 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Ż z dnia 11 lipca 2016 r., odmawiającą W. R. przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko tj. F. R., lat 15. Jako podstawę wydania decyzji wskazano m.in. art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2016, poz. 195 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł miesięcznie. W sprawie przyjęto, że rodzina wnioskodawczyni składa się z 4 osób tj. małżonków W. R. i M. R. oraz dwójki dzieci – F. R. i P. R.. Uwzględniając w dochodzie rodziny dochody M. R. organy ustaliły, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie wyniósł 1 198,54 zł i przekroczył kryterium dochodowe. Odnosząc się do zarzutów odwołania, w którym wnioskodawczyni wskazała, że jej mąż M. R. nie uczestniczy w życiu rodziny, nie mieszka z odwołującą się oraz w żadnym stopniu nie wspiera finansowo wnioskodawczyni i wspólnych synów, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że zdaje sobie sprawę z trudnej sytuacji finansowej W. R., która w rzeczywistości samotnie wychowuje dwoje dzieci i ma niskie dochody. Jednakże przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci szczegółowo określają przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego i w tej sprawie nie zostały one spełnione. Wnioskodawczyni złożyła w 2014 roku pozew rozwodowy, jednak rozwód nie został jak dotychczas orzeczony. W świetle art. 2 pkt 13 ww. ustawy, za osobę samotnie wychowującą dziecko nie można uznać osoby pozostającej w związku małżeńskim. Z definicji zawartej z kolei w art. 2 pkt 16 wynika, że w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, małżonkowie stanowią rodzinę, bez względu na to, czy w rzeczywistości prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i razem wychowują dzieci. Ustawa nie przewiduje w tym zakresie wyjątków, które pozwalałyby na wyłączenie z członków rodziny jednego z małżonków. Kolegium wskazało końcowo, że wnioskodawczyni będzie mogła złożyć nowy wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego po uzyskaniu prawomocnego wyroku rozwodowego. Na wyżej opisaną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego W. R. wniosła do Sądu skargę. Skarżąca wskazała, że jej rodzina, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, składa się z trzech osób, tj. – ze skarżącej i dwóch jej synów. Dochód, na który składa się wynagrodzenie skarżącej za pracę oraz zasądzone wyrokiem sądowym od męża 800 zł (na skutek pozwu skarżącej o przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny), nie przekracza tym samym kryterium dochodowego. Skarżąca ponownie wskazała, że w 2014 r. złożyła pozew rozwodowy. Mąż skarżącej mieszka co prawda w tym samym domu, ale z inną partnerką, z którą ma dwoje wspólnych dzieci, nie interesuje się rodziną, którą założył wcześniej ze skarżącą i nie łoży dobrowolnie na utrzymanie dzieci. Przeciwko M. R. prowadzone było postępowanie karne za znęcanie się nad rodziną skarżącej, które zakończyło się wyrokiem skazującym; skarżąca korzysta z tzw. "niebieskiej karty". Dla skarżącej nie jest zrozumiałe, dlaczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze pomimo zaznaczenia w uzasadnieniu do decyzji, że dostrzegło trudną sytuację finansową skarżącej, odmówiło przyznania świadczenia wychowawczego, skoro świadczenie to ma być - w swoim założeniu - pomocą państwa dla takich właśnie osób jak skarżąca i jej dzieci. W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2016, poz. 1948 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej zwanej "p.p.s.a." ), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga jest uzasadniona. Jak wynika z akt sprawy przedstawionych sądowi, a w szczególności – z uzasadnień zaskarżonych decyzji, organy ustaliły, że W. R. złożyła w dniu 9 maja 2016 r. wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – syna F. R., ur.24.12.2002 r., bowiem starszy brat F. – P. R., jest urodzony 30 sierpnia 1996 r.(art. 2 pkt. 14 ustawy). Warunkiem przyznania świadczenia było ustalenie, że dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kryterium dochodowego w wysokości 800 zł. W. R. pozostaje w związku małżeńskim z M. R., z małżeństwa pochodzą dwaj synowie – P. ur. w 1996 r. i F. ur. w 2002 r. Rozpatrujące wniosek W. R. organy ustaliły, że w skład rodziny wnioskującej wchodzą cztery osoby, na dochód rodziny składają się dochody obojga małżonków i wynoszą one 4794,16 zł miesięcznie (1198,54 zł na osobę w rodzinie), co spowodowało, że przekroczony został dochód uprawniający do uzyskania pomocy w wychowaniu dziecka – syna F. (k-16 akt adm.). W I instancji o prawie do świadczenia wychowawczego W. R. orzekał Burmistrz Gminy Ż., decyzję w imieniu Burmistrza podpisał Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. (k-19 akt adm.). W odwołaniu od odmownej decyzji organu I instancji W. R. napisała, że korzysta ze świadczeń Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż., zatem sytuacja rodzinna i bytowa wnioskującej powinna być znana organowi I instancji. Do wniosku o prawo do świadczenia wychowawczego skarżąca dołączyła kserokopię wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 28 stycznia 2008 r. w sprawie [...], mocą którego, po rozpoznaniu powództwa W. R. p-ko M. R. zasądzono od pozwanego na rzecz powódki – tytułem przyczyniania się do zaspakajania potrzeb rodziny - kwoty po 800 zł miesięcznie, poczynając od dnia 1.11.2007 r. (k- 3 akt adm.). Odmawiając przyznania świadczenia wychowawczego na syna F. R., jako pierwsze dziecko w rodzinie, organy obu instancji zgodnie wyjaśniły, że przyczyną odmowy jest przekroczenie kryterium dochodowego, bowiem po zsumowaniu dochodów obojga małżonków R. i podzieleniu na 4 członków rodziny dochód ten wynosił 1198,54, zł na osobę i przekraczał kryterium dochodowe (800 zł). W związku z podniesionym w odwołaniu zarzutem, że M. R. nie tworzy już rodziny z wnioskodawczynią i jej synami, bowiem zamieszkał na piętrze wspólnego budynku z inną kobietą, z którą ma dwoje dzieci, i tę rodzinę utrzymuje, organ odwoławczy wyjaśnił, że w świetle przepisów ustawy, gdy skarżąca i jej małżonek pozostają formalnie w związku małżeńskim, należy zgodnie z definicją rodziny określoną w art. 2 pkt. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych uwzględnić dochody małżonków dla potrzeb ustalenia dochodów rodziny, niezależnie od okoliczności, że małżonkowie ci nie żyją już wspólnie. Powołano się przy tym na poglądy wyrażone we wskazanych wyrokach sądów administracyjnych. Organ odwoławczy dodał, że rozumie trudną sytuację rodzinną i finansową wnioskodawczyni, która w rzeczywistości samotnie wychowuje dwoje dzieci i ma niskie dochody, jednakże przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci szczegółowo określają przesłanki przyznania tego świadczenia, a zarówno organ I instancji jak i Kolegium są związane tymi przepisami i nie mogą przyznać świadczeń wbrew ich treści (przepisów). Przyjęte przez organy rozumienie ustawy jest – w świetle jej przepisów i okoliczności faktycznych sprawy – nieuprawnione. Organy przeoczyły dwie kwestie: po pierwsze, mimo stosunkowo obszernych uzasadnień do decyzji organów obu instancji nie rozważyły w ich treści, jakie znaczenie dla obliczenia wysokości dochodu rodziny wnioskodawczyni ma przedłożony przy wniosku dokument – wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 28 stycznia 2008 r. w sprawie [...], mocą którego, po rozpoznaniu powództwa W. R. p-ko M. R. zasądzono od pozwanego na rzecz powódki – tytułem przyczyniania się do zaspakajania potrzeb rodziny - kwoty po 800 zł miesięcznie, poczynając od dnia 1.11.2007 r. (k- 3 akt adm.). Co jednak najbardziej istotne – organy przeoczyły, że, co prawda zgodnie z definicją z art. 2 pkt. 1, 2 i 4 "dochód" oznacza dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, jednak definicje z pkt. pkt. 16 i 12 cyt. artykułu 2 wskazują, iż "rodzina" oznacza odpowiednio następujących jej członków: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci, w wieku do ukończenia 25. roku życia /.../, a "osoby pozostające na utrzymaniu" –to członkowie rodziny utrzymujący się z połączonych dochodów tych osób. Zatem w ocenie Sądu, wniosek W. R. winien zostać rozważony jako wniosek rodzica dzieci, który zamieszkuje wspólnie z tymi dziećmi, pozostającymi na jego utrzymaniu i - stosownie do przedkładanego wyroku - uzyskującemu dodatkowo 800 zł miesięcznie od M. R. tytułem przyczyniania się do zaspakajania potrzeb rodziny. Skoro zgodnie z art. 4 ust. 1 cyt. ustawy celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspakajaniem jego potrzeb życiowych, a świadczenie to przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, to zaprezentowane w zaskarżonych decyzjach rozumienie przepisów ustawy mogłoby prowadzić do absurdalnego wniosku, że w przypadku złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze przez M. R., ojca dwojga małych dzieci z następnego związku, przysługiwałyby mu świadczenia wychowawcze także z tytułu ojcostwa P. I F., mimo, iż dzieci te z ojcem nie mieszkają i nie pozostają na utrzymaniu z połączonych dochodów wnioskodawczyni i jej, jeszcze formalnie, męża. Można nadto dodać, że w świetle wyjaśnień zawartych w uzasadnieniach do wyroków: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 276/14 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2016 r. sygn. akt I OSK 354/15, poglądy zawarte w uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] dotyczące rozumienia definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko" są – również – nieuzasadnione. Mając powyższe na uwadze i stwierdziwszy, że zaskarżone decyzje podjęte zostały z naruszeniem art. 6, 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa oraz art. 5 ust. 1, 4 ust.1 i art.2 pkt. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (publ. jw.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzje organów obu instancji na mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c p.p.s.a, albowiem naruszenia prawa miały wpływ na wynik sprawy. Rozpatrując ponownie wniosek W. R. o świadczenie wychowawcze na syna F. organy będą miały na uwadze wskazane wyżej okoliczności i wyjaśnienia treści przepisów prawa.