III SA/Gd 984/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska ( spr.) Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Protokolant Starszy sekretarz sądowy Hanna Tarnawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2014 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 30 września 2013 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 30 września 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta G. z dnia 8 sierpnia 2013 r. w sprawie zobowiązania A. S. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dnia 1 lutego 2011 r. do dnia 30 lipca 2011 r. w wysokości 3000 zł.,( uprawniona małoletnia A. S.). Z akt sprawy wynikają jej następujące istotne okoliczności faktyczne. Decyzją z dnia 14 września 2010 r. Burmistrz Miasta. G. przyznał osobie uprawnionej - A. S., reprezentowanej przez matką A. S., świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 30 września 2011 r. Rozstrzygnięcie to zostało następnie zmienione decyzją tego organu z dnia 2 września 2011 r., uchylającą prawo do świadczeń w okresie od 1 lutego 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. Zmiana decyzji została uzasadniona uzyskaną od komornika sądowego informacją, że egzekucja świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej - A. S. od ojca dziecka, T. S., stała się skuteczna w dniu 4 stycznia 2011 r. W wyniku odwołania wniesionego od decyzji zmieniającej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 kwietnia 2012 r. uchyliło w całości kolejne rozstrzygnięcia Burmistrza Miasta. G. tj. decyzję z dnia 14 września 2010 r. oraz decyzję z dnia 2 września 2011 r. oraz ustaliło, że uprawnienie A. S. do świadczenia alimentacyjnego w wysokości 500 zł przysługuje w okresie od dnia 1 października 2010 r. do dnia 31 stycznia 2011 r. oraz nie przysługuje w okresie od dnia 1 lutego 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. Decyzja stała się ostateczna. Decyzją z dnia 8 sierpnia 2012 r. skierowaną do A. S. reprezentowanej przez matkę A. S., Burmistrz Miasta . G. orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dnia 1 lutego 2011 r. do dnia 31 lipca 2011 r. w wysokości 3000 zł. (6 x 500 zł) Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 2 pkt 7 i 11 oraz art. 23 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w związku z tym, że egzekucja stała się skuteczna w dniu 4 stycznia 2011 r., a organ właściwy został powiadomiony o tym fakcie dopiero w dniu 9 sierpnia 2011 r., doszło do wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego faktycznie nienależnych od dnia 1 lutego 2011 do dnia 31 lipca 2011r. A. S. wniosła odwołanie od decyzji. Strona zarzuciła organowi, że nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy. Pomimo bowiem, że w toku postępowania wielokrotnie kwestionowała fakt skuteczności egzekucji i wskazywała na konieczność zobowiązania komornika do dokładnego wyliczenia, jakie kwoty i w jakim terminie przekazał na rzecz odwołującej się od dnia 4 stycznia 2011 r., ustalenia takie nie zostały poczynione. Do odwołania dołączono zaświadczenie komornika z dnia 13 sierpnia 2012 r. wskazujące, że w 2011 r. świadczenia alimentacyjne zostały wyegzekwowane w wysokości 2000 zł. W oparciu o ten dowód skarżąca wskazała,, że twierdzenie organu, jakoby pobrała nienależne świadczenie w wysokości 3000 zł, a więc wyższej, jest niedopuszczalne. Decyzją z dnia 30 września 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie jako zgodne z prawem. W ocenie Kolegium decyzja organu I instancji była prawidłowa ponieważ w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego A. S. otrzymywała również alimenty. Organ wyjaśnił: ponieważ decyzja przyznająca osobie uprawnionej świadczenia z funduszu została uchylona i na okres od dnia 1 lutego 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. odmówiono osobie uprawnionej prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego (rozstrzygnięcie SKO z 2012 r.), to nawet jeżeli komornik w 2011 r. wyegzekwował jedynie 2000 zł - to kwota 3000 zł, którą odwołująca się otrzymała z funduszu, pozostaje świadczeniem nienależnym – a to z tej przyczyny, że część tej kwoty wypłacono, mimo skuteczności egzekucji, a pozostałą część - mimo braku podstawy prawnej do jej wypłacenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. S. wniosła o uchylenie powyższej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, podnosząc zarzuty naruszenia: - art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 ppkt d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w zw. z art. 451 § 3 Kodeksu cywilnego poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że kwota 2000 zł wyegzekwowana przez komornika sądowego na rzecz skarżącej tytułem świadczeń alimentacyjnych stanowiła kwotę wypłaconą za ten sam okres, co kwota pobrana przez skarżącą z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1 lutego 2011 r. do lipca 2011 r. - art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art.107 § 3 Kpa poprzez dokonanie uproszczonej i jednostronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, nie uwzględnienie słusznego interesu strony, nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności występujących w niniejszej sprawie oraz nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Zaskarżonej decyzji zarzucono ponadto sprzeczność istotnych ustaleń ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Strona skarżąca podkreśliła, że postępowanie egzekucyjne przeciwko T. S. toczyło się nie tylko w związku z jego zobowiązaniem do zapłaty alimentów na rzecz córki (500 zł miesięcznie), ale również - alimentów na rzecz A. S. (100 zł miesięcznie). W skardze zawarto szczegółowe wyliczenie kwot jakie dłużnik w 2009r. i 2010 r. był zobowiązany uiścić z tytułu alimentów na rzecz byłej żony i córki, w zestawieniu z kwotami, jakie rzeczywiście w tym czasie zostały skutecznie wyegzekwowane. Mając na uwadze treść art. 451 § 3 Kodeksu cywilnego, skarżąca stanęła na stanowisku, że wpłaty dokonane w 2011 r. nie mogły być zaliczane na bieżący okres, skoro dłużnik nadal posiadał względem osób zobowiązanych zadłużenie z tytułu wcześniej wymagalnych alimentów w łącznej kwocie 5 193, 67 zł, nie licząc odsetek za opóźnienie. Reasumując, organy wymagają, aby skarżąca zwróciła świadczenie, jakie otrzymała z funduszu, pomimo, że w tym czasie nie otrzymała alimentów od zobowiązanego. Dokonane w 2011 r. wpłaty powinny bowiem zostać zaliczone na poczet wcześniej wymagalnych długów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną (lub inne rozstrzygnięcie z zakresu administracji publicznej) z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Co istotne, sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, bądź też celowości. Sąd administracyjny nie może kierować się przy rozpatrywaniu sprawy zasadami współżycia społecznego. Mając na uwadze powyższe skarga nie mogła zostać uwzględniona. Jak wynika z akt, a w szczególności – z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym z dn. 5.07.2010 r., egzekucja świadczeń alimentacyjnych należnych od T. S. na małoletnią A. po 500 zł miesięcznie, prowadzona od 29.12.2009 r. jest bezskuteczna. Alimenty, w łącznej kwocie 500 zł miesięcznie, zasądzone były wyrokiem Sądu Okręgowego II Wydziału Cywilnego z dnia 23.03.2010 r. w sprawie sygn. akt II [...]. Na wniosek A. S. decyzją Burmistrza. G. z dnia 14.09.2010 r. przyznano świadczenie z funduszu alimentacyjnego na dziecko A. S. na czas od dnia 1.10. 2010 r. do dnia 30.09.2011 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie. Decyzję tę organ I instancji zmienił decyzją własną z dnia 2. 09.2011 r. w ten sposób, że uchylił prawo do świadczenia A. z funduszu alimentacyjnego w okresie od dnia 1.02.2011 r. do dnia 30.09.2011 r. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 kwietnia 2012 r. ustalono ostatecznie, że uprawnienie A. S. do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie przysługuje w okresie od dnia 1pażdziernika 2010 r. do dnia 31 stycznia 2011 r., a od dnia 1 lutego 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. – nie przysługuje. Rozważania, czy i od kiedy stała się bezskuteczna egzekucja świadczeń alimentacyjnych były przedmiotem ustaleń faktycznych i ich prawnej oceny w postępowaniu poprzedzającym wydanie tej właśnie decyzji. W niniejszej sprawie podstawą prawną decyzji nakładającej obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego są przepisy art. 2 pkt.7 i 11 oraz art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przy czym – zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212) sprawa podlega rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Przepisy dotychczasowe to - brzmienie w/w art. wg tekstu ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów opublikowanego w Dz. U z 2009 r. Nr 1 poz. 7 , gdzie w art. 2 pkt. 7 lit .a i d postanowiono, że za nienależnie pobrane świadczenie należy uznawać - świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części lub wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała alimenty. Skarżąca nie zaprzecza, że od stycznia 2011 r. otrzymywała od T. S. wpłaty alimentów (akta administracyjne wskazują, że dokonano 4 wpłat po 500 zł), a z przytoczonych przepisów art. 2 ust. 7 pkt. a i d oraz art. 23 ust. 1 ustawy wynikał obowiązek zwrotu pobranych równolegle świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przy czym ograniczenie wysokości kwot przypisanych do zwrotu wprowadzono do ustawy dopiero od dnia 1 stycznia 2012 r. ). O obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stanowi art. 23 ust. 1 , cyt.:" osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami". Pojęcie "nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego" było przedmiotem wykładni dokonywanej w orzecznictwie sądów administracyjnych, które w przeważającej mierze zgodnie uznawały, że "ustawodawca nie uzależnia uznania wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane od okresu, za który strona otrzymuje świadczenie, istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty. Z istoty świadczenia alimentacyjnego wynika, że jest to świadczenie wypłacane zamiast alimentów, ale tylko w przypadku gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Natomiast gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy zaległe zobowiązania, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego" – jak w wyroku NSA w W-wie z dnia 11 stycznia 2012 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1345/11 i w innych, np. w wyroku WSA w Opolu z dn.14.02.2013 r. sygn. akt II SA/Op 546/12 (orzeczenia dostępne w internetowym zbiorze orzeczeń sądów administracyjnych). W opisanym stanie faktycznym sprawy jest zatem bez znaczenia, że wpłaty alimentów, dokonane w dniach od 4 stycznia 2011 r. do 29 kwietnia 2011 r. na rzecz A. S. przez T. S., w wysokości po 500 zł miesięcznie, nie wyczerpały kwoty zaległych alimentów od zobowiązanego. Skoro w sprawie administracyjnej poprzedzającej niniejsze postępowanie ostatecznie ustalono, że uprawnienie A. S. do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie przysługuje w okresie od dnia 1.10.2010 r. do dnia 31 stycznia 2011 r., a od dnia 1 lutego 2011 r. do dnia 30 września 2011 r. – nie przysługuje, to – jak wyjaśniono w uzasadnieniu do decyzji organu II instancji, świadczenie alimentacyjne wypłacone w tym okresie było świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym zwrotowi. Reasumując Sąd nie podzielił słuszności zarzutów podniesionych w skardze, a zmierzających do wykazania, że alimenty wpłacane przez T. S. w roku 2011 na rzecz A. S. nie były wpłacane za ten sam okres, w którym wypłacano świadczenie alimentacyjne, bowiem w istocie dłużnik regulował zobowiązania za poprzednie okresy. Jak wynika z ustawy i przytoczonych wyżej wyjaśnień Naczelnego Sądu Administracyjnego, świadczenie alimentacyjne nie ma na celu uzupełnienia brakującej części alimentów należnych od dłużnika, lecz jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów i – należnym tylko wówczas, gdy egzekucja jest bezskuteczna. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie stwierdziwszy naruszeń prawa skutkujących uchyleniem zaskarżonych decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę A. S. oddalił jako nieuzasadnioną.