III SA/Gd 989/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.), Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2018 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 27 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz skarżącego D. K. kwotę 4320 (cztery tysiące trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 23 stycznia 2015 r. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] wydał decyzję nr [...] wymierzającą D. K. (dalej również jako: "strona", "skarżący") karę pieniężną w wysokości 24.000 zł z tytułu urządzania gier poza kasynem gry na dwóch automatach typu [...] nr [...] oraz [....] (bez numeru fabrycznego) w lokalu Firma Handlowo – Usługowa [...] ul. K. [...] w miejscowości K. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej w skrócie jako: "o.p.") oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 ust. 1 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.). Decyzja została doręczona stronie w dniu 28 stycznia 2015 r. Pismem z dnia 9 lutego 2015 r. D. K. reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem złożył od powyższej decyzji odwołanie do Dyrektora Izby Celnej w [...] za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Celnego w [...] (odwołanie: k. 49 - 51 akt administracyjnych). Odwołanie nie zostało podpisane przez pełnomocnika strony skarżącej. Na ten fakt wskazał Naczelnik Urzędu Celnego w [...] w piśmie przekazującym odwołanie do organu odwoławczego w trybie art. 227 § 1 o.p. (k. 53 akt administracyjnych). Postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] zawiesił z urzędu postępowanie do czasu zakończenia postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie o sygn. akt P 32/12 dotyczącego oceny zgodności z Konstytucją RP art. 89 ustawy o grach hazardowych. Postanowieniem z dnia 18 lipca 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] (dawniej - Dyrektor Izby Celnej w [...]) podjął z urzędu zawieszone postępowanie. Decyzją z dnia 27 września 2017 r. nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w [...] nr [...] w sprawie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wywiedzionej na powyższą decyzję skarżący D. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu niższej instancji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 121 § 1 i art. 122 o.p. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz art. 91 ustawy o grach hazardowych polegające na przyjęciu, iż skarżący jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem gry, w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby skarżący "urządzał gry hazardowe" na przedmiotowych urządzeniach, dokonywał jakichkolwiek czynności związanych z organizowaniem gier, objaśnianiem ich zasad i obsługiwaniem samych urządzeń. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...] podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych powodów niż wskazane w jej treści. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżony akt administracyjny z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Podstawy uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności bądź stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa zostały określone w treści art. 145 § 1 pkt 1 – 3 p.p.s.a. Należy wskazać, że w ramach przyznanej kognicji sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada ewentualne istnienie wad powodujących nieważność decyzji. Następnie kontroluje przestrzeganie przez organ administracji publicznej przepisów o postępowaniu administracyjnym (w zakresie określonym postanowieniami art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a.) oraz przestrzeganie norm prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej kontroli Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bez badania zarzutów merytorycznych, albowiem zaskarżona decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia 27 września 2017 r. nie może się ostać, gdyż obarczona jest wadą nieważności. Należy w tym miejscu przypomnieć, że organ odwoławczy przystępując do rozpatrzenia wniesionego odwołania ma obowiązek zbadania, czy spełnia ono wszelkie określone stosownymi przepisami prawa wymogi formalne. Z treści art. 168 § 3 o.p. wynika, że podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego, przy czym do podań zalicza się również odwołania, na co wskazuje wprost art. 168 § 1 cyt. ustawy. Stosownie natomiast do treści art. 169 § 1 o.p., jeżeli podanie nie spełnia warunków określonych przepisami prawa, organ podatkowy wzywa wnoszącego podanie do usunięcia braków w terminie 7 dni, z pouczeniem, że niewypełnienie tego wniosku spowoduje pozostawienie podania bez rozpatrzenia. Zgodnie z kolei z art. 235 o.p. w sprawach nieuregulowanych w art. 220 – 234 w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Przenosząc powyższe rozważania w realia rozpatrywanej sprawy zauważyć należy, iż uszedł uwadze organu odwoławczego fakt, że odwołanie skarżącego D. K. reprezentowanego przez pełnomocnika (adwokata M. Ż.) z dnia 9 lutego 2015 r., które wpłynęło do Naczelnika Urzędu Celnego w [...] w dniu 13 grudnia 2015 r. nie zostało podpisane przez pełnomocnika strony skarżącej. Z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych nie wynika przy tym, aby organ pierwszej instancji za pośrednictwem którego strona skarżąca wniosła odwołanie, jak i organ odwoławczy wezwał stronę do uzupełnienia tego braku formalnego. Naczelnik Urzędu Celnego w [...] w piśmie przekazującym odwołanie do organu odwoławczego w trybie art. 227 § 1 o.p. (k. 53 akt administracyjnych) wskazał jedynie na to, że odwołanie nie zostało podpisane. W zaistniałej sytuacji należy zatem stwierdzić, że pismo (odwołanie) zawierało braki formalne, które uniemożliwiały nadanie sprawie dalszego biegu. Sąd wskazuje, że brak podpisu osoby wnoszącej odwołanie, jeżeli nie zostanie usunięty poprzez wezwanie do usunięcia braków, uniemożliwia wywołanie skutków prawnych wniesionego podania, to jest w przypadku odwołania powoduje niemożność jego rozpoznania przez organ odwoławczy. W rozpoznawanej sprawie, odwołanie nie zostało podpisane przez wnoszącego je pełnomocnika, ani przez samego skarżącego. Organ odwoławczy rozpatrzył jednakże ten środek odwoławczy pomimo, że nie wywoływał on skutków prawnych. Zgodnie z poglądami wyrażonymi w doktrynie oraz ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych postępowanie odwoławcze w postępowaniu administracyjnym oparte jest na zasadzie skargowości. Oznacza to, iż jego uruchomienie jest zawsze wynikiem odwołania i nigdy nie może być wszczęte z urzędu. Bezpodstawne potraktowanie niepodpisanego pisma jako odwołania od decyzji administracyjnej, rozpoznanie go i w konsekwencji wydanie decyzji przez organ odwoławczy oznacza, iż w istocie organ ten działał z urzędu, co jest niedopuszczalne. Organ odwoławczy nie może działać z urzędu. Dopiero czynność strony, którą jest wniesienie odwołania, powoduje, że organ wyższego stopnia (w niniejszej sprawie – Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w [...]) może korzystać z uprawnień, jakie są przewidziane dla organu odwoławczego (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 1984 r., sygn. akt II SA 2048/83; publ. ONSA 1984 r., Nr 1, poz. 51). Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd, w świetle którego uznanie za odwołanie pisma niepodpisanego przez osobę wnoszącą odwołanie powoduje, że organ podatkowy drugiej instancji rozpatrując to odwołanie (bez usunięcia jego braków formalnych) i wydając decyzję, dopuszcza się rażącego naruszenia prawa (zob. art. 247 § 1 pkt 3 ustawy - Ordynacja podatkowa). Mając na uwadze powyżej wskazaną wadę zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji, o czym orzeczono jak w punkcie pierwszym wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania (punkt drugi wyroku) ma swoją podstawę w treści art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasadzoną od organu na rzecz skarżącego kwotę składają się: wpis od skargi w wysokości 720 zł ustalony zgodnie z § 1 punkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem w wysokości 3.600 zł, ustalone stosownie do § 14 ust. 1 punkt 1 lit. a) w zw. z § 2 punkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań Sądu.