III SA/Gd 993/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędziowie Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi A. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 4 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza [...] z dnia 12 lipca 2013 r., nr [...]. Decyzją z dnia 12 lipca 2013r. Burmistrz, działając na podstawie art. 50 i 106 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r., poz. 182 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a., odmówił przyznania A. C. usług opiekuńczych. W uzasadnieniu organ wskazał, że art. 50 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Osobą samotną w rozumieniu ustawy jest osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. Wskazano, że w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zebranych w sprawie dokumentów ustalono, że A. C. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ograniczoną w wykonywaniu codziennych obowiązków domowych i higienicznych ze względu na wiek i chorobę. Źródłem utrzymania jest emerytura w wysokości 1 068,50 zł. Wnioskodawca ma troje dzieci, mieszkających oddzielnie. Umową darowizny z dnia 16 lipca 1998 r. córka E. otrzymała od ojca nieruchomość z zastrzeżeniem służebności osobistej mieszkania nieodpłatnie i dożywotnio. W ocenie organu brak jest przesłanek, świadczących o niemożliwości zapewnienia wnioskowanej pomocy ze strony najbliższej rodziny. Córka zobligowana umową darowizny i pozostałe dzieci deklarują zapewnienie pomocy materialnej i usługowej, co potwierdziły wcześniejsze wywiady. W odwołaniu od ww. decyzji A. C. podał, że jest ona dla niego krzywdząca. Jego obecny stan zdrowia jest zły, cierpi na liczne choroby. Ma troje dzieci, ale żadne z nich nie może się nim opiekować, bo pracują i mają własne rodziny. Ponadto mieszkają w znacznej odległości od niego. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 września 2013r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał m.in. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 6 pkt 9 w zw. z art. 50 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Organ powołując się na dane z aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego stwierdził, że sytuacja rodzinna wnioskodawcy nie uległa zmianie od dnia 10 stycznia 2013 r., kiedy to przeprowadzany był pełny wywiad środowiskowy. Organ przywołał dane z tego wywiadu, dotyczące dzieci wnioskodawcy. Wskazał, że obowiązek alimentacyjny ciążący na zstępnych wnioskodawcy nie oznacza tylko obowiązku świadczenia na jego rzecz pomocy w formie rzeczowej, ale także konieczność zapewnienia mu opieki na wypadek okoliczności, w których nie będzie on w stanie poradzić sobie w czynnościach życia codziennego. Z obowiązku alimentacyjnego nie zwalnia dzieci wnioskodawcy fakt, iż zamieszkują one w innych miejscowościach, bowiem świadczenia opieki nie można rozumieć jedynie jako opieki wykonywanej osobiście, ale także jako zapewnienie opieki w inny sposób. Organ stwierdził, że konieczność zapewnienia usług opiekuńczych osobie jej potrzebującej, na mocy art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, dotyczy sytuacji absolutnie szczególnych, w których zstępni nie są w stanie świadczyć opieki osobiście z uwagi na znaczną odległość zamieszkania, ale także z uwagi na własną trudną sytuację materialną i życiową, która usprawiedliwia zwolnienie ich z obowiązku zapewnienia opieki najbliższej rodzinie i przeniesienia tego ciężaru na Państwo. Natomiast A. C. ma dzieci, które pracują i posiadają środki finansowe, aby we własnym zakresie zapewnić ojcu należytą opiekę. Ponadto wyrażają oni wolę udzielenia ojcu pomocy. A. C. wniósł na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. W uzasadnieniu podniósł, iż Kolegium rozpatrując jego sprawę w ogóle nie odniosło się do jego argumentów. Ponownie wskazał na swoją trudną sytuację życiową i pogarszający się stan zdrowia. Wskazał też, że jego dzieci nie są w stanie zapewnić mu opieki z uwagi na fakt, iż zamieszkują w innych miejscowościach. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kwestia usług opiekuńczych normowana jest m.in. art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( tj. Dz. U. z 2013r. , poz.182 ze zm.), zwanej dalej "ustawą". Art. 50 ust. 1 ustawy stanowi, że osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Z kolei na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust.3 ustawy). Zgodnie z art. 6 pkt 9 ustawy "osoba samotna" to osoba samotnie gospodarująca, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. Skarżący ma dzieci, wobec czego nie jest "osobą samotną" w rozumieniu przepisów ustawy. Nie budziło wątpliwości , że skarżący wymaga pomocy innych osób. Z tych względów do skarżącego zastosowanie miał art. 50 ust.2 ustawy. Przepis ten stanowi podstawę dla przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych dla osób mających rodzinę, jednak w tym przypadku ustawodawca kładzie nacisk na obowiązki wynikające z więzi rodzinnych. Omawianą pomoc można przyznać takim osobom wówczas, gdy zapewnić jej nie może rodzina. Należy też zwrócić uwagę na treść art. 16 ust. 2 ustawy, który stanowi, że gmina i powiat, obowiązane zgodnie z przepisami ustawy do wykonywania zadań pomocy społecznej, nie mogą odmówić pomocy osobie potrzebującej, mimo istniejącego obowiązku osób fizycznych lub osób prawnych do zaspokajania jej niezbędnych potrzeb życiowych. Pomocy nie mogą również odmówić podmioty, którym jednostki samorządu terytorialnego zleciły realizację zadań, na zasadach określonych w art. 25 ( art. 16 ust. 3 ustawy). Oznacza to, że nie można odmówić usług opiekuńczych tylko dlatego, że osoba wymagająca opieki ma rodzinę. Pamiętać też należy, że możliwe jest przyznanie usług opiekuńczych z obciążeniem ich kosztami członków rodziny. W świetle powyższego niezwykle istotne staje się ustalenie, czy rodzina osoby wnioskującej o pomoc jest w stanie zapewnić tej osobie pomoc, o jakiej mowa w art. 50 ust. 3 ustawy. Konieczne jest zbadanie możliwości, szczególnie finansowych i zdrowotnych, członków rodziny do świadczenia osobie wnioskującej pomocy, o jakiej mowa w art. 50 ust.3 ustawy. Złożenie przez skarżącego pismem z dnia 10 czerwca 2013 r. przedmiotowego wniosku o przyznanie usług opiekuńczych poprzedziło wydanie przez Burmistrza [...] w dniu 27 lutego 2013 r. decyzji o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w formie usług opiekuńczych. Na potrzeby wówczas prowadzonego postępowania administracyjnego przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy, obejmujący także oświadczenia dzieci skarżącego. Po złożeniu przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie usług opiekuńczych przeprowadzono aktualizację wywiadu. Organy obu instancji powołując się na dane z aktualizacji wywiadu z dnia 20 czerwca 2013 r. i wywiadu środowiskowego ze stycznia 2013r. uznały, że brak podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanych usług opiekuńczych. Należy w tym miejscu wskazać, że zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 ( czyli u małżonka, zstępnych, wstępnych). Art. 107 ust. 4 ustawy stanowi natomiast, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. Jak wskazano wyżej, w przedmiotowej sprawie najistotniejszą kwestią jest ustalenie możliwości świadczenia pomocy, o jakiej mowa w ustawie, przez rodzinę skarżącego. Tymczasem w kwestionariuszu aktualizacji wywiadu wpisano: "sytuacja rodzinna p. Antoniego nie uległa zmianie, nadal mieszka sam". Aktualizacja wywiadu ograniczyła się do stwierdzenia niezmienności sytuacji wnioskodawcy. Z przywołanego zapisu nie wynika, by ustalono, że zmianie nie uległa sytuacja członków rodziny skarżącego. Przypomnieć należy, że od poczynionych ustaleń w tym zakresie minęło około pół roku. Wobec tego nie można uznać, że organy obu instancji prawidłowo oparły swe ustalenia faktyczne na treści wywiadu, sporządzonego na potrzeby rozpoznania wniosku skarżącego z 27 grudnia 2012 r. i przyjęły, że zawarte w nim dane dotyczące rodziny skarżącego są aktualne. Stwierdzić także należy, że organ pierwszej instancji w istocie nie uzasadnił swego stanowiska o braku przesłanek świadczących o niemożliwości zapewnienia skarżącemu pomocy ze strony najbliższej rodziny. Organ ten wskazał tylko, że dzieci "deklarują zapewnienie pomocy materialnej i usługowej", nie zauważając , że deklaracje te sprowadzają się do deklaracji pomocy w czasie odwiedzin lub w formie rzeczowej, a wszystkie dzieci skarżącego mieszkają w miejscowościach znacznie oddalonych od jego miejsca zamieszkania. Z kolei organ odwoławczy zauważa, że konieczność zapewnienia usług opiekuńczych osobie jej potrzebującej przez organ pomocy społecznej w sytuacji , o jakiej mowa w art. 50 ust. 2 ustawy, dotyczy sytuacji absolutnie szczególnych, w których zstępni nie są w stanie świadczyć opieki osobiście z uwagi na znaczną odległość zamieszkania, ale także z uwagi na własną trudną sytuację materialną i życiową, która usprawiedliwia ich zwolnienie z obowiązku opieki najbliższej rodzinie i przeniesienie tego ciężaru na Państwo. Organ odwoławczy jednak także w najważniejszej w niniejszej sprawie kwestii, czyli sytuacji rodziny skarżącego, stwierdza w sposób bardzo ogólnikowy, że dzieci skarżącego to osoby dorosłe, pracujące, posiadające wystarczające środki finansowe by zapewnić ojcu opiekę oraz że wyrażają wolę udzielenia pomocy. Organ odwoławczy nie uzasadnił szerzej swego stanowiska, które także oparł na danych dotyczących sytuacji rodziny skarżącego sprzed kilku miesięcy. Nie może być w tej sytuacji mowy o tym, by dokonana przez organy obu instancji ocena, że rodzina skarżącego ma możliwość zapewnienia we własnym zakresie skarżącemu pomocy , mogła być uznana za właściwą i opartą na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Mając powyższe na uwadze Sąd, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający będzie miał na uwadze powyższe wskazania, w szczególności dotyczące konieczności ustalenia aktualnej sytuacji rodziny skarżącego oraz ogólnych zasad dotyczących przyznawania usług opiekuńczych. Swą decyzję organ powinien uzasadnić zgodnie z regułami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.