III SA/Gd 998/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędzia NSA Anna Orłowska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 7 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], po rozpatrzeniu odwołania B. G., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 31 maja 2016 r., na mocy której B. G. przyznano usługi opiekuńcze w wymiarze 1 godziny dziennie przez 2 dni w tygodniu, tj. we wtorek oraz czwartek (2 godziny tygodniowo) od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia 31 sierpnia 2016 r. Odpłatnością za usługi w wysokości 15 zł za godzinę obciążono Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie [...].. Organy uznały, że wnioskodawca spełnia przesłanki przyznania usług opiekuńczych, o których mowa w art. 50 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2015, poz. 163 ze zm.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] podkreśliło, że rozstrzygnięcie o tej formie pomocy, co do jej zakresu, okresu i miejsca świadczenia, należy do sfery uznania administracyjnego. W odniesieniu do wnioskodawcy wyznaczony zakres usług opiekuńczych objął: pranie bielizny osobistej, odzieży i bielizny pościelowej, utrzymywanie pomieszczeń w czystości, załatwianie niezbędnych spraw urzędowych. Zdaniem Kolegium są to czynności, które opiekun jest w stanie wykonać w ciągu czasu przewidzianego w decyzji organu I instancji. Odnosząc się do zarzutów odwołania, w których B. G. wskazał na konieczność przyznania mu usług opiekuńczych w większym wymiarze, Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wskazało, że osoba uprawniona do uzyskania pomocy w postaci usług opiekuńczych nie może oczekiwać, że pomoc ta zaspokoi jej wszelkie oczekiwania i doprowadzi do sytuacji, gdy usługobiorca nie będzie zmuszony do wykonywania żadnych czynności, gdyż zostanie zastąpiony w nich przez opiekuna. B. G. wniósł do Sądu skargę na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] kwestionując stanowisko organów, co do wielkości udzielonej pomocy, szczególnie, że na skutek zażywanych przez skarżącego leków psychotropowych dochodzi u niego do utraty świadomości, co utrudnia mu m.in. prowadzenie swoich spraw odwoławczych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas w zależności od rodzaju naruszenia uchyla zaskarżoną decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej wykazało, że nie są one dotknięte uchybieniami uzasadniającymi ich wzruszenie. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zwanej dalej "ustawą". Osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych (art. 50 ust. 1 ustawy) - osobą samotną jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe, niepozostająca w związku małżeńskim i nieposiadająca wstępnych ani zstępnych. Usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (art. 50 ust. 2 ustawy). Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3 ustawy). Zgodnie z ustawą i wiedzą płynącą z doświadczenia życiowego usługi opiekuńcze stanowią zróżnicowaną grupę świadczeń niepieniężnych. Ich różnorodność związana jest przede wszystkim z koniecznością dostosowania do indywidualnych potrzeb świadczeniobiorcy. Ponadto usługi opiekuńcze mogą być świadczone przez różne jednostki organizacyjne pomocy społecznej; mogą mieć charakter środowiskowy oraz instytucjonalny. W przyznawaniu tych świadczeń ustawodawca odwołuje się do zasady pomocniczości, zwracając uwagę na obowiązki opiekuńcze wynikające zwłaszcza z więzi rodzinnych. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący spełnia kryteria przyznania usług opiekuńczych i usługi te zostały mu przyznane. Jak wynika z wywiadu środowiskowego, skarżący, ur. w 1957 r., prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest bezdzietnym kawalerem. Rodzice skarżącego nie żyją. Z rodzeństwem utrzymuje jedynie sporadyczny kontakt telefoniczny. Skarżący ma ustalony na stałe umiarkowany stopień niepełnosprawności. Nie pracuje. Z uwagi na stan zdrowia ma wskazania do pracy w warunkach chronionych. Cierpi z powodu licznych schorzeń neurologicznych, rwy kulszowej, cukrzycy, nadciśnienia oraz zespołu depresyjno-nerwicowego. Spełnienie przesłanek przyznania tej formy pomocy, obliguje organ do wydania decyzji przyznającej wnioskodawcy usługi opiekuńcze. Co jednak istotne, jeżeli chodzi o sam zakres, rodzaj i czasowy wymiar usług opiekuńczych, w zaskarżonej decyzji trafnie wskazano, że rozstrzygnięcie to ze swej istoty opiera się na uznaniu organu, który z jednej strony musi uwzględnić indywidualną sytuację wnioskodawcy, a z drugiej strony - również możliwości ośrodka, co do rozmiaru usług, którymi wspomoże wnioskodawcę w zaspokajaniu jego codziennych potrzeb życiowych, opieki higienicznej, zaleconej pielęgnacji oraz w miarę możliwości, zapewnieniu kontaktów z otoczeniem. Osoby ubiegające się o przyznanie im świadczenia z pomocy społecznej muszą zatem liczyć się z tym, że nie każdy ich wniosek zostanie automatycznie w pełnym zakresie uwzględniony przez organ, bowiem rodzaj, forma i rozmiar świadczenia muszą być odpowiednie nie tylko do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, ale również do możliwości danego organu udzielającego pomocy. Reasumując, sam fakt spełniania kryteriów z art. 50 ustawy nie oznacza, że stronie musi być przyznane świadczenie w takim rozmiarze i formie, o jakie wnioskuje. Decydujące znaczenie ma w tym zakresie rozstrzygnięcie organu. Rozstrzygnięcie takie choć autonomiczne i oparte na uznaniu, nie może jednak nosić cech dowolności. Podjęte musi być bowiem przy uwzględnieniu ustalonej w sprawie sytuacji wnioskodawcy, jego potrzeb i możliwości konkretnego ośrodka pomocy społecznej przy ogólnej liczbie osób, którym na danym terenie udzielane są świadczenia w postaci nieodpłatnych lub częściowo odpłatnych usług opiekuńczych. Skarżącemu przyznano nieodpłatne usługi opiekuńcze, których kosztem został w całości obciążony ośrodek pomocy rodzinie. Ustalając wymiar czasowy usług na 2 godziny tygodniowo (8 godzin miesięcznie) organy stanęły na stanowisku, że jest to czas wystarczający, aby przydzielony opiekun mógł wykonać czynności, co do których uznano zasadność udzielenia skarżącemu pomocy drugiej osoby. Zakres usług objął bowiem pranie bielizny osobistej, odzieży i bielizny pościelowej, utrzymywanie pomieszczeń w czystości, załatwianie niezbędnych spraw urzędowych. W sprawie ustalono, że skarżący nie jest osobą całkowicie niesamodzielną i jest w stanie sam zabezpieczyć swoje najbardziej podstawowe potrzeby, zrobić zakupy, czy posprzątać pokój. Organy wzięły także pod uwagę, że pomimo wielu schorzeń, skarżący dba o swoje zdrowie (coroczne wyjazdy do sanatorium) oraz nie ma problemów z poruszaniem się, zarówno po mieszkaniu i urzędach, jak i po mieście. Mając to na uwadze w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku organy orzekające w omawianej sprawie nie naruszyły granic uznania administracyjnego i szczegółowo uzasadniły, z jakich względów przyznały skarżącemu usługi opiekuńcze w wymiarze 2 godzin tygodniowo i dlaczego uznały, że czas ten jest wystarczający dla udzielenia skarżącemu pomocy w czynnościach, z którymi samodzielnie już sobie nie radzi. Niewątpliwie każda osoba wymagająca pomocy chce, aby zakres udzielanej jej opieki był jak największy. Należy mieć jednak na względzie, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy społecznej w Polsce dysponują ograniczonymi środkami, a posiadane fundusze i pomoc muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Ponieważ kontrolowane decyzje zostały należycie uzasadnione, organom orzekającym w sprawie nie można postawić zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Decyzje wydane zostały w oparciu o obowiązujące regulacje normatywne, a o wymiarze przyznanych usług opiekuńczych zadecydowała ocena potrzeb skarżącego, jego sytuacji zdrowotnej i możliwości, jakimi dysponuje ośrodek. W sprawie wzięto również pod uwagę, że usługi opiekuńcze są formą wsparcia dla bardzo wielu osób o bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej. Niewątpliwie zaś organy pomocy są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia (zob. w tej materii: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1915/13, oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1079/14; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, organy przy wydaniu decyzji uwzględniły dyrektywę z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, w myśl której potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Mając na względzie powyższe okoliczności, jak i wskazaną regulację normatywną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.