III SAB/Gd 432/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. B. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku w przedmiocie rozpoznania wniosku postanawia: odrzucić skargę. W dniu 5 września 2025 r. R. B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku w przedmiocie rozpoznania wnioski skarżącego z dnia 8 maja 2024 r. o dostęp do akt sprawy o sygn. XII Ns 1144/16, żądając zobowiązania organu do rozpoznania wniosku, stwierdzenia bezczynności organu oraz wymierzenia organowi grzywny. Jak wyjaśnił skarżący w swym wniosku z dnia 8 maja 2024 r. wskazał na swój interes prawny wynikający z przygotowania zawiadomienia do prokuratury dotyczącego podejrzenia popełnienia przestępstwa przez uczestników postępowania spadkowego po G. D., w tym celowe ukrycie testamentów oraz możliwe niegodności dziedziczenia. Skarżący wskazał, że w odpowiedzi na wniosek uzyskał informację, że wniosek została wydrukowany i dołączony do akt sprawy. Pomimo to nie nadano mu biegu z powodu formy wniesienia drogą poczty elektronicznej, a Prezes SR nie wydał żadnej decyzji procesowej, ani nie udzielił odpowiedzi merytorycznej. Ponieważ wniosek skarżącego nie został rozpoznany w trybie procesowym, a sędzia referent nie wydał postanowienia ani zarządzenia, lecz jedynie pozostawił pismo bez biegu, sytuacja ta podlegała nadzorowi Prezesa Sądu. Tymczasem organ ten nie podjął żadnych działań w ramach nadzoru administracyjnego, co czyni skargę zasadną. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku wniósł o jej oddalenie. Organ wyjaśnił, że skarżący domaga się informacji z akt sprawy o sygn. XII Ns 1144/16 od dnia 24 listopada 2017 r. Po wymianie pism w związku z tym wnioskiem, sąd w dniu 15 marca 2018 r. odmówił mu dostępu do akt sprawy z uwagi na brak interesu prawnego, o czym został on zawiadomiony (zarządzenie z dnia 15 marca 2018 r.). Pismo skarżącego z dnia 8 maja 2025 r. pozostawiono bez biegu z uwagi na jego wniesienie pocztą elektroniczną. Następnie pismem z dnia 8 września 2025r. skarżący złożył kolejny wniosek pismem o udostępnienie mu akt sprawy m.in. XII Ns 1144/16 - na co zarządzeniem z dnia 25 września 2025r. ponownie odmówiono mu dostępu do akt, z uwagi na brak interesu prawnego. Organ wyjaśnił, że jeśli chodzi o brak odpowiedzi na maila wnioskodawcy z dnia 8 maja 2024r. to rzeczywiście mail został wydrukowany dopiero w 2025r., na skutek kolejnych pism skarżącego. Nie zmienia to jednak faktu, że sąd nie ma obowiązku udzielania odpowiedzi na maile, do tego maile osób, które nie są stronami postępowania. Obecnie, jak wskazuje to nawet skarżący, nie jest to sposób wnoszenia pism procesowych, co stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 29 marca 2023r w sprawie III Cz 427/22 (wniesienie pisma do sądu mailem czy też za pośrednictwem platformy ePUAP nie wywołuje skutków procesowych). Wprawdzie Sąd Najwyższy wskazał w tym orzeczeniu, że o pozostawieniu pisma bez biegu należy powiadomić wnoszącego, jednak zważyć należy, iż jest to jedynie sugestia Sądu Najwyższego, a nie przepis prawa. Również Sąd Apelacyjny w Gdańsku w odpowiedzi na skargę skarżącego, w piśmie z dnia 8 sierpnia 2025r., które skarżący również dołączył, wskazał na brak takiej regulacji w zakresie przepisów procedury cywilnej. Skarżący w 2018r. otrzymał odpowiedź sądu, iż nie ma interesu prawnego, w związku z czym sąd nie udzielił mu dostępu do akt sprawy i sytuacja ta nie zmieniła się do dnia dzisiejszego - zarządzenie z dnia 25 września 2025r. sytuację tę potwierdza. Dalej organ wyjaśnił, że jeśli chodzi o reakcję Prezesa Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku to wskazać należy, iż jeśli chodzi o decyzje procesowe orzeczników, w tym kwestie dostępu do akt sprawy, prezes sądu nie ma podstaw do ingerowania w sferę, w której są oni niezawiśli, w tym rozstrzygania czy osoby trzecie mają interes prawny w dostępie do akt sprawy. Również fakt, czy potraktować maila takiej osoby jako podstawę udzielenia odpowiedzi czy też pozostawić ją bez biegu jest objęty sferą orzeczniczą, a nie sferą, w którą winien ingerować prezes sądu. Natomiast na wszystkie pisma, które wpływały do prezesa sądu została skarżącemu udzielona niezwłocznie odpowiedź i tak: na pismo z dnia 5.12.2023r. - odpowiedź z dnia 11.12.2023r., na pismo z dnia 10.12.2023r. - odpowiedź z dnia 15.12.2023r., na pismo z dnia 10.02.2025r. - odpowiedź z dnia 27.02.2025r. Następnie udzielane były odpowiedzi do Sądu Okręgowego w Gdańsku w związku ze skargą złożoną przez skarżącego do tego sądu z dnia 15.04.2025r. oraz 11.06.2025r. W związku z powyższym organ wniósł o nieuwzględnienie skargi R. B., bowiem poprzez wniesienie mailem wniosku o dostęp do akt, sąd nie był zobowiązany do udzielania na niego odpowiedzi (nie można uznać, iż wniosek był skutecznie wniesiony), a prezes sądu nie był uprawniony do nakazania sędziemu referentowi czy referendarzowi udzielania odpowiedzi na wniosek wniesiony mailem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sąd administracyjny w pierwszej kolejności z urzędu bada dopuszczalność skargi. Merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi wymaga bowiem uprzedniego zbadania dopuszczalności jej wniesienia. Zgodnie z art. art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako: "p.p.s.a." skarga podlega odrzuceniu m.in., jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (pkt 1), a także jeżeli z innych przyczyn, innych niż określone w pkt 2-5a, jest ona niedopuszczalna (pkt 6). Mając na uwadze przedstawiony zakres skargi, wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje co do zasady orzekanie w sprawie skarg na akty administracyjne lub czynności z zakresu administracji publicznej, enumeratywnie wymienione w art. 3 § 2 p.p.s.a. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być także bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak. Z kolei na podstawie art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. sąd administracyjny rozpoznaje również skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w kodeksie postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, o których to stanach mowa w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a., nie dotyczy zatem wszystkich działań podmiotów wykonujących zadania z zakresu administracji publicznej (organów administracji w znaczeniu funkcjonalnym), a jedynie te akty i te czynności, które zostały wymienione przez ustawodawcę w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Jak wynika z art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego. Zgodnie nadto z art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Oznacza to, że skarga na bezczynność może być skutecznie wniesiona jedynie w sytuacji, w której dotyczy organu (podmiotu) właściwego do wydania lub podjęcia aktów lub czynności w opisanych powyżej formach procesowych. W konsekwencji, gdy warunek powyższy nie jest spełniony, skarga podlega odrzuceniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2004 r. sygn. OSK 547/04 - to i pozostałe orzeczenia podane w uzasadnieniu dostępne są w Internecie pod adresem: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę na bezczynność lub przewlekłość, sąd administracyjny bada zatem, czy organ rzeczywiście nie podjął działania w załatwieniu wniosku, do którego był zobowiązany. Zatem dla stwierdzenia stanu bezczynności konieczne jest ustalenie, czy na organie administracji publicznej, któremu zarzucono zwłokę w załatwieniu sprawy, spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania określonej czynności oraz czy organ podjął działania i czy pozostaje w sprawie w zwłoce. Należy mieć zatem na uwadze, że istotę skargi na bezczynność stanowi doprowadzenie do załatwienia w terminie określonym przepisami indywidualnej sprawy administracyjnej. Zasadniczo skarga na bezczynność organu jest też pochodną skargi na określone formy działania organu, czyli jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje administracyjne, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa oraz w razie niewydania pisemnej interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 1620/12). Mając na uwadze powyższe regulacje prawne brak było podstaw do uznania, aby w trybie skargi na bezczynność wymóc na organie władzy sądowniczej, jakim jest prezes sądu powszechnego – poprzez sformułowanie określonego zobowiązania przez sąd administracyjny – podjęcia określonych działań zmierzających do wyrażenia zgody na zapewnienie skarżącemu dostępu do akt sprawy toczącej się przed sądem powszechnym, tak jak tego oczekiwał skarżący. Z przedstawionego wyżej wyliczenia spraw podlegających właściwości wojewódzkich sądów administracyjnych wynika, że sądy te nie są właściwe w sprawach skarg na bezczynność sądów powszechnych w zakresie postępowań, jakie prowadzą. Właściwością sądów administracyjnych objęte są bowiem wyłącznie indywidualne sprawy z zakresu administracji publicznej. W doktrynie oraz orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego za sprawę z zakresu administracji publicznej należy rozumieć wszystkie akty, czynności, działania i sprawy, które nie mają charakteru cywilnoprawnego, załatwiane przez organ administracji publicznej (por. postanowienie NSA z 10 marca 2010 r., I OSK 333/10). Kwestie zaś dostępu stron postępowania cywilnego do akt sprawy są wyczerpująco uregulowane w przepisach ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 1568 ze zm.). Nadto nadzór administracyjny nad działalnością sądów powszechnych sprawują sądy wyższych instancji, a nad działalnością administracyjną - prezesi sądów i Minister Sprawiedliwości, co wynika z przepisów art. 37-41 ustawy z dnia 27 lipca 2000 r. – Prawo o ustroju sadów powszechnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 334 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 grudnia 2012 r. w sprawie trybu sprawowania nadzoru nad działalnością administracyjną sądów powszechnych; t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1166 ze zm. Prezes sądu rejonowego nie jest organem administracji publicznej w znaczeniu ustrojowym, należy bowiem do organów władzy sądowniczej. Z racji tego jednak, że pełni pewne funkcje administracyjne, w przypadkach wskazanych w obowiązujących przepisach może działać w formach przewidzianych dla "ustrojowych" organów administracyjnych i wówczas będzie takim organem w znaczeniu funkcjonalnym, z racji wykonywanych przez siebie funkcji. Zgodnie z treścią art. 5 § 2 k.p.a., Prezes sądu rejonowego mógłby być uznany za organ administracji publicznej, gdyż jest innym, niż organ administracji publicznej organem państwowym, ale tylko wtedy, gdyby był powołany do załatwienia spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. Skarżący domagał się natomiast dostępu do akt sprawy cywilnej, która to kwestia nie stanowi indywidualnej sprawy administracyjnej podlegającej załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej lub w drodze innego aktu określonego w art. 3 § 2 pkt 2-4a p.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że zarzucana przez skarżącego bezczynność odnosi się do czynności procesowych Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku, podejmowanych w sprawie toczącej się przed tym Sądem, która jednak nie podlega kontroli sądu administracyjnego. Przepisy prawa nie przyznają natomiast sądom administracyjnym uprawnień w zakresie kontrolowania prawidłowości postępowań w sprawach toczących się przed sądami powszechnymi, w należących do właściwości tych sądów sprawach cywilnych i karnych. Jeżeli w sprawie toczącej się w takim postępowaniu doszło do przewlekłości, bądź bezczynności, wówczas strona może wywieść skargę na podstawie przepisów ustawy z 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2023 r. poz. 1725 ze zm.). Wykluczyć również należało możliwość zakwalifikowania wniosku skarżącego z dnia 8 maja 2025 r. jako wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Wnioskodawca nie domagał się w swym wniosku udostępnienia określonej informacji publicznej, w istocie bowiem – jak wskazano wyżej, wniosek zmierzał do uzyskania dostępu do akt sprawy konkretnego postępowania toczącego się przed Sądem Rejonowym Gdańsk-Południe w Gdańsku. Wniosek nie wskazywał na żadne fakty, czy zdarzenia, mające walor informacji publicznej. Z tych względów organ nie miał również podstaw, aby nadawać wnioskowi bieg, jako wnioskowi złożonemu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Z tego też powodu nie można skutecznie wnieść skargi na bezczynność w sprawie, w której brak jest materialnoprawnej podstawy do załatwienia indywidualnej sprawy poprzez wydanie decyzji, postanowienia lub innego aktu, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Skoro zatem brak jest przepisu powszechnie obowiązującego prawa publicznego, dającego podstawę do działania organu w formie władczej, nie można tym samym mówić o bezczynności i przewlekłym prowadzeniu postępowania przez organ w zakresie objętym kontrolą sądu administracyjnego. Podsumowując, skarga na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego Gdańsk-Południe w Gdańsku w rozpoznaniu wniosku o dostęp do akt sprawy była niedopuszczalna, gdyż nie dotyczyła takiego działania, które w aktualnym stanie sprawy może być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. W sprawie zaistniała zatem podstawa do uznania, że wniesienie skargi jest niedopuszczalne ze względu na brak właściwości rzeczowej sądu administracyjnego do rozpoznania skargi. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a., odrzucił skargę.