III SAB/Gd 55/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. C. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie Oddział w Słupsku w przedmiocie podjęcia zawieszonego postępowania w sprawie o przyznanie renty postanawia: odrzucić skargę. P. C. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ", "Zakład") w sprawie o przyznanie renty. Skarżący wskazał, że w dniu 3 grudnia 2024 r. złożył do organu wniosek o podjęcie zawieszonego postępowania i przyznanie mu renty z tytułu niezdolności do pracy od dnia 3 czerwca 2024 r. Pomimo upływu miesiąca organ nie podjął jakichkolwiek czynności w sprawie. Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do wydania decyzji, stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz zasądzenie od organu kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej z uwagi na brak właściwości sądu administracyjnego, ewentualnie o jej oddalenie, przedstawiając stanowisko w tym zakresie. Organ wskazał, że decyzjami z dnia 28 lipca 2022 r. i 23 czerwca 2024 r. odmówiono skarżącemu prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, na które skarżący wniósł odwołanie do Sądu Rejonowego w S. – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (sygn. akt [...]). W związku z toczącym się postępowaniem w ww. sprawie, postanowieniem z dnia 22 listopada 2024 r. organ zawiesił postępowanie w sprawie o przyznanie skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, skargę wniesie uprawniony podmiot oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie. Stwierdzenie braku jednej z wymienionych przesłanek uniemożliwia nadanie skardze dalszego biegu, co w konsekwencji prowadzi do jej odrzucenia. Rozpoznając niniejszą sprawę w kontekście powyższych przesłanek Sąd uznał, że skarga jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozpoznają sprawy ze skargi na bezczynność organów wyłącznie w zakresie postępowań, które mogą zakończyć się wydaniem: decyzji administracyjnych (pkt 1), postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończących postępowanie, a także postanowień rozstrzygających sprawę co do istoty (pkt 2) oraz postanowień w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (pkt 3), innych aktów lub podjęciem czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (pkt 4), jak również pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy ich wydania (pkt 4a). Ponadto, w myśl art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a., sądy administracyjne rozpoznają sprawy ze skargi na bezczynność w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Z powołanych przepisów wynika, że skarga na bezczynność jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Wniesiona skarga dotyczy bezczynności Zakładu, który nie rozpoznał wniosku skarżącego z dnia 3 grudnia 2024 r. o podjęcie zawieszonego postępowania i przyznanie skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy. W ocenie skarżącego okoliczność, że postępowanie sądowe w sprawie z jego odwołania od decyzji Zakładu odmawiającej przyznania świadczenia rehabilitacyjnego nie zostało zakończone nie ma wpływu na załatwienie jego wniosku z dnia 3 grudnia 2024 r. o przyznanie mu renty. W tej sytuacji skarżący domaga się wydania decyzji w sprawie przyznania mu prawa do renty. Decyzje wydawane przez Zakład na podstawie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497 ze zm., dalej: "u.s.u.s."), co do zasady nie podlegają kontroli sądu administracyjnego, lecz sądu powszechnego. Sprawy dotyczące m. in. ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych należą do właściwości Zakładu i są rozstrzygane w drodze decyzji (zob. art. 83 ust. 1 u.s.u.s.), a jak wynika z art. 83 ust. 2 u.s.u.s., od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 u.s.u.s.). Kodeks postępowania cywilnego normuje m.in. postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 1 i art. 476 § 2 k.p.c.), a decyzja, której wydania żąda skarżący, podlega właściwości sądu okręgowego (art. 4778 § 1 k.p.c.). Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie (art. 476 § 3 u.s.u.s.). Stosownie do art. 4779 § 4 k.p.c., jeżeli organ rentowy nie wydał decyzji lub orzeczenia w terminie dwóch miesięcy od dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym czasie po upływie tego terminu. Wyjątki w tej materii zostały enumeratywnie wskazane w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. W myśl tego przepisu od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w k.p.a. W tych właśnie sprawach właściwe są sądy administracyjne. Z analizy art. 83 ust. 1 i ust. 4 u.s.u.s. wynika, że każda decyzja wydana przez Zakład w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych podlega zaskarżeniu do sądu powszechnego, a jedyne odstępstwa dotyczą decyzji, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Tylko w tak wąskim zakresie, jaki został ustalony w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., dopuszczalna jest droga sądowoadministracyjna. W niniejszej sprawie przepis ten nie ma jednak zastosowania. Dodać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 2 u.s.u.s. rodzaje świadczeń z ubezpieczeń społecznych, warunki nabywania prawa do nich oraz zasady i tryb ich przyznawania określają odrębne przepisy. W sprawach dotyczących renty z tytułu niezdolności do pracy zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm., dalej: "u.e.i.r."). Sprawy w tym przedmiocie rozstrzygane są decyzją organów rentowych, których właściwość ustalana jest ze względu na miejsce zamieszkania osoby zainteresowanej (art. 115 ust. 1 u.e.i.r.). Organem rentowym jest zaś jednostka organizacyjna Zakładu, określona w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, właściwa do wydawania decyzji w sprawach świadczeń (art. 4 pkt 6 u.e.i.r.). Od decyzji organu rentowego przysługują osobie zainteresowanej środki odwoławcze określone w odrębnych przepisach (tj. w przepisach u.s.u.s. i k.p.c. – uwaga Sądu), o czym stanowi art. 118 ust. 7 u.e.i.r. W myśl art. 124 u.e.i.r. w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Z uchwały Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2011 r. sygn. akt I UPZ 3/10 (której nadano moc zasady prawnej) oraz uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I OPS 1/13 wynika, że "wszystko na etapie postępowania administracyjnego należy do ZUS, a jedynym środkiem odwoławczym jest odwołanie do sądu, o którym mowa w art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych". Okoliczność, że Zakład stosuje przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie zmienia zasady, według której decyzje wydawane na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, czy też – jak w niniejszej sprawie – ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - są decyzjami z zakresu ubezpieczeń społecznych, a ich kontrola nie należy do właściwości rzeczowej sądów administracyjnych. W związku z powyższym stwierdzić należało, że na bezczynność Zakładu w sprawie przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy przysługuje skarżącemu odwołanie do sądu powszechnego, zgodnie z art. 83 ust. 3 u.s.u.s., a nie skarga do sądu administracyjnego. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.