III SAB/Gd 56/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jego skargi na bezczynność Rady Miejskiej w przedmiocie skargi na działalność Burmistrza postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę W. K. bezczynność Rady Miejskiej w przedmiocie skargi na działalność Burmistrza. W terminie do złożenia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy. Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, uczestnik zażądał zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku powołał się na brak majątku oraz dochodów, nie ma środków na utrzymanie, na opłaty sądowe, ani na profesjonalną pomoc prawną. Skarżący oświadczył, że nie ma osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Dodał, że jest zadłużony wobec banku, urzędu i Agencji. Do formularza wniosku załączył kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] r., sygn. akt [...], o zwolnieniu dłużnika W. K. od opłaty od zażalenia (ze względu na znaną Sądowi z urzędu wysokość zadłużenia W. K.). Mając na uwadze, że oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz załączony do niego dokument były niewystarczające dla oceny sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego, w wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2016 r., skarżący został wezwany do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: przedłożenie następujących dokumentów i oświadczeń: a) wobec zadeklarowanego braku dochodów: - odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawcy za 2015 roku (PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38, PIT-39) bądź stosownego zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych za ten rok; - oświadczenia czy wnioskodawca jest obecnie zatrudniony, oświadczenia czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia emerytalne lub rentowe bądź pomoc finansową od członków rodziny; w przypadku odpowiedzi przeczącej wnioskodawca winien precyzyjnie wyjaśnić w sposób jasny i precyzyjny, z jakich środków (źródło i wysokość) zaspokaja swoje podstawowe potrzeby związane z bieżącym utrzymaniem; b) kopii dokumentów potwierdzających okoliczność, że wnioskodawca aktualnie nie prowadzi działalności gospodarczej (decyzji o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, zawiadomienia o zawieszeniu wykonywania działalności gospodarczej); jeżeli nie wyrejestrował on działalności bądź nie zawiesił jej wykonywania – wnioskodawca winien przedłożyć dokumenty księgowe, z których wynikałaby wysokość przychodów, kosztów ich uzyskania oraz osiągniętego dochodu (poniesionej straty) za okres ostatnich trzech miesięcy, wykaz środków trwałych, wartości niematerialnych i prawnych oraz wyposażenia związanych z wykonywaną działalnością oraz odpisy zeznań podatkowych za rok 2015 r., bądź zaświadczenie z właściwego urzędu skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu za ten rok; c) oświadczenia czy wnioskodawca posiada prawo do zasiłku dla bezrobotnych a jeżeli tak - dokumentu wystawionego przez właściwy powiatowy urząd pracy o jego wysokości; d) oświadczenia, czy wnioskodawca korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; w przypadku odpowiedzi przeczącej wnioskodawca winien przedłożyć stosowne zaświadczenie organu gminy w tym zakresie ze wskazaniem wysokości uzyskiwanych świadczeń; e) kopii dokumentów obrazujących aktualny stan ewentualnego zadłużenia wnioskodawcy (to jest na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy) wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków, jednostek samorządu terytorialnego, osób prawnych i innych podmiotów; f) wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę rachunków bankowych obrazujących historię (wszystkie wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku, gdy wnioskodawca w okresie ostatnich sześciu miesięcy zlikwidował posiadane rachunki bankowe należy przedłożyć dokumenty potwierdzające ich zamknięcie; g) oświadczenia czy w okresie ostatnich 12 miesięcy wnosił do sądów powszechnych pozwy o zapłatę przeciwko Skarbowi Państwa, jednostkom samorządu terytorialnego (gminom, powiatom), osobom prawnym lub osobom fizycznym; w przypadku odpowiedzi twierdzącej wnioskodawca winien wskazać sądy, przed którymi przedmiotowe postępowania zostały zainicjowane, sygnatury prowadzonych spraw, daty wydanych orzeczeń oraz informację o treści zapadłych rozstrzygnięć z uwzględnieniem wysokości kwot zasądzonych oraz ewentualnie wypłaconych na jego rzecz; h) kopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków związanych z kosztami własnego utrzymania wraz z dokumentami je potwierdzającymi w okresie ostatnich trzech miesięcy; i) oświadczenia czy wnioskodawca pozostaje nadal w związku małżeńskim; jeżeli tak wnioskodawca winien przedstawić dokumenty obrazujące wysokość wszystkich miesięcznych dochodów brutto/netto małżonki oraz dokumenty obrazujące jej stan majątkowy, w tym posiadane przez nią nieruchomości, przedmioty o wartości powyżej 5.000 zł, w tym zarejestrowane na małżonkę pojazdy mechaniczne (z podaniem ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości) oraz wyciągi i wykazy ze wszystkich posiadanych przez małżonkę rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, zawartej w piśmie z dnia 28 listopada 2016 r., W. K. wyjaśnił, że nie składał zeznań podatkowych bowiem nie ma żadnego dochodu, działalności gospodarczej nie prowadzi od lat, ze względu na wiek nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie korzysta z pomocy społecznej w żadnej formie. Oświadczył, że posiada zadłużenie na rzecz instytucji i urzędów. Nie posiada żadnych oszczędności na rachunkach bankowych. Prowadzi rożne sprawy sądowe z urzędami i instytucjami. Skarżący wyjaśnił też, że nie ponosi żadnych kosztów utrzymania, bowiem nie ma dochodów ani źródeł utrzymania. Odnośnie sytuacji rodzinnej skarżący wyjaśnił, że posiada rozdzielność majątkową z małżonką od 1998 r., zatem od tej pory każdy prowadzi własne gospodarstwo domowe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej w skrócie jako "p.p.s.a.", prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia skarżącego zawarte w formularzu PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości. Odpowiedź skarżącego na wezwanie referendarza sądowego wątpliwości tych nie usunęła, albowiem wyjaśnienia skarżącego były niekompletne i niespójne. Skarżący w żaden sposób bowiem nie wyjaśnił, kto ponosi koszty jego utrzymania, podczas gdy z jego oświadczeń wynikało, że nie osiąga żadnych dochodów, nie dysponuje żadnym majątkiem, nie ma prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie korzysta też z pomocy społecznej. Oświadczając że nie ponosi kosztów utrzymania ograniczył się w tym zakresie do wyjaśnienia, że nie posiada dochodów ani źródeł utrzymania. Powołując się ogólnikowo na swoje zadłużenie wobec urzędów i instytucji nie przedstawił w tym zakresie żadnych dokumentów. Dodać należy, że pozostawanie skarżącego w rozdzielności majątkowej z małżonką nie uzasadnia pominięcia jej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego o prawo pomocy. Badanie tych okoliczności jest niezależne od tego, jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005 r., nr 1, poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że jego sytuacja materialna jest tego rodzaju, że skarżący egzystuje nie uzyskując żadnego dochodu oraz nie korzystając z pomocy społecznej, pomocy członków rodziny lub osób trzecich, jednocześnie nie ponosząc żadnych kosztów swego utrzymania. Taki stan rzeczy, w świetle zasad doświadczenia życiowego, nie jest do zaakceptowania i stanu takiego nie można uznać za wiarygodny, albowiem zaspakajanie codziennych potrzeb życiowych wymaga posiadania środków finansowych i nie jest możliwe w sytuacji braku jakiegokolwiek dochodu i majątku. Referendarz sądowy nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony skarżącej nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się ona od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Skarżący został dokładnie poinformowany, jakie dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał należycie nałożonego nań zobowiązania. Dodać należy, że nie ma znaczenia okoliczność, iż w postępowaniach toczących przed innymi Sądami skarżący był zwalniamy od opłat. Orzeczenia te zapadły w innych sprawach i nie są w niniejszej sprawie wiążące. Przedstawienie przez skarżącego swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny i niespójny prowadzi do wniosku, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.