III SAB/Gd 87/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego F. M. oraz M. C. – Redaktora Naczelnego Redakcji [...] na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w przedmiocie wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu prasowego postanawia: 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić skarżącej S. M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego F. M. ze Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu uiszczonego wpisu od skargi. W dniu 7 stycznia 2025 r. S. M., reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego F. M. oraz M. C. – Redaktor naczelny redakcji [...] zwrócili się do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku o wyznaczenie terminu osobistego spotkania małoletniej S. M. z Prezesem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku lub osobą przez niego wyznaczoną celem przeprowadzenia wywiadu na temat praw dziecka,. wolności słowa, prawa prasowego oraz prawa do rozpoznania sporu przez sąd. W dniu 10 lutego 2025 r. S. M. oraz M. C. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w przedmiocie wydania decyzji administracyjnej dotyczącej wniosku o zgodę na przeprowadzenie wywiadu prasowego, domagając się zobowiązania organu do realizacji wniosku czyli wydania zgody na przeprowadzenie wywiadu prasowego oraz stwierdzenie, że organ dopuściła się bezczynności postępowania. W swej skardze skarżący podnosili, że S. M. jest podmiotem uprawnień i obowiązków określających status dziennikarza wynikający z ustawy – Prawo prasowe. Wskazano, że pomimo upływu jednego miesiąca od dnia złożenia wniosku organ nie podjął jakichkolwiek czynności w sprawie, jak również nie poinformował skarżących o wszczęciu lub przedłużeniu postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej. Organ wyjaśnił, że w dniu 12 lutego 2025 r. poinformował wnioskodawców, że nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu oraz wskazał na możliwy sposób kontaktu w sprawach dotyczących informacji publicznych. Zdaniem organu stanowisko wyrażone przez prezesa sądu powszechnego w przedmiocie zgody na przeprowadzenie osobistego wywiadu nie stanowi ani decyzji administracyjnej ani innego aktu objętego kognicją sadów administracyjnych, ani też czynności, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a.", tym samym nie mogą być przedmiotem skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W swej replice z dnia 12 marca 2025 r. skarżący, podtrzymując zarzut bezczynności, wskazali na konieczność rozstrzygnięcia przez sąd administracyjny statusu dziennikarskiego S. M. dla określenia ram prawnych rozpatrzenia wniosku. Podnieśli, że organ odmówił wydania decyzji administracyjnej traktując wniosek jako niedopuszczalny, przy czym milcząco przyjął, że małoletnia skarżąca nie jest dziennikarką. Wniosek z 7 stycznia 2025r. należy kwalifikować jako realizację uprawnień dziennikarskich wynikających z art. 11 ustawy – Prawo prasowe. W ocenie skarżących nawet jeśli nie istnieje wyraźne "prawo do żądania wywiadu", to możliwość zaskarżenia odmowy jego udzielenia stanowi istotną gwarancję praworządności i ochrony wolności prasy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Sąd administracyjny w pierwszej kolejności z urzędu bada dopuszczalność skargi. Merytoryczne rozpatrzenie zasadności skargi wymaga bowiem uprzedniego zbadania dopuszczalności jej wniesienia. Zgodnie z art. art. 58 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej jako: "p.p.s.a." skarga podlega odrzuceniu m.in., jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (pkt 1), a także jeżeli z innych przyczyn, innych niż określone w pkt 2-5a, jest ona niedopuszczalna (pkt 6). Mając na uwadze przedstawiony zakres skargi, wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje co do zasady orzekanie w sprawie skarg na akty administracyjne lub czynności z zakresu administracji publicznej, enumeratywnie wymienione w art. 3 § 2 p.p.s.a. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być także bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. W tym zakresie przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak. Z kolei na podstawie art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. sąd administracyjny rozpoznaje również skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w kodeksie postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, o których to stanach mowa w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a., nie dotyczy zatem wszystkich działań podmiotów wykonujących zadania z zakresu administracji publicznej (organów administracji w znaczeniu funkcjonalnym), a jedynie te akty i te czynności, które zostały wymienione przez ustawodawcę w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Jak wynika z art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego. Zgodnie nadto z art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. Oznacza to, że skarga na bezczynność może być skutecznie wniesiona jedynie w sytuacji, w której dotyczy organu (podmiotu) właściwego do wydania lub podjęcia aktów lub czynności w opisanych powyżej formach procesowych. W konsekwencji, gdy warunek powyższy nie jest spełniony, skarga podlega odrzuceniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lipca 2004 r. sygn. OSK 547/04 - to i pozostałe orzeczenia podane w uzasadnieniu dostępne są w Internecie pod adresem: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Bezczynność organu administracji publicznej ma miejsce wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ administracji publicznej nie podjął żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w ustawowym terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności. Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę praw strony przez doprowadzenie do wydania w sprawie rozstrzygnięcia lub podjęcia innej czynności dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (por. art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.). Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (art. 149 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając skargę na bezczynność lub przewlekłość, sąd administracyjny bada zatem, czy organ rzeczywiście nie podjął działania w załatwieniu wniosku, do którego był zobowiązany. Poza zakresem kontroli sądu pozostaje zaś merytoryczna poprawność działań organów rozpatrujących zgłoszone żądanie czy też słuszność rozstrzygnięcia, jak też realizowanie innych jeszcze celów. Zatem dla stwierdzenia stanu bezczynności konieczne jest ustalenie, czy na organie administracji publicznej, któremu zarzucono zwłokę w załatwieniu sprawy, spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania określonej czynności oraz czy organ podjął działania i czy pozostaje w sprawie w zwłoce. Należy mieć na uwadze, że istotę skargi na bezczynność stanowi doprowadzenie do załatwienia w terminie określonym przepisami indywidualnej sprawy administracyjnej. Zasadniczo skarga na bezczynność organu jest też pochodną skargi na określone formy działania organu, czyli jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje administracyjne, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa oraz w razie niewydania pisemnej interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2012 r. sygn. akt I OSK 1620/12). Mając na uwadze powyższe regulacje prawne brak było podstaw do uznania, aby w trybie skargi na bezczynność wymóc na organie – poprzez sformułowanie określonego zobowiązania przez sąd administracyjny – podjęcia określonych działań zmierzających do wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu prasowego, tak jak tego oczekiwali skarżący. Odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze należy wskazać, że jak wynika z art. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1914) regulującego obowiązki organów państwowych wobec prasy to zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej organy państwowe stwarzają prasie warunki niezbędne do wykonywania jej funkcji i zadań, w tym również umożliwiające działalność redakcjom dzienników i czasopism zróżnicowanych pod względem programu, zakresu tematycznego i prezentowanych postaw. Art. 3a Prawa prasowego określa dostęp dziennikarzy do informacji publicznej stanowiąc, że w zakresie prawa dostępu prasy do informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Natomiast art. 11 prawa prasowego ustanawia prawo dziennikarza do uzyskania informacji w trybie tej ustawy. Z przytoczonych przepisów wynika zatem, że prawo prasowe przewiduje dwa tryby udzielania prasie wnioskowanych informacji publicznych. W myśl art. 3a ustawy, w zakresie prawa dostępu prasy do informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej. Z kolei zgodnie z brzmieniem art. 11 ust. 1 ustawy, dziennikarz jest uprawniony do uzyskiwania informacji w zakresie, o którym mowa w art. 4 tj. od przedsiębiorców i podmiotów niezaliczonych do sektora finansów publicznych oraz niedziałających w celu osiągnięcia zysku o swojej działalności. Przepis ten poszerza zatem katalog podmiotów zobowiązanych do udzielenia informacji, które nie zostały uwzględnione w ustawie o dostępie do informacji publicznej z jednej strony, z drugiej zaś ustanawia odrębny, autonomiczny tryb weryfikacji wywiązywania się z obowiązku udzielenia prasie informacji publicznej (por. wyrok NSA z 2 marca 2023 r., III OSK 2286/21, nieprawomocny wyrok WSA w Gliwicach z 5 grudnia 2023 r., III SAB/Gl 440/23). Art. 4 ust. 1 ustawy - Prawo prasowe stanowi, że przedmiotem informacji prasowej jest informacja o działalności przedsiębiorcy czy podmiotu niezaliczonego do sektora finansów publicznych oraz podmiotu niedziałającego w celu osiągnięcia zysku. Wniosek o udzielenie informacji prasowej zmierza zatem bezpośrednio do uzyskania informacji o faktach i zdarzeniach, dotyczących działalności podmiotu zobowiązanego do jej udzielenia. Występując zatem z wnioskiem o udzielenie informacji prasowej, uprawniony podmiot winien tak określić zakres żądanej informacji, aby w ogóle możliwe było rozpatrzenie jego wniosku i udzielenie takiej informacji. Przede wszystkim wniosek musi być na tyle szczegółowy, aby podmiot zobowiązany do udzielenia informacji mógł ustalić, jaka konkretnie informacja pozostaje w kręgu zainteresowania wnioskodawcy - prasy, tj. o jakim "wycinku" działalności przedsiębiorcy i podmiotu niezaliczonego do sektora finansów publicznych prasa chce uzyskać informację. Innymi słowy, wniosek o udzielenie informacji prasowej jest wnioskiem o dostęp do faktów, a więc do tego, co zaszło w działalności lub w związku z działalnością podmiotu zobowiązanego do udzielenia informacji. W myśl art. 4 ust. 3 Prawa prasowego, w przypadku odmowy udzielenia informacji, na żądanie redaktora naczelnego, odmowę doręcza się zainteresowanej redakcji w formie pisemnej, w terminie trzech dni; odmowa powinna zawierać oznaczenie organu, jednostki organizacyjnej lub osoby, od której pochodzi, datę jej udzielenia, redakcję, której dotyczy, oznaczenie informacji będącej jej przedmiotem oraz powody odmowy. Z kolei, stosownie do ust. 4 tego przepisu, odmowę, o której mowa w ust. 3, lub niezachowanie wymogów określonych w tym przepisie, można zaskarżyć do sądu administracyjnego w terminie 30 dni; w postępowaniu przed sądem stosuje się odpowiednio przepisy o zaskarżaniu do sądu decyzji administracyjnych. Wobec tak określonego w ww. przepisach prawa do informacji prasowej należy stwierdzić, że Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku jako jednostka sektora finansów publicznych, nie jest podmiotem, o którym mowa w art. 4 Prawa prasowego. Nadto wniosek nie zawierał żądania uzyskania informacji prasowej o określonych faktach lub zdarzeniach, lecz stanowił wniosek o wyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu prasowego na wskazane ogólnie tematy. Nie zachodziła zatem podstawa prawna do stosowania określonego w tym przepisie trybu postępowania w odniesieniu do wniosku skarżących z dnia 7 stycznia 2025 r. Wykluczyć również należało możliwość zakwalifikowania wniosku skarżących z dnia 7 stycznia 2025 r. jako wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Wnioskodawcy nie domagali się bowiem udostępnienia określonej informacji publicznej, w istocie bowiem – jak wskazano wyżej, wniosek zmierzał do uzyskania zgody organu na przeprowadzenie wywiadu prasowego na tematy ogólnie wskazane we wniosku (tj. prawa dziecka, prawo prasowe, wolność słowa, prawo do rozpoznania sporu przez sąd). Wniosek jedynie wskazywał na tematykę planowanego przez skarżących wywiadu. Tymczasem informacja publiczna dotyczy faktów i zdarzeń, tj. obiektywnego stanu rzeczy, istniejącego w dacie zapytania, nie zaś ocen dokonywanych przez organ. Wniosek nie wskazywał na żadne fakty, czy zdarzenia, mające walor informacji publicznej. Z tych względów organ nie miał podstaw, aby nadawać wnioskowi bieg, jako wnioskowi złożonemu w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, zarówno w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak i w ustawy – Prawo prasowe, czy też ustawy o dostępie do informacji publicznej, brak jest przepisu kreującego sposób załatwienia wniosku, bez względu na to, czy pochodzi on od prasy czy od innego podmiotu, o wyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu, w jednej z form działania administracji publicznej określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. Wniosek taki nie tworzy bowiem indywidualnej sprawy administracyjnej i w konsekwencji zasadność braku zgody organu na jego uwzględnienie nie może być kontrolowany w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z tych również przyczyn zbędnym było, jak oczekiwali tego skarżący, rozstrzyganie przez tutejszy sąd, czy skarżąca małoletnia S. M. posiada status dziennikarki. Z tego też powodu nie można skutecznie wnieść skargi na bezczynność w sprawie, w której brak jest materialnoprawnej podstawy do załatwienia indywidualnej sprawy poprzez wydanie decyzji, postanowienia lub innego aktu, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. Skoro zatem brak jest przepisu powszechnie obowiązującego prawa publicznego, dającego podstawę do działania organu w formie władczej, nie można tym samym mówić o bezczynności i przewlekłym prowadzeniu postępowania przez organ w zakresie objętym kontrolą sądu administracyjnego (por. np. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 października 2020 r. sygn. akt VII SAB/Wa 132/20 i z 28 grudnia 2022 r. sygn. akt II SAB/Wa 249/22). Podsumowując, skarga na bezczynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku była niedopuszczalna, gdyż nie dotyczyła takiego działania, które w aktualnym stanie sprawy może być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego. Wobec powyższego, w sprawie zaistniała podstawa do uznania, że wniesienie skargi jest niedopuszczalne ze względu na brak właściwości rzeczowej sądu administracyjnego do rozpoznania skargi. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. O zwrocie wpisu orzeczono jak w punkcie drugim sentencji postanowienia na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy.