III SAB/Gd 9/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka, Sędziowie Sędzia WSA Felicja Kajut, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Kaczmar, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi I. P. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] do rozpoznania odwołania I. P. od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 3 października 2013 r., nr [...] w terminie jednego miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych z Sądu; 2. stwierdza, że bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Decyzją z dnia 3 października 2013 r. nr Prezydent Miasta działając m.in. na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku I. P., odmówił przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla małoletnich M. P. i A. P. Decyzję doręczono I. P. w dniu 15 października 2013 r. W dniu 22 października 2013 r. I. P. wniosła za pośrednictwem organu pierwszej instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego odwołanie od powyższej decyzji. Pismem z dnia 2 grudnia 2013 r., które wpłynęło do organu w dniu 4 grudnia 2013 r., strona zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o przyspieszenie załatwienia sprawy z powodu dramatycznej sytuacji materialnej. Pismo to pozostało bez odpowiedzi. Następnie w dniu 9 stycznia 2013 r. I. P. wniosła do organu odwoławczego kolejne wezwanie do usunięcia naruszenia prawa w związku z nierozpoznaniem odwołania w terminie przewidzianym prawem i brakiem reakcji organu na poprzednie pismo. W dniu 31 stycznia 2014 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wpłynęła skierowana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarga na bezczynność organu odwoławczego. W złożonej skardze I. P. podkreśliła, że na skutek zaniechania organu od pół roku nie otrzymuje alimentów, które były jedynym źródłem utrzymania dzieci. W związku z dramatyczną i ciągle się pogarszającą sytuacją finansową rodziny skarżąca wskazała, że musi dokonywać wyboru pomiędzy regulowaniem opłat a kupowaniem żywności, zadłużyła się i obawia się wyrzucenia z mieszkania. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej, gdyż skarga została wniesiona z naruszeniem terminu, o którym mowa w art. 53 § 2 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisu art. 35 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz.1071 ze zm.), dalej zwanej - k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawionych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub faktów i dowodów powszechnie znanych albo znanych z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (art. 35 § 2 k.p.a.). Natomiast zgodnie z art. 35 ust. 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako właściwy organ odwoławczy w niniejszej sprawie (art. 127 § 2 k.p.a. w zw. z art. 17 pkt 1 k.p.a.), rozstrzyga odwołanie według reguł określonych w Rozdziale 10 Działu II Kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym do terminu załatwienia sprawy przez ten organ stosować należy wymogi określone przepisem art. 35 k.p.a. w zw. z art. 133 k.p.a. Przepis art. 133 k.p.a. ustanawia ustawowy termin, w którym organ pierwszej instancji obowiązany jest przekazać odwołanie organowi odwoławczemu. Termin ten wynosi siedem dni od dnia, w którym organ otrzymał odwołanie. Datą wszczęcia postępowania odwoławczego jest data otrzymania odwołania przez organ odwoławczy. Termin załatwienia sprawy przez organ odwoławczy liczy się od dnia wpływu odwołania wraz z aktami sprawy do organu drugiej instancji. Jeżeli organ administracji zobowiązany do załatwienia sprawy nie wydaje decyzji w przewidzianym prawem terminie, przy czym zwłoka w rozpatrzeniu sprawy jest nieuzasadniona, wówczas mamy do czynienia z prawną bezczynnością organu. Jak wskazano bowiem wyżej organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W ujęciu przepisu art. 104 § 1 k.p.a. - załatwienie sprawy - oznacza wydanie przez organ decyzji, chyba że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowią inaczej. Skarżąca odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji, odmawiającej przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odwołanie skarżącej wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, za pośrednictwem organu pierwszej instancji w dniu 31 października 2013 r. Do chwili obecnej odwołanie to nie zostało rozpoznane (okoliczność poza sporem). Ponadto pismem, które wpłynęło do SKO w dniu 4 grudnia 2013 r. skarżąca wezwała organ odwoławczy do załatwienia sprawy. Zgodnie z przepisem art. 52 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie. Zatem w pierwszej kolejności należało ustalić, czy skarżąca zachowała w niniejszej sprawie wymogi formalne do wniesienia skargi na bezczynność organu - poprzez uprzednie wyczerpanie środków zaskarżenia. Niewątpliwie, takim środkiem zaskarżenia, o którym mowa w przywołanym przepisie jest przewidziane w art. 37 § 1 k.p.a. zażalenie na niezałatwienie sprawy w terminie wnoszone do organu wyższego stopnia, a w przypadku gdy nie ma takiego organu - wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W niniejszej sprawie będzie to wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. W ocenie Sądu, pismo skarżącej, które wpłynęło do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w dniu 4 grudnia 2013 r., spełniało wymóg wezwania z art. 37 § 1 k.p.a., i stanowiło wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Pismo to nie zostało wyraźnie zatytułowane jako "wezwanie do usunięcia naruszenia prawa". Z jego jednak treści jednoznacznie wynika, że zostało złożone przez skarżącą w związku z przekroczeniem terminu do rozpoznania odwołania i zwierało żądanie jak najszybszego rozpoznania sprawy. Brak jest również podstaw, aby odmawiać pismu sporządzonemu w grudniu 2013 r. przymiotu wezwania do usunięcia naruszenia prawa, tylko z tego powodu, że na skutek dalszej bezczynności organu, strona ponowiła swoje żądanie w kolejnym piśmie z dnia 9 stycznia 2014 r. Tym bardziej, że złożenie przez skarżącą pierwszego z ww. pism stanowiło niewątpliwie skutek upływu terminu, w którym organ odwoławczy zobowiązany był do rozpoznania odwołania. Reasumując, w okolicznościach niniejszej sprawy nie było podstaw do uznania, że złożone przed wniesieniem skargi wezwanie z grudnia 2013 r. nie odpowiadało wymogom prawa. Warunki formalne do złożenia skargi, wbrew stanowisku organu, zostały spełnione. Przechodząc natomiast do merytorycznej oceny skargi, to należało uznać jej zasadność. W myśl przepisu art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z art. 3 § 2 pkt 8 powołanej ustawy kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów między innymi w sprawach podlegających rozstrzygnięciu w drodze decyzji administracyjnej. Uwzględniając treść art. 57 § 3 i 4 k.p.a. w niniejszej sprawie miesięczny termin na załatwienie sprawy upłynął dla organu odwoławczego z dniem 2 grudnia 2013 r., jak bowiem przyznaje organ, w dniu 31 października 2013 r. odwołanie skarżącej wpłynęło do niego za pośrednictwem organu pierwszej instancji. Nierozpatrzenie odwołania w tym terminie, przewidzianym w art. 35 § 3 k.p.a., jak wynika z powyżej dokonanych rozważań, stanowi o bezczynności Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Jednak z okoliczności sprawy nie wynika, aby bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Należy bowiem zauważyć, że skarga została wniesiona przez skarżącą już w styczniu 2014 r. Ponadto Sądowi z urzędu jest znana sytuacja "spiętrzenia" spraw czekających na rozpoznanie w Samorządowym Kolegium Odwoławczym. Konsekwencją nie stwierdzenia rażącego naruszenia jest niemożność orzeczenia o wymierzeniu grzywny. Dodać należy, że nie załatwienie sprawy w terminie narusza zasadę sformułowaną w art. 6 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, co odnosi się również do ścisłego przestrzegania terminów wyznaczonych do załatwiania spraw (art. 35 k.p.a.). Niewątpliwie też, obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki, zawarty w przepisie art. 35 § 1 k.p.a., pozostaje w bezpośrednim związku z ogólnymi zasadami prawa administracyjnego, w tym zasadą praworządności - art. 7 k.p.a. oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów - art. 8 k.p.a. Podsumowując, stan bezczynności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w załatwieniu sprawy administracyjnej, polegający na nie rozpatrzeniu w ustawowym terminie odwołania skarżącej, niewątpliwie zaistniał. Orzekając w sprawie dotyczącej skargi na bezczynność organu, sąd nie przeprowadza kontroli określonego aktu lub czynności danego organu, lecz biorąc za podstawę stan faktyczny i prawny danej sprawy rozstrzyga, czy istotnie organ pozostaje w bezczynności (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 812/08; orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponieważ sprawa dotyczy odmowy przyznania prawa do świadczeń alimentacyjnych, Sąd zobowiązał organ do rozpatrzenia sprawy, tj. odwołania skarżącej - w terminie jednego miesiąca od dnia zwrotu akt administracyjnych z Sądu. Z powyższych względów Sąd na mocy art. 149 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uwzględnił skargę i zobowiązał organ do rozpatrzenia odwołania skarżącej w powyższym terminie stwierdzając jednocześnie, że bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.