III SAB/Gd 9/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 maja 2019 r. sprawy ze skargi J. B. na bezczynność [...] Centrum [...] w przedmiocie nieodpłatnego udostępnienia dokumentacji medycznej oddala skargę. Wnioskiem z dnia 17 maja 2018 r. J. B. (dalej jako "wnioskodawca" albo "skarżący") wystąpił do A. (dalej w skrócie jako "A") o nieodpłatne wydanie potwierdzonego za zgodność z oryginałem pełnego (kompletnego) odpisu dokumentacji medycznej obejmującej wszystkie hospitalizacje w szpital/SOR wraz z wynikami badań, zdjęciami RTG, CT, MRI, EKG oraz dokumentację z przychodni przyklinicznych. Wnioskodawca wskazał, że o przedłożenie żądanej dokumentacji został wezwany przez szwajcarski organ rentowy i dokumentacja ta jest niezbędna do uzyskania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Wnioskodawca podkreślił, że wydanie dokumentacji, o której wydanie wnosi jest wolne od opłat, o czym stanowi art. 121 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W odpowiedzi na złożony wniosek pismem z dnia 28 maja 2018 r. A odmówiło J. B. nieopłatnego udostępnienia wskazanej dokumentacji medycznej stwierdzając, że w przypadku ubiegania się o rentę z innego państwa nie można zastosować wskazanego przez wnioskodawcę zwolnienia. W tym zakresie wskazano, że art. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określa rodzaje świadczeń, pośród których nie jest wymieniona renta z innego państwa. Jednocześnie w piśmie tym zawarto informację, że dokumentacja dotycząca leczenia wnioskodawcy obejmuje 181 stron oraz 1 nośnik elektroniczny, w odniesieniu do których obowiązuje opłata 32 grosze za stronę oraz 1,81 złotego za nośnik zgodna z ustawą z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. W związku z tym A. zwróciło się do wnioskodawcy o udzielenie informacji, czy podtrzymuje zgłoszenie o uzyskanie dokumentacji, a jeżeli tak, to o wskazanie sposobu jej odbioru. Nie zgadzając się z powyższą odmową J. B. wniósł w czerwcu 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. skargę na bezczynność A. w przedmiocie udostępnienia dokumentacji medycznej. Postanowieniem z dnia 30 lipca 2018 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III SAB/Gd 42/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odrzucił skargę z powodu nieuzupełnienia braków formalnych (złożenie skargi w formie elektronicznej, brak podpisania skargi pomimo wezwania). W dniu 1 lutego 2019 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. wpłynęła przekazana przez A. kolejna skarga J. B. na bezczynność A. w przedmiocie nieodpłatnego udostępnienia dokumentacji medycznej. Skarżący wniósł o stwierdzenie, że A. było bezczynne w sprawie jego wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej koniecznej do przedłożenia w postępowaniu toczącym się przed szwajcarskim organem rentowym. Skarżący wystąpił do Sądu o: - zobowiązanie A. do nieodpłatnego przekazania mu całości potrwierdzonej za zgodność z oryginałem żądanej dokumentacji medycznej; - stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; - zasądzenie na rzecz skarżącego maksymalnej kwoty przewidzianej w art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; - zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W ocenie strony skarżącej stanowisko organu w rażący sposób narusza przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z decyzją nr 1/2012 Wspólnego Komitetu ustanowionego na podstawie umowy między Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi, a Konfederacją Szwajcarską w sprawie swobodnego przepływu osób. W tym zakresie skarżący przytoczył treść części wstępu do rozporządzenia nr 883/2004 stanowiącego, że w ramach koordynacji niezbędne jest zagwarantowanie we Wspólnocie równego traktowania zainteresowanych osób na postawie różnych ustawodawstw krajowych oraz art. 4 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym osoby, do których stosuje się rozporządzenie korzystają z tych samych świadczeń i podlegają tym samym obowiązkom na mocy ustawodawstwa każdego Państwa Członkowskiego, co jego obywatele. Zdaniem strony skarżącej wskazane przepisy jednoznacznie rozstrzygają, że do każdego obywatela UE zastosowania mają te same przepisy danego państwa regulujące prawa i obowiązki w zakresie świadczeń społecznych co do obywateli danego państwa. Zdaniem skarżącego, powyższe znajduje umocowanie także w art. 27 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009, w którym wskazano na zastosowanie przepisów państwa członkowskiego miejsca zamieszkania w zakresie uzyskiwania dokumentacji potwierdzającej stan zdrowia na potrzeby instytucji innego państwa członkowskiego. Ubezpieczony jest zobowiązany do osobistego przekazywania wszelkich dokumentów niezbędnych do uzyskania świadczenia rentowego z tytułu niezdolności do pracy, w tym także orzeczeń o stanie zdrowia. W skardze zaznaczono, że skarżący dwukrotnie wezwał A. do usunięcia naruszenia prawa, to jest o nieodpłatne przekazanie dokumentacji, pismami przesłanym za pośrednictwem platformy ePUAP w dniu 1 czerwca 2018 r. i w dniu 19 grudnia 2018 r. Wniosek o zasądzenie na rzecz skarżącego od A. maksymalnej kwoty przewidzianej przez art. 149 § 2 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarżący uzasadnił znacznym opóźnieniem w przekazaniu dokumentacji medycznej oraz bardzo złym stanem zdrowia. Wskazał przy tym, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych w przypadku wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej opóźnienie wynoszące nawet 5 dni jest uznawane za podstawę do wymierzenia wysokich kar administracyjnych. W odpowiedzi na skargę A. wniosło o jej oddalenie wskazując, że nie pozostawało w bezczynności ponieważ w piśmie z dnia 28 maja 2018 r. odmówiło skarżącemu nieodpłatnego udostępnienia dokumentacji. Odpowiedz na wniosek została tym samym wydana niezwłocznie. A. zaznaczyło, że było uprawnione do odmówienia skarżącemu nieodpłatnego przekazania dokumentacji medycznej. Wskazany przez skarżącego art. 121 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych należy bowiem odczytywać w powiązaniu z art. 28 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, który jest wobec niego przepisem szczególnym. Z obu wskazanych przepisów wynika natomiast, że zwolnienie z opłaty za udostępnienie dokumentacji medycznej w przypadku postępowania rentowego może być dokonanie jedynie wtedy, gdy występującym o dokumentację jest organ rentowy. Art. 28 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie przewiduje bowiem analogicznych uprawnień dla osoby zainteresowanej, a ponieważ ma charakter przepisu szczególnego względem art. 121 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to uchyla jego zastosowanie w odniesieniu do osób zainteresowanych. W ocenie organu w powołanych przez stronę skarżącą rozporządzeniach wspólnotowych, to jest rozporządzeniu nr 883/2004 oraz rozporządzeniu wykonawczym nr 987/2009 brak jest wystarczających podstaw prawnych do zwolnienia osób ubiegających się o świadczenia z konieczności ponoszenia opłaty za udostępnienie dokumentacji medycznej pobieranej przez pomiot leczniczy na podstawie art. 28 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. A. zaznaczyło, że prawo dostępu do dokumentacji nie stanowi o bezpłatności oraz że brak jest racjonalnych przesłanek do zwolnienia osób prywatnych z obowiązku ponoszenia kosztów udostępnienia dokumentacji medycznej. Skoro zaś żądanie uiszczenia opłaty za dokumentację było zasadne, a skarżący opłaty nie uiścił, jego wniosek nie został zrealizowany, czego nie można utożsamiać z bezczynnością organu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zważył, co następuje: W świetle art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. skarga do sądu administracyjnego przysługuje więc w sprawach, w których wydawane są decyzje administracyjne albo postanowienia (art. 3 § 2 pkt 1 – 3 p.p.s.a.) oraz w tych sprawach, w których mogą być wydawane akty lub podejmowane czynności dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Z uwagi na to, że przedmiotem skargi była bezczynność skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów zgodnie z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. Sąd administracyjny rozpoznając skargę na bezczynność organu obowiązany jest w pierwszej kolejności ustalić, czy sprawa, w której została wniesiona skarga, jest sprawą określoną w art. 3 § 2 pkt 1 - 4 p.p.s.a. Następnie winien rozważyć, czy dopuszczalność skargi uwarunkowana jest zachowaniem określonego trybu przeciwdziałania bezczynności oraz czy taki tryb przed wniesieniem skargi został przez stronę skarżącą wyczerpany. W dalszej kolejności, o ile wynik badania dwóch pierwszych kwestii będzie pozytywny, sąd musi ustalić, czy organowi można przypisać bezczynność rozumianą jako niewydanie w terminie decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie skarga dotyczy bezczynności [...] A. w nieodpłatnym udostępnieniu skarżącemu informacji medycznej, którą wskazany podmiot dysponował z uwagi na leczenie skarżącego. Z akt sprawy wynika, że skarżący wnioskiem z dnia 17 maja 2018 r. zwrócił się o wydanie potwierdzonego za zgodność z oryginałem pełnego (kompletnego) odpisu dokumentacji medycznej obejmującej wszystkie hospitalizacje w szpitalu / SOR wraz z wynikami badań, zdjęciami RTG, CT, MRI, EKG oraz dokumentację z przychodni przyklinicznych. W złożonym wniosku skarżący wskazał, że dokumentacja jest niezbędna do uzyskania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od szwajcarskiego organu rentowego. Ponadto podniósł, że w świetle art. 121 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wydanie żądanych odpisów jest wolne od odpłat. W piśmie z dnia 28 maja 2018 r. A. wskazało, że w przypadku skarżącego żądana dokumentacja nie może być udostępniona nieodpłatnie, gdyż renta z innego państwa nie jest wymieniona w katalogu świadczeń określonych w art. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W ocenie A. aby uzyskać żądaną dokumentację skarżący winien zatem uiścić opłatę za 181 stron dokumentacji (32 grosze za stronę) oraz za 1 sztukę nośnika elektronicznego (1,81 zł za nośnik). Oceny dopuszczalności skargi na bezczynność w udostępnieniu dokumentacji medycznej należy dokonywać w oparciu o art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1318 ze zm.), zgodnie z którym podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Sposoby udostępniania dokumentacji medycznej wskazane zostały w art. 27 ust. 1 tej ustawy. W katalogu o charakterze enumeratywnym ustawodawca wymienia: 1) wgląd w dokumentację w miejscu udzielania świadczeń albo w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, 2) sporządzenie wyciągów, odpisów, kopii lub wydruku 3) wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia tej dokumentacji, 4) udostępnienie za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej, 5) udostępnienie na informatycznym nośniku danych. Ponadto jak stanowi § 78 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2015 r., poz. 2069 ze zm.) podmiot udostępnia dokumentację podmiotom i organom uprawnionym bez zbędnej zwłoki. W przypadku gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowę przekazuje się w postaci papierowej lub elektronicznej, zgodnie z żądaniem uprawnionego organu lub podmiotu. W każdym przypadku wymagane jest podanie przyczyny odmowy (§ 79 rozporządzenia). Na gruncie wskazanych przepisów ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zakład opieki zdrowotnej jest zakładem administracyjnym, który z uwagi na unormowania stanowiące podstawę tworzenia i działalności tego rodzaju zakładów, w określonym zakresie wykonuje funkcje z zakresu administracji publicznej. Stosunek prawny pomiędzy takim zakładem a pacjentem, w zakresie udostępniania pacjentowi dotyczącej jego osoby dokumentacji medycznej jest stosunkiem administracyjnoprawnym, udostępnienie zaś tej dokumentacji następuje w drodze działania (czynności) zakładu, które może być przedmiotem skargi do sądu administracyjnego. W obecnym stanie prawnym obowiązek jaki ciąży na podmiocie udzielającym świadczeń zdrowotnych podlega zatem kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne. Mając bowiem na uwadze wynikające z art. 51 ust. 3 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) prawo dostępu każdego do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych, należy przyjąć, iż możliwość szerokiego dysponowania powyższymi informacjami sprawia, że w tym zakresie podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych należy zaliczyć do kategorii władzy publicznej (zob. w tej materii m.in.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2012 r.; sygn. akt II OZ 958/12; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy ponadto wskazać, że skarga na niepodjęcie czynności w zakresie wydania dokumentacji medycznej jako czynności materialno - technicznej nie musi być poprzedzona żadnym środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej i nie wymaga uprzedniego wzywania danego podmiotu do usunięcia naruszenia prawa (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2011 r.; sygn. akt I OSK 667/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl) Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarga na bezczynność A. w udostępnieniu dokumentacji medycznej była dopuszczalna i to bez konieczności wzywania A. do usunięcia naruszenia prawa. Przechodząc do oceny czy A. dopuściło się zarzucanej przez skarżącego bezczynności wskazać należy, że odpowiedzi na wniosek skarżącego datowany na dzień 17 maja 2018 r. udzielono bez żadnej zwłoki, bo już w dniu 28 maja 2018 r. Pismo informujące o odmowie nieodpłatnego udostępnienia dokumentacji spełnia przy tym wszelkie wymogi stawiane przez § 79 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania. A. wskazało bowiem wprost, dlaczego w realiach sprawy niemożliwym jest nieodpłatne udostępnienie dokumentacji. Z treści skargi wynika jednakże, że skarżący bezczynność A. postrzega przez pryzmat braku udostępnienia żądanej dokumentacji w sposób nieodpłatny. W ocenie skarżącego nieodpłatne udostępnienie dokumentacji uzasadnione jest treścią art. 121 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, pkt 5 wstępu i art. 4 do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. L 2004.166.1 ze zm.) oraz art. 27 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE. L 2009.284.1 ze zm.). Oceniając ten aspekt sprawy Sąd uznał, że argumentacja skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta za udostępnienie dokumentacji medycznej w sposób określony w art. 27 ust. 1 pkt 2 (sporządzenie wyciągów, odpisów, kopii lub wydruku) i pkt 5 (udostępnienie na informatycznym nośniku danych) oraz w ust. 3 (udostępnienie dokumentacji przez sporządzenie kopii w formie odwzorowania cyfrowego - skanu) podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych może pobierać opłatę. Zgodnie z art. 28 ust. 2 tej ustawy przepis ust. 1 nie narusza uprawnień organów rentowych określonych w art. 77 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych i art. 121 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Art. 121 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1270) w dacie sporządzenia pisma A. z dnia 28 maja 2018 r. stanowił z kolei, że w sprawach świadczeń przewidzianych w ustawie osoby zainteresowane i organy rentowe są zwolnione od wszelkich opłat, z wyłączeniem opłat ponoszonych na podstawie art. 16 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W świetle powyższych regulacji uznać należy, że skarżący ubiegając się o świadczenie przyznawane przez zagraniczny organ rentowy nie jest ex lege zwolniony z opłat za udostępnienie dokumentacji medycznej w Polsce. Zwolnienie od opłat nastąpi tylko wówczas, gdy celem zwrócenia się o stosowną dokumentację jest ustalenie uprawnień do świadczeń określonych w art. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zapatrywania powyższego nie zmienia treść pkt 5 wstępu do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, który stanowi, że niezbędne jest, w ramach takiej koordynacji, zagwarantowanie we Wspólnocie równego traktowania zainteresowanych osób na podstawie różnych ustawodawstw krajowych jak i treść art. 4 tego aktu, zgodnie z którym osoby, do których stosuje się niniejsze rozporządzenie korzystają z tych samych świadczeń i podlegają tym samym obowiązkom na mocy ustawodawstwa każdego Państwa Członkowskiego, co jego obywatele. Również art. 27 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie przemawia za zasadnością stanowiska skarżącego. Przepis ten odnosi się bowiem do powinności osoby ubezpieczonej (ust. 1 – 4), powinności instytucji państwa członkowskiego miejsca zamieszkania (ust. 5) oraz powinności instytucji właściwej (ust. 6 i n.). W jakiejkolwiek ze wskazywanych regulacji nie zapisano, że realizacja określonych powinności ze strony ww. podmiotów łączy się z nieodpłatnym udostępnieniem żądanej przez ubezpieczonego dokumentacji. Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu w granicach rozpoznawanej sprawy, że skarga winna podlegać uwzględnieniu (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.