III SO/Gd 13/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Paweł Mierzejewski po rozpoznaniu w dniu 1 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. L. o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego postanawia: odmówić wnioskodawczyni przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W związku z zamiarem zaskarżenia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku uchwały Rady Miasta z dnia 23 kwietnia 2009 r. nr [...] w sprawie ustalenia zasad taryfowych, cen za przejazdy środkami gminnego transportu zbiorowego oraz wysokości opłat dodatkowych i opłat manipulacyjnych S. L. wnioskiem z dnia 11 sierpnia 2015 r. złożonym na urzędowym formularzu PPF zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Uzasadniając złożony wniosek wyżej wymieniona podała, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z dwoma małoletnimi synami oraz z konkubentem. Dochody rodziny kształtują: wynagrodzenie otrzymywane przez wnioskodawczynię w kwocie 885,16 zł netto miesięcznie (zgodnie z przedłożonym zaświadczeniem o dochodach), zasiłek stały z pomocy społecznej w kwocie 202 zł brutto miesięcznie otrzymywany przez jej konkubenta oraz kwota 154 zł brutto miesięcznie tytułem świadczeń rodzinnych. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem wnioskodawczyni oraz jej konkubent nie posiadają przedmiotów wartościowych ani środków finansowych pozwalających na poniesienie kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Z uwagi na fakt, iż ww. oświadczenia zawarte w formularzu PPF okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, na podstawie art. 255 w zw. z art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2015 r., wezwano wnioskodawczynię do przedłożenia – w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania – następujących dokumentów i oświadczeń: a) oświadczenia do kogo należy lokal, w którym wnioskodawczyni obecnie zamieszkuje wraz z dziećmi i konkubentem i kto ponosi miesięczne koszty jego utrzymania; b) kopii wyciągów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię oraz konkubenta rachunków bankowych, na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) i salda (stany) tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; c) kopii dokumentów potwierdzających wysokość świadczeń rodzinnych oraz świadczeń z pomocy społecznej otrzymywanych przez wnioskodawczynię oraz konkubenta w okresie ostatnich trzech miesięcy; d) kopii dokumentów obrazujących wysokość kosztów utrzymania wnioskodawczyni oraz jej dzieci i konkubenta, poniesionych w okresie ostatnich trzech miesięcy (ewentualne opłaty za użytkowany lokal, opłaty za media, wydatki na lekarstwa, inne). Przedmiotowe wezwanie zostało wnioskodawczyni wysłane na podany w formularzu PPF adres do doręczeń (vide: rubryka nr 2.2 formularza). Wnioskodawczyni została jednocześnie pouczona, że niezastosowanie się do treści wezwania może skutkować odmową przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawczyni nadesłała pismo, w którym wskazała, że nie posiada tytułu prawnego do lokalu, w którym zamieszkuje wraz z dziećmi i konkubentem. Ponadto do Sądu wpłynęły dokumenty dotyczące postulowanych przez wnioskodawczynię zmian w systemie ulg i zwolnień z opłat za przejazdy komunikacją miejską w G. W tym stanie uznano, co następuje. Instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Uprawnienie do przeniesienia ciężarów finansowych postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa nie ma jednakże charakteru absolutnego i podlega prawnie uzasadnionym ograniczeniom. Ilość funduszy publicznych dostępna na udzielenie pomocy prawnej osobom niemajętnym sprawia bowiem, że swoistą koniecznością jest przyjęcie procedury ich racjonalnej selekcji uzasadnionej okolicznościami dotyczącymi stanu majątkowego i dochodów danego podmiotu (por. w tej materii: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r.; sygn. akt I GZ 340/10; Centralna Baza Orzeczeń Sadów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powyższa regulacja normatywna determinuje przyjęcie, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Z oczywistych względów pozytywne rozstrzygnięcie w ww. zakresie zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez podmiot wnioskujący udowodnione. Mając na uwadze powyższą regulację jak i ww. okoliczności faktyczne, w tym fakt braku kompleksowego wykonania zarządzenia w przedmiocie przedstawienia określonych oświadczeń i dokumentów źródłowych stwierdzić należy, że wnioskodawczyni nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć bowiem należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów bądź oświadczeń w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, wyłączną sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowo określonych przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe zapatrywanie należy wskazać, że w ukierunkowanym na weryfikację bardzo ogólnych danych zawartych w formularzu PPF zarządzeniu referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2015 r. wskazano precyzyjnie, jakie okoliczności wymagają jedynie złożenia przez wnioskodawczynię określonego oświadczenia, a jakie przedstawienia dokumentów źródłowych. Warto podkreślić, że przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który jako podstawa ww. zarządzenia miał w sprawie zastosowanie, nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem (referendarzem) w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć z kolei wpływ na dokonywaną ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por.: B. Dauter, Gromadzenie materiału dowodowego. Obowiązek współdziałania strony z sądem [w:] S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawachadministracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 244). Z uwagi na fakt, iż na wezwanie referendarza sądowego w zakresie punktów b) – d) wnioskodawczyni w żaden sposób nie odpowiedziała, referendarz nie jest w stanie zweryfikować bardzo ogólnych informacji podanych w formularzu PPF. Nie wiadomo m.in., jak wygląda rzeczywista relacja wysokości łącznych dochodów wnioskodawczyni i jej konkubenta do comiesięcznych kosztów utrzymania czteroosobowej rodziny. Nie wiadomo ponadto, czy wnioskodawczyni bądź jej konkubent posiadają jakiekolwiek oszczędności pieniężne, które mogą być przeznaczone na ewentualne koszty postępowania przed sądem administracyjnym. Przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie może mieć z kolei miejsce, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia kosztów postępowania. Oznacza to, że referendarz sądowy nie może sytuacji materialnej i życiowej wnioskodawczyni i osób pozostających z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym domniemywać. Zakaz ten materializuje się zwłaszcza wtedy, gdy – tak jak w realiach rozpatrywanego przypadku - w złożonym oświadczeniu przedstawia się bardzo ogólne informacje odnoszące się do bieżącej sytuacji materialnej. W konsekwencji powyższego, referendarz sądowy działając na podstawie art. 243 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia, odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym przez wnioskodawczynię zakresie.