III SO/Gd 13/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. W. o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie dotyczącej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. R. W wniósł na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Wniosek uzasadnił zamiarem wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 lutego 2018 r., nr [...] w przedmiocie świadczeń rodzinnych. W treści wniosku oświadczył, że z uwagi na konieczność sprawowania opieki lekarskiej nad matką nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia za wynagrodzeniem. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, matka i dwojgiem małoletnich dzieci. Na miesięczny dochód gospodarstwa domowego w łącznej kwocie [...] zł składają się zasiłek dla opiekuna pobierany przez wnioskodawcę ([...] zł), wynagrodzenie za pracę żony wnioskodawcy ([...] zł) oraz emerytura matki wnioskodawcy ([...] zł). Wśród stałych wydatków wnioskodawca wymienił koszty leczenia matki – 250 zł, czynsz, opłaty za ogrzewanie, gaz, wodę, ścieki, wywóz nieczystości, śmieci, abonament telefoniczny – 550 zł, podatek od nieruchomości – 100 zł rocznie, żywność – 2000 zł, energia – 100 zł, środki czystości, art. chemiczne i higieniczne – 400 zł, odzież obuwie – 300 zł, OC za samochód – 650 zł rocznie. Wnioskodawca wraz żoną są właścicielami na zasadach wspólności ustawowej małżeńskiej lokalu o pow. 65 m2 i szacunkowej wartości 160.000 zł, a nadto samochodu osobowego o wartości ok. 10.000 zł. Matka wnioskodawcy nie posiada majątku, oszczędności ani wartościowych przedmiotów, a całość uzyskiwanego dochodu przeznacza na utrzymanie własne. W związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 4 maja 2018 r., na podstawie art. 255 i art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", wnioskodawca został wezwany do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: a. odpisów zeznań podatkowych wnioskodawcy, jego żony i matki za 2017r., bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę i ww. osoby w 2017 r.; b. wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę, jego żonę i matkę rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli osoby te nie posiadają rachunków bankowych – oświadczenia w tym zakresie; c. kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawcę, jego żonę i matkę miesięcznych dochodów ze wszystkich tytułów, w tym z tytułu umowy o pracę, emerytury; d. kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich aktualnie ponoszonych przez wnioskodawcę wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za mieszkanie, podatek od nieruchomości, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet, inne), jak również kopii dokumentów obrazujących koszty zakupu leków i odpłatnego leczenia - w okresie ostatnich trzech miesięcy; e. oświadczenia, czy wnioskodawca korzystał ze świadczeń z pomocy społecznej (w tym również świadczenia wychowawczego "500+") w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli tak do przedłożenia stosownych zaświadczeń w tym zakresie od właściwego ośrodka pomocy społecznej; f. oświadczenia o posiadanych pojazdach mechanicznych z podaniem ich marki, roku produkcji i szacunkowej wartości. Wnioskodawca w zakreślonym terminie nie odpowiedział na powyższe wezwanie. W tym stanie uznano, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że z uwagi na treść art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wnioskodawca nie będzie miała obowiązku uiszczania kosztów sądowych (to jest opłat sądowych i wydatków), gdyż z ustawy wynika, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W świetle art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, o czym postanowiono w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Z tych względów, na podstawie art. 249a w zw. art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu wyjaśnić należy, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawcy zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia przez wnioskodawczynię oraz prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe żony i matki kosztów ustanowienia pełnomocnika. Wnioskodawca wykazał bowiem stałe wydatki, których suma przekracza kwotę uzyskiwanego przez wnioskodawcę, jego żonę i matkę w prowadzonym wspólnie gospodarstwie domowym łącznego dochodu. Złożone przez wnioskodawcę oświadczenia stanowiły podstawę do wezwania go do przedstawienie i udokumentowanie sytuacji majątkowej i dochodowej wnioskodawcy i osób z nim wspólnie gospodarujących. Rozpoznając możliwości finansowe wnioskodawcy należy uwzględnić bowiem również stan majątkowy osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, tj. jego żony i matki. Dokumentów ukazujących sytuację majątkową i dochodową wnioskodawca nie przedstawił. Nie udokumentował on bowiem ani wysokości osiąganych w gospodarstwie domowym dochodów ani też wysokości ponoszonych wydatków, przekraczających osiągane dochody. Wnioskodawca nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych własnych i osób wspólnie z nim zamieszkujących. Nie wyjaśnił również, czy okresie poprzedzającym złożenie rozpoznawanego wniosku korzystał z jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej. Z treści oświadczeń zawartych we wniosku wynika natomiast, że rodzina wnioskodawcy osiąga stały dochód, wnioskodawca jest właścicielem lokalu mieszkalnego oraz samochodu osobowego. Ocena sytuacji dochodowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy i osób wspólnie z nim gospodarujących, przy jednoczesnym braku współpracy ze strony wnioskodawcy w rzetelnym tej sytuacji przedstawieniu, nie pozwala zatem przyjąć w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest on w stanie sfinansować kosztów postępowania związanych ustanowieniem radcy prawnego. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.