III SO/Gd 23/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 1 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C. P. o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący C. P. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy żądając zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Wniosek został złożony w związku z zamiarem wniesienia skargi na decyzję Prezydenta Miasta z dnia 14 lutego 2018 r., nr [...], dotyczącej skierowania na badania psychologiczne. W treści wniosku wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z siostrą, zamieszkując w lokalu mieszkalnym o pow. 35,79 mkw. i szacunkowej wartości 195.000 zł. Łączne miesięczne dochody wnioskodawcy wynoszą ok. 1160 zł, na które składają się zasiłek okresowy pobierany przez wnioskodawcę w wysokości od 253 do 350 zł oraz wynagrodzenie jego siostry za pracę w wysokości 810 zł. Nadto wnioskodawcy wypłacany jest dodatek mieszkaniowy. Według oświadczenia na jego zobowiązania i wydatki stałe składają się koszty mieszkania – 250 zł, prądu – 160 zł i gazu – 25 zł. Według treści wniosku nadto wnioskodawca nie posiada żadnego majątku nieruchomego ani też ruchomego, jak również oszczędności, papierów wartościowych, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów mechanicznych o wartości ponad 5000 zł. W załączonym uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca wyjaśnił, że pomoc zawodowego pełnomocnika jest mu niezbędna dla wykazania zasadności skargi na opisaną wyżej decyzję. W związku z tym, że oświadczenia zawarte w formularzu PPF były niewystarczające do dokonania oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 29 sierpnia 2018 r. zobowiązał wnioskodawcę, do przedłożenia - w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania - następujących dodatkowych oświadczeń i dokumentów: a. odpisów zeznań podatkowych złożonego przez wnioskodawcę i jego siostrę za rok 2017 bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez wnioskodawcę i jego siostrę za 2017 rok; b. udokumentowania aktualnej wysokości uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego siostrę dochodów ze wszystkich tytułów; c. wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego siostrę rachunków bankowych (rachunków osobistych, rachunków lokat oraz kont i lokat dewizowych, w tym podlegających zajęciu egzekucyjnemu), obrazujących historię (wpłaty, wypłaty, przelewy) i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy; w przypadku nieposiadania rachunków bankowych – przedłożenia oświadczenia w tym przedmiocie; w przypadku zajęcia wierzytelności z rachunku/rachunków bankowego – aktualnego zaświadczenia banku/banków w tym zakresie; d. kopii dokumentów obrazujących wysokość poniesionych przez wnioskodawcę i jego siostrę w okresie ostatnich trzech miesięcy kosztów utrzymania (opłat czynszowych, opłat za energię elektryczną, gaz, wodę i odprowadzanie ścieków, wywóz odpadów, ogrzewanie, telefon, telewizja, internet itp.); e. oświadczenia, czy wnioskodawca lub jego siostra korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli tak do przedłożenia stosownych zaświadczeń w tym zakresie od właściwego ośrodka pomocy społecznej, zawierającego rodzaj i wysokość przyznanych i wypłacanych świadczeń; f. oświadczenia, jaki tytuł prawny przysługuje wnioskodawcy do lokalu mieszkalnego wskazanego jako miejsce zamieszkania wnioskodawcy i jego siostry. Na powyższe wezwanie wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi w zakreślonym terminie. W tym stanie rzeczy należało uznać, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użycie w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W myśl art. 252 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 tej ustawy stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy tym to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawcy zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające i budziły wątpliwości co do rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Oświadczenia ograniczały się bowiem do wskazania nieznacznych dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę i jego siostrę oraz podstawowych wydatków związanych z utrzymaniem lokalu mieszkalnego (koszty mieszkania, prądu, gazu). Wskazano, że na mieszkanie wnioskodawca i jego siostra przeznaczają kwotę 270 zł, przy jednoczesnym zadeklarowaniu pobierania dodatku mieszkaniowego. Zasadnym było zatem przedstawienie przez wnioskodawcę wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych, udokumentowania dochodów, a nadto oświadczenia o korzystaniu z pomocy społecznej przez wnioskodawcę oraz wspólnie z wnioskodawcą gospodarującą siostrę, a także kopii dokumentów obrazujących wysokość wydatków i kosztów utrzymania ponoszonych w gospodarstwie domowym wnioskodawcy. Równie istotnym było przedłożenie oświadczenia o tytule prawnym służącym wnioskodawcy do lokalu mieszkalnego jako istotnego składnika majątkowego. Z uwagi na brak odpowiedzi na wezwanie o dodatkowe oświadczenia i dokumenty nie sposób uznać, aby wnioskodawca wykazał swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze w sposób przekonujący. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). W sytuacji, gdy wnioskodawca powołuje się na niewielki dochód własny oraz osoby wspólnie z nim gospodarującej, a brak jest udokumentowania okoliczności takich jak: koszty utrzymania, danych dotyczących posiadanych rachunków bankowych, wysokości uzyskiwanych dochodów, ewentualna pomoc ze świadczeń z pomocy społecznej, nieusunięte pozostają wątpliwości odnośnie rzeczywistej sytuacji finansowej i materialnej wnioskodawcy. Wykonanie skierowanego do wnioskodawcy wezwania pozwoliłoby uznać, czy wnioskodawca znajduje się w sytuacji niepozwalającej na poniesienie kosztów postępowania i w jakim zakresie. Skoro wnioskodawca uchyla się od udzielenia takich informacji i nie przedstawia dokumentów źródłowych obrazujących jego realną kondycję finansową, to nie ma podstaw do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Referendarz sądowy nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane z tej przyczyny, że uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów i oświadczeń. Wnioskodawca został poinformowany, jakie oświadczenia i dokumenty oraz w jakim celu ma złożyć, a mimo to nie wykonał nałożonego nań zobowiązania. Przedstawienie przez wnioskodawcę swojej sytuacji majątkowej w sposób niepełny oznacza, że jego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Z przyczyn wskazanych wyżej nie jest możliwe stwierdzenie w sposób nie budzący wątpliwości, że wnioskodawca spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowna tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy wnioskodawca nie uczynił. Z uwagi na powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.