III SO/Gd 9/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Adam Osik po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. R. o przyznanie prawa pomocy przed wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie dotyczącej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 stycznia 2018 r., nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka postanawia: 1. umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego. W związku z zamiarem wniesienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 stycznia 2018 r., nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka Wnioskiem z dnia 28 lutego 2018 r., złożonym na formularzu urzędowym PPF, K. R. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W treści wniosku oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem i dwójką małoletnich dzieci. Konkubent wnioskodawczyni nie jest w stanie łożyć na utrzymanie, albowiem nie może podjąć pracy z uwagi na zły stan zdrowia. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada żadnej nieruchomości, innego majątku, oszczędności, czy też przedmiotów wartościowych, w tym pojazdów samochodowych. Wnioskodawczyni osiąga dochód w wysokości 1455,29 zł miesięcznie. Nie wskazała, jaki jest dochód konkubenta. Wśród swych miesięcznych zobowiązań i stałych wydatków podała wydatki na prąd (120 zł), wodę (117 zł), gaz butlowy (50 zł), telefon (60 zł), internet (50 zł) przedszkole (250 zł). W związku z wątpliwościami co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 6 marca 2018 r., na podstawie art. 255 i art. 258 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", wnioskodawczyni została wezwana do przedłożenia następujących dokumentów i oświadczeń: - odpisów wszystkich zeznań podatkowych wnioskodawczyni i jej konkubenta za 2016 r., a także za 2017 r. (o ile zeznanie za 2017 r. zostały dotychczas złożone do urzędu skarbowego), bądź stosownych zaświadczeń z właściwego urzędu skarbowego w przedmiocie wysokości wszystkich dochodów osiągniętych przez ww. osoby w 2016 i 2017 r.; - wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawczynię i jej konkubenta rachunków bankowych (w tym rachunków lokat terminowych oraz rachunków dewizowych), na których gromadzone są środki pieniężne, obrazujących historię (wszystkie wpłaty i wypłaty) oraz salda tych rachunków w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli nie posiadają oni rachunków bankowych – oświadczeń w tym zakresie; - kopii dokumentów potwierdzających aktualną wysokość uzyskiwanych przez wnioskodawczynię i jej konkubenta miesięcznych dochodów ze wszystkich tytułów; - wykazanie aktualnego stanu zdrowia konkubenta wnioskodawczyni, w szczególności, czy powoduje on niemożność podjęcia pracy (wówczas przedłożenie decyzji o przyznaniu renty), a jeśli nie to, czy pracuje (wówczas wykazanie zarobków zaświadczeniem od pracodawcy) lub zarejestrował się, jako osoba bezrobotna (wówczas wykazanie tej okoliczności zaświadczeniem z właściwego Powiatowego Urzędu Pracy); - kopii dokumentów obrazujących wysokość wszystkich aktualnie ponoszonych przez wnioskodawczynię i jej konkubenta wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłaty za mieszkanie, opłaty za energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wodę, odbiór nieczystości, telefon, telewizja, internet, inne), w okresie ostatnich trzech miesięcy; - oświadczenia, gdzie zamieszkuje rodzina wnioskodawczyni i wykazania dokumentem, czy wnioskodawczyni lub jej konkubent, czy może inne osoby, są właścicielami domu pod wskazanym adresem zamieszkania przy ul. P. [...] w M., a także do wykazania, czy wnioskodawczyni lub jej konkubent czerpią pożytki z ww. nieruchomości, choćby w postaci zaciągnięcia kredytu lub pożyczki hipotecznej, czy też z tytułu wynajmu pokojów, a jeśli tak do wykazania wysokości pożytków; - oświadczenia, czy wnioskodawczyni lub jej konkubent korzystali ze świadczeń z pomocy społecznej (w tym świadczenia wychowawczego na dzieci "500+") w okresie ostatnich sześciu miesięcy, a jeżeli tak do przedłożenia stosownych zaświadczeń w tym zakresie od właściwego ośrodka pomocy społecznej; a nadto wyjaśnienia, czy przez właściwy Ośrodek Pomocy Społecznej w rodzinie wnioskodawczyni był sporządzany wywiad środowiskowy, a jeżeli tak do nadesłania jego kopii. Wnioskodawczyni w zakreślonym, a następnie przedłużonym, terminie nie odpowiedziała na powyższe wezwanie. W tym stanie uznano, co następuje. Na wstępie należy wskazać, że z uwagi na treść art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. wnioskodawczyni nie będzie miała obowiązku uiszczania kosztów sądowych (to jest opłat sądowych i wydatków), gdyż z ustawy wynika, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. W świetle art. 249a p.p.s.a. postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się, jeżeli rozpoznanie wniosku stało się zbędne, o czym postanowiono w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Z tych względów, na podstawie art. 249a w zw. art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Odnośnie żądania ustanowienia zawodowego pełnomocnika z urzędu uznano natomiast, że instytucja prawa pomocy uregulowana w art. 243 – 262 p.p.s.a. stanowiąc jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu umożliwia dostęp do sądu osobom, które obiektywnie nie mają wystarczających środków finansowych na poniesienie kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści ww. przepisu wynika, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji materialnej i dochodowej uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie złożonego wniosku uzależnione jest zatem wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego i dochodów oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 p.p.s.a. uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. Sytuacja, o jakiej mowa w ww. art. 255 p.p.s.a., wystąpiła w niniejszej sprawie, albowiem oświadczenia wnioskodawczyni zawarte w formularzu urzędowym PPF były niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz budziły wątpliwości. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał bowiem pełnej informacji dotyczącej zdolności do poniesienia przez wnioskodawczynię oraz prowadzącą z nią wspólne gospodarstwo domowe osoby kosztów ustanowienia pełnomocnika. Wnioskodawczyni podał bowiem wyłącznie wysokość własnych dochodów, zaś odnośnie konkubenta wyjaśniła jedynie, że z uwagi na zły stan zdrowia nie podejmuje pracy, również dorywczej, nie jest nadto zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nadto podała, że nie jest właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości, w tym tej w której zamieszkuje, przy jednoczesnym braku ujęcia jako stałe wydatki kosztów czynszu za zajmowany lokal mieszkalny. Złożone przez wnioskodawczynię oświadczenia stanowiły podstawę do wezwania go o przedstawienie i udokumentowanie sytuacji majątkowej i dochodowej wnioskodawczyni i osoby wspólnie z nią gospodarującej. Rozpoznając możliwości finansowe wnioskodawcy należy bowiem uwzględnić również stan majątkowy osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Dopiero zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez wnioskodawcę i osobę z nim wspólnie gospodarującą oraz ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Dokumentów ukazujących tak rozumianą sytuację majątkową i dochodową wnioskodawczyni nie przedstawiła. W szczególności niezbędne było wykazanie odpowiednimi dokumentami (zeznania podatkowe, wyciągi z rachunków bankowych, zaświadczenie lekarskie, decyzja rentowa, zaświadczenie z urzędu pracy), że wspólnie z wnioskodawczynią gospodarujący konkubent nie jest w stanie podjąć pracy ze względu na zły stan zdrowia. Wątpliwości budziły nadto okoliczności braku majątku nieruchomego, albowiem wnioskodawczyni wskazała jako miejsce zamieszkania nieruchomość budynkową, przy jednoczesnym braku wykazania kosztów ponoszonych z tytułu czynszu. Z tego względu nie sposób uznać, aby wnioskodawczyni wykazała sytuację majątkową oraz dochodową swej rodziny w sposób przekonujący. Nadto brak było w treści wniosku informacji, czy na dochód rodziny składa się dochód z tytułu świadczenia wychowawczego, a kwestii tej wnioskodawczyni również nie wyjaśniła, pomimo wezwania. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wszystkich osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Nienależyte wykonanie przez wnioskodawcę obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest z kolei przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jemu rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Mając na uwadze powyższe referendarz sądowy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.