III SPP/Gd 93/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Romała po rozpoznaniu w dniu 3 września 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. N. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 lipca 2021 r. sygn. akt III SPP/Gd 93/21 w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 17 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego co do wartości celnej towaru oraz określenia długu celnego postanawia 1. zmienić punkt 2 postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2021 r. sygn. akt III SPP/Gd 93/21 w ten sposób, że przyznać wnioskodawcy prawo pomocy poprzez ustanowienie doradcy podatkowego; 2. w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 18 listopada 2020 r. sygn. akt III SPP/Gd 144/20 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku przyznał M. N. (dalej: "Skarżący", "Wnioskodawca") prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 150 zł, odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2021 r. wydanym w sprawie III SA/Gd 997/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę M. N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 17 lipca 2020 r. w przedmiocie weryfikacji zgłoszenia celnego co do wartości celnej towaru oraz określenia kwoty długu celnego. W piśmie z dnia 6 maja 2021 r. Skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w osobie [...]. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2021 r. sygn. akt III SPP/Gd 93/21 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku umorzył postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie doradcy podatkowego. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że prawomocnym postanowieniem z dnia 18 listopada 2020 r. sygn. akt III SPP/Gd 144/20 przyznano Skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 150 zł, w związku z czym Wnioskodawca nie ma obowiązku ponoszenia dalszych kosztów sądowych w sprawie ponad kwotę 150 zł uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi, w tym kosztów sądowych obejmujących wpis sądowy od skargi kasacyjnej oraz opłatę kancelaryjną za odpis wyroku z uzasadnieniem. W konsekwencji wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych referendarz sądowy uznał za bezprzedmiotowy i umorzył postępowanie w tym zakresie. Odnośnie do wniosku o ustanowienie pełnomocnika referendarz sądowy ocenił, że z przedłożonych obecnie przez Wnioskodawcę oświadczeń i dokumentów źródłowych, jak również zawartych w aktach o sygn. III SPP/Gd 144/20 nie wynika, aby Wnioskodawca zdołał wykazać, że jego sytuacja finansowa, majątkowa, jak i możliwości płatnicze uległy pogorszeniu w porównaniu do stanu będącego podstawą wydania postanowienia z dnia 18 listopada 2020 r. Zdaniem referendarza sądowego okoliczność posiadania znacznych zobowiązań publicznoprawnych, wobec nieprzedstawienia wszystkich dokumentów źródłowych niezbędnych do dokonania oceny całokształtu sytuacji finansowej i możliwości płatniczych Wnioskodawcy, nie mogła mieć wpływu na dokonaną ocenę. Wnioskodawca uchylając się od złożenia wszystkich dokumentów i oświadczeń, do nadesłania których został zobowiązany, uniemożliwił referendarzowi sądowemu dokonanie tego rodzaju oceny jego sytuacji finansowej. W ocenie referendarza sądowego Wnioskodawcy nie można zaliczyć do osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się to z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Oznacza to, że Wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) - dalej: "P.p.s.a.", skutkujące przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym. W złożonym od powyższego postanowienia sprzeciwie M. N. wniósł o jego zmianę poprzez ustanowienie doradcy podatkowego w osobie [...]. Ponadto wniósł o zwrot uiszczonych opłat od uzasadnień wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Uzasadniając wniesiony sprzeciw Skarżący argumentował, że pozostaje z żoną w faktycznej separacji i rozdzielności majątkowej, stąd nie jest możliwe przedstawienie przez niego wyciągów bankowych żony. Skarżący nie zgodził się z oceną referendarza sądowego, że nie przedstawił dokumentacji obrazującej koszty ponoszone w związku z utrzymaniem domu oraz wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu nie uwzględniono okoliczności, iż pożyczki od rodziny i przyjaciół są zaciągnięte na realizacje podstawowych potrzeb, tj. na zakup wyżywienia oraz spłatę domu. Zdaniem Skarżącego zachodzi konieczność przyznania mu prawa pomocy poprzez ustanowienie doradcy podatkowego, albowiem nie może on samodzielnie wnieść skarg kasacyjnych, a przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku toczy się 36 postępowań. Biorąc pod uwagę wielkość przedmiotu sporu większości postępowań oraz mając na uwadze minimalne stawki wynagrodzenie pełnomocnika wynikające z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na wynagrodzenie pełnomocnika Skarżący musiałby przeznaczyć kwotę 144.900 zł. W ocenie Wnioskodawcy nie jest realne znalezienie profesjonalnego pełnomocnika, który za prowadzenie takiej sprawy przed sądem administracyjnym zmniejszyłby swoje wynagrodzenie pięciokrotnie. Dodał również, że ocena sytuacji finansowej strony powinna uwzględniać zdolność do poniesienia koszów za prowadzenie wszystkich 36 spraw, a nie tylko jednego lub dwóch postępowań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Rozpoznając wniesiony przez Skarżącego sprzeciw Sąd uznał, że zaistniały podstawy do zmiany zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego poprzez przyznanie prawa pomocy i ustanowienie pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. Sąd nie stwierdził natomiast podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia w części, w jakiej referendarz sądowy orzekł o umorzeniu postępowania z wniosku o przyznanie prawa pomocy i w tym zakresie utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Należy dodać, że konsekwencją wynikającą z przytoczonej powyżej regulacji jest to, iż orzeczenie Sądu wydane w następstwie rozpoznania sprzeciwu od orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego jest prawomocne z chwilą jego wydania i nie przysługuje od niego środek zaskarżenia. Należy również wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd podkreśla, że instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Jej celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu administracyjnego osobom, którym brak środków finansowych dostęp ten uniemożliwia. W przedmiotowej sprawie referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 18 listopada 2020 r. (sygn. akt III SPP/Gd 144/20) uznał, że Skarżący jest w stanie ponieść jedynie część kosztów sądowych w kwocie nie przekraczającej sumy 150 zł. Niemniej jednak wydając to postanowienie referendarz sądowy stwierdził, że nie zasługuje na uwzględnienie wniosek o ustanowienie doradcy podatkowego. Oceniając ponownie sytuację finansową Skarżącego, co znalazło swój wyraz w postanowieniu z dnia 26 lipca 2021 r. (sygn. akt III SPP/Gd 93/21), które stało się przedmiotem zaskarżenia, stwierdzone zostało, że Wnioskodawca nie zdołał wykazać, aby jego sytuacja finansowa i możliwości płatnicze uległy zmianie w stosunku do stanu poprzedniego, będącego podstawą wydania postanowienia z dnia 18 listopada 2020 r. Jakkolwiek Sąd podziela stanowisko referendarza sądowego co do tego, że wnoszący sprzeciw nie przedstawił wszystkich dokumentów, do których przedłożenia był zobowiązany, to jednak nawet brak pełnej dokumentacji pozwala dojść do przekonania, że na obecnym etapie postępowania istniały podstawy do przyznania Skarżącemu prawa pomocy poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Nie mogło bowiem ujść uwadze Sądu, że sytuacja wnioskodawcy uległa zmianie w związku z wydaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyroku z dnia 21 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gd 997/20. Należy mieć na względzie fakt, że prawo strony do wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego wyroku nie może zostać zrealizowane inaczej, jak tylko poprzez działania podjęte przez profesjonalnego pełnomocnika. Jak bowiem stanowi art. 175 § 1 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez adwokata lub radcę prawnego. Skargę kasacyjną może również sporządzić sędzia, prokurator, notariusz, radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, będący stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem albo jeżeli skargę kasacyjną wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka (art. 175 § 2 P.p.s.a.). Skarga kasacyjna może zostać również sporządzona przez doradcę podatkowego - w sprawach obowiązków podatkowych i celnych oraz w sprawach egzekucji administracyjnej związanej z tymi obowiązkami, jak również rzecznika patentowego - w sprawach własności przemysłowe (art. 175 § 3 P.p.s.a.). Skarżący nie posiadając zatem stosownych uprawnień zawodowych, o których mowa w art. 175 § 1 i 3 P.p.s.a., ani nie będąc osobą wskazaną w treści art. 175 § 2 P.p.s.a., nie jest władny samodzielnie wnieść skutecznie skargi kasacyjnej. O ile uprzednio prawo Skarżącego do sądu zostało zagwarantowane wskutek zwolnienia z obowiązku ponoszenia pełnych kosztów postępowania ponad kwotę 150 zł, o tyle na obecnym etapie postępowania, po wydaniu wyroku, samo zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów nie stanowiłoby gwarancji zapewnienia stronie prawa do sądu. Brak profesjonalnego pełnomocnika, mając na względzie wymogi stawiane przez prawo przy sporządzaniu i wnoszeniu skargi kasacyjnej, zamknąłby stronie możliwość poddania orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego kontroli instancyjnej, a tym samym ograniczył jej konstytucyjne uprawnienia. Oceniając powyższą okoliczność trzeba mieć przy tym na uwadze, że Skarżący zaskarżył 36 decyzji organów podatkowych. Wprawdzie koszty wynagrodzenia należnego profesjonalnemu pełnomocnikowi, z uwagi na dostrzeżoną jednorodzajowość spraw (dotyczących tego samego stanu prawnego i zbliżonego stanu faktycznego), byłyby z dużym prawdopodobieństwem niższe niż wskazywana przez stronę suma 144.900 zł, niemniej jednak Sąd ocenił, że Skarżący nie byłby w stanie ich uiścić na obecnym etapie postępowania. Skoro bowiem uznane zostało, że możliwości finansowe M. N. pozwalają mu na uiszczenie jedynie wpisu sądowego od skargi w wysokości 150 zł (w każdej z 36 spraw) to należało przyjąć, że wnoszący sprzeciw tym bardziej nie będzie mógł samodzielnie ponieść kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały okoliczności uzasadniające zmianę wydanego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy i ustanowienie na rzecz Skarżącego doradcy podatkowego. Na obecnym etapie postępowania ochrona praw strony wymaga bowiem ustanowienia pełnomocnika, celem umożliwienia Skarżącemu realizacji prawa do sądu. Jednocześnie, zdaniem Sądu, sytuacja finansowa strony nie uległa poprawie do tego stopnia, że Skarżący byłby w stanie ponieść koszty profesjonalnej obsługi prawnej, jaka wymagana jest na obecnym etapie postępowania we wszystkich sprawach ze skarg wniesionych na decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku. Sąd wskazuje, że nie było podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia w części odnoszącej się do umorzenia postępowania w zakresie obejmującym żądanie zwolnienia z kosztów sądowych. Jak słusznie zauważył referendarz sądowy w prawomocnym postanowieniu z dnia 18 listopada 2020 r. sygn. akt III SPP/Gd 144/20 Skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 150 zł. W związku z tym strona nie ma już obowiązku ponoszenia innych kosztów sądowych, w tym kosztów obejmujących wpis sądowy od skargi kasacyjnej, jak i opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem. Tym samym wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało uznać za bezprzedmiotowy i umorzyć postępowanie w tym zakresie na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., o czym prawidłowo orzekł referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu. Odnosząc się do sformułowanego przez stronę wniosku o wyznaczenie doradcy podatkowego w osobie [...] Sąd zwraca uwagę, że o wyznaczeniu konkretnej osoby na pełnomocnika decydują odpowiednie organy samorządu zawodowego adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych, czy rzeczników patentowych. Jak wynika bowiem z treści art. 253 § 1 P.p.s.a. sąd jedynie zwraca się do właściwej okręgowej rady adwokackiej, rady okręgowej izby radców prawnych, Krajowej Rady Doradców Podatkowych lub Krajowej Rady Rzeczników Patentowych o wyznaczenie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast o wyznaczeniu na pełnomocnika określonej osoby decydują już wskazane organy, o czym stanowi art. 253 § 2 P.p.s.a. Z tego względu Sąd w swoim rozstrzygnięciu, przyznając stronie prawo pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, nie mógł wskazać go z imienia i nazwiska. Sąd w wydanym postanowieniu nie mógł także orzekać o zwrocie stronie uiszczonej opłaty od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, albowiem zakres dopuszczalnego rozstrzygnięcia, w przypadku rozpatrywania wniesionego przez stronę sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego, jest wyznaczony poprzez treść art. 260 § 1 P.p.s.a. Przepis ten stanowi jedynie o możliwości zmiany lub utrzymania w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia referendarza sądowego, nie przewidując możliwości orzekania w tym postępowaniu o zwrocie nienależnie poniesionych przez stronę kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie 260 § 1 i 3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.[pic]