I SA/Gl 1000/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wpłynął do tut. Sądu wniosek A. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych. We wniosku podał, że nie posiada żadnych oszczędności i kapitału, z którego mógłby uiścić opłatę sądową. Wyjaśnił, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i życiowej, a uiszczenie wpisu od skargi z pewnością wywoła znaczny uszczerbek dla koniecznego utrzymania jego i rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach - zawartego w druku PPF - wynika, że wnioskujący posiada dom jednorodzinny o pow. 157,30 m². A.K. nie ma zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych o wartości przekraczającej 3000 euro. Oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną. Żadne z nich nie osiąga dochodu. Następnie pismem z dnia 7 października 2010 r., referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże opłat należy przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; dodatkowo należało wykazać sposób ponoszenia tychże wydatków (przelew bankowy, ostemplowany dowód wpłaty, itp.); 2) przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącego oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym. W wypadku, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie właściwego organu podatkowego; 4) nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwego organu wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]; 5) wskazanie źródła finansowania wydatków, o których mowa w pkt.1 wezwania oraz innych zwyczajowo przyjętych wydatków, w tym: żywności, odzieży, środków czystości itp.; 6) złożenie oświadczenia czy w chwili obecnej skarżący bądź jego żona korzystają z jakiejkolwiek formy pomocy społecznej (zasiłki celowe, stałe itp.); w przypadku odpowiedzi twierdzącej należało nadesłać kopie stosownych decyzji organów bądź zaświadczenia potwierdzające tę okoliczność. W ramach pisma procesowego z dnia 21 października 2010 r. pełnomocnik strony skarżącej oświadczył, że miesięczne wydatki ponoszone przez Państwa K. na żywność, odzież, środki czystości oscylują w granicach 650,00 zł. Syn Państwa K., zameldowany na ul. [...] w C., nie partycypuje w utrzymaniu rodziców, jest osobą pełnoletnią i samodzielną finansowo. Wydatki w gospodarstwie Państwa K. ponoszone są przez nich w równych częściach. Do ww. pisma dołączono: zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w C. z dnia 19 października 2010 r., z którego wynika, że Z. K. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w okresie od 24 kwietnia 2008 r. do 9 listopada 2008 r.; zaświadczenie wspomnianego urzędu dokumentujące status A. K. jako osoby bezrobotnej od dnia 21 listopada 2008 r.; potwierdzenie wpłaty gotówkowej na rzecz A Sp. z o.o. na kwotę 103,91 zł tytułem dostawy energii elektrycznej; dowód wpłaty gotówkowej z tytułu dostawy gazu na kwotę 319,09 zł; dokument wpłaty 252,28 zł na rzecz PWiK Okręgu C. S.A.; potwierdzenie zameldowania Z. i A. K. oraz M. K. w nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]. W dniu 9 listopada 2010 r. do Sądu wpłynęło zaświadczenie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w C. z dnia 22 października 2010 r., z którego wynika, że do dnia jego wystawienia A. K. nie złożył zeznania o dochodzie osiągniętym w roku podatkowym 2009. Wpis sądowy od skargi wynosi w tej sprawie 381 zł. W dalszej kolejności postanowieniem z dnia 17 listopada 2010r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko referendarz wskazał, iż strona skarżąca na bieżąco ponosi opłaty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (około 1.100,00 zł miesięcznie), twierdząc jednocześnie że nie posiada jakichkolwiek źródeł dochodu ani oszczędności. Powyższe spowodowało uznanie, iż sytuacja materialna i finansowa strony skarżącej została przedstawiona w sposób odbiegający od stanu rzeczywistego, aby zwiększyć szanse uzyskania prawa pomocy. Na koniec referendarz podał, iż konkluzje tę wzmacnia dodatkowo fakt, iż w dniu 6 września 2010 r. tj. w okresie, w którym skarżący starał się przerzucić ciężar kosztów sądowych na Skarb Państwa, zostało zapłacone ciążące na skarżącym zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych w łącznej kwocie 20.883,00 zł. W terminowo złożonym sprzeciwie od wyżej wskazanego postanowienia referendarza, pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu podał, iż przy ocenie sytuacji majątkowej strony, dochód drugiego małżonka oraz syna nie powinien być w ogóle brany pod uwagę. Z wykładni językowej art. 246 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika bowiem, iż Sąd bada wyłącznie możliwości i stan majątkowy skarżącego, nie zaś osób, z którymi prowadzi on gospodarstwo domowe, co znajduje odzwierciedlenie w wyrokach sądów administracyjnych. W przedmiotowej sprawie skarżący przedstawił niezbędne dokumenty świadczące o tym, że nie posiada dochodów ani źródeł utrzymania. Dalej wskazano, iż fakt, że skarżący nie przedłożył wszystkich dokumentów źródłowych określonych w wezwaniu referendarza, wynika z charakteru nałożonego na niego obowiązku. Wykaz dokumentów w przedmiotowym wezwaniu stanowi katalog otwarty w związku z czym strona nie była zobowiązana do przedłożenia wszystkich dokumentów, w tym zaświadczenia o ewentualnym zadłużeniu lokalu. Nie można zatem faktu tego traktować jako uchylenie się przez skarżącego od przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. Zadziwiające– w opinii pełnomocnika skarżącego- pozostaje nadto stanowisko referendarza odnoszące się do terminowego ponoszenia opłat przez skarżącego. Fakt, iż strona nie zalega z płatnościami za wodę, gaz czy prąd nie dyskwalifikuje ją jednocześnie z możliwości skorzystania z prawa pomocy. Dalej podkreślono, iż w związku z tym, że strona mimo trudnej sytuacji finansowej i życiowej oraz pomocy finansowej ze strony znajomych uiszcza niezbędne opłaty, nie jest w stanie ponieść wpisu w przedmiotowej sprawie bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny. Z uwagi zatem na powyższe argumenty zapłacenie przez skarżącego wpisu od skargi jest niemożliwe, albowiem będzie stanowiło znaczny uszczerbek w dalszym jego utrzymaniu i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.)- zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.319). Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie uznać należy, iż strona nie uczyniła w sposób rzetelny zadość opisanemu wyżej wymogowi, nie dokonała tego również w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Nie przedstawiła np. wyciągów z rachunków bankowych jej i pozostałych osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym, o co została wezwana pismem dnia 7 października 2010r. W tym miejscu godzi się wskazać, na utrwalony już w orzecznictwie sądowym pogląd, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy sąd oceniając sytuację materialną strony bierze pod uwagę również dochody uzyskiwane przez członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie ze stroną (postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008r. sygn. akt I OZ 393/08 LEX nr 493832,również postanowienie NSA z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt. 210/08 LEX nr 478983, postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008r. sygn. akt. II OZ 322/08 LEX nr 479084). Powyżej przedstawiony fakt uzasadnia z kolei uznanie, iż sytuacja finansowa skarżącego została przedstawiona odmiennie od rzeczywiście istniejącego stanu faktycznego, tym bardziej co zostało wykazane i w dalszej kolejności przyznane przez stronę w sprzeciwie od orzeczenia referendarza, że systematycznie ponosi ona opłaty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego, których wysokość oscyluje w granicach 1.100,00 zł miesięcznie przy równoczesnym twierdzeniu, iż nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu ani też nie ma oszczędności. Warto wskazać także na okoliczność, iż w niniejszym procesie sądowym, stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik z wyboru, koszt reprezentacji, którego strona najprawdopodobniej również musiała ponieść. Jednakowoż, co wydaje się być najbardziej znaczące dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy to fakt, iż w dniu 6 września 2010 r., a więc z okresie kiedy wystąpiono z wnioskiem o przyznanie stronie prawa pomocy, skarżący dokonał zapłaty zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych w łącznej kwocie 20.883,00 zł. Powyższe niewątpliwie potwierdza, iż oświadczenie strony o braku jakichkolwiek dochodów w jej gospodarstwie domowym nie stanowi prawdy. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, iż postępowanie wszczęte na skutek wniosku skarżącego o zwolnienie go od kosztów sądowych, nie wykazało istnienia przesłanki przyznania prawa pomocy, określonej w art. 246 §1 pkt.2 ustawy p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie nie może zatem znaleźć zastosowanie instytucja, stanowiąca wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązująca w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt.2 p.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy.