I SA/Gl 1001/07

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi płatnicze – umorzenie zaległości podatkowej na skutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Odpowiadając na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł, J.G. nadesłał oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania na druku stosowanym w postępowaniu cywilnym. W tych ramach oświadczył między innymi, że w chwili obecnej utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych w kwocie [...] zł. Jego żona zasila budżet domowy sporadycznie z wykonywanych prac dorywczych. Miesięczne wydatki z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego oznaczono w kwocie ok. [...] zł. Dodatkowo skarżący wydatkuje kwotę [...] zł rocznie na opał. Przy oświadczeniu nadesłano decyzję Starosty Powiatu w Z. nr [...], na mocy której z dniem 1 marca 2007 r. przyznano skarżącemu zasiłek dla bezrobotnych w kwocie [...] zł miesięcznie. Pismem z dnia 10 stycznia 2008 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na druku urzędowym, określonym przepisami stosowanymi w postępowaniu sądowoadminstracyjnym. Wymagany druk formularza wpłynął do Sądu w dniu 23 stycznia 2008 r. W tych ramach skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek podkreślił, że po 40 latach pracy znalazł się na zasiłku dla bezrobotnych w wyniku działań podjętych przez ZUS. Na utrzymaniu posiada syna. Działalność gospodarcza żony została zawieszona. Z treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie wraz z żoną i synem. W rubryce dot. posiadanego majątku odnotował: "mieszkam w domu po teściach", "mieszkanie – 91 m² nie wykończona część budynku gospod. przeznaczona na mieszkanie", "nieruchomość rolna – 890 m² działka pod budynki na dział. gospodarczą", "nie skończony budynek pod działalność gospodarczą 180 m²." W dalszej części oświadczył, że dom, w którym mieszka wraz z córką, wnuczkiem i zięciem należy do żony. Łączny dochód gospodarstwa domowego skarżący oznaczył w kwocie [...] zł, w tym około [...] zł jako dochód żony z prac dorywczych. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt sprawy, pismem z dnia 29 stycznia 2008 r., wezwano J.G. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych. W tych ramach wezwano wnioskującego do: 1) wykazania za pomocą odpisów bądź kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, prąd, energia elektr., telefon, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości, potwierdzenia opłat czynszowych itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało wyjaśnić w jaki sposób do kosztów tych przyczynia się córka z zięciem, 2) nadesłania zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na aktualny stan zameldowania w lokalu mieszkalnym w Z. przy ul. [...], 3) nadesłania wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 4) złożenia wyjaśnień dot. lokalu mieszkalnego wskazanego w pkt 2 niniejszego wezwania; w tych ramach należało nadesłać odpis lub kserokopię tytułu prawnego do tego lokalu/nieruchomości celem wykazania czy jest to własność, współwłasność, służebność itp. za pomocą np. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, najmu, użyczenia itp.; 5) złożenia wyjaśnień dotyczących następujących pozycji w druku PPF: a) "mieszkania – 91 m² niewykończone część budynku gospod. przeznaczona na mieszkanie", b) "nieruchomość rolna – 890 m² działka pod budynkiem po dział. gospodarczą", c) "inne nieruchomości – nie skończony budynek pod działalność gospodarczą 180 m²." - w związku z tym, że skarżący oświadczył, iż nieruchomości te są "nie skończone" to w tych ramach należało nadesłać kserokopię dokumentacji związanej z procesem budowy w/w nieruchomości, w tym: decyzję o pozwoleniu na budowę, dziennik budowy, zgłoszenie rozpoczęcia robót budowlanych oraz oświadczenie kierownika budowy o aktualnym stanie zaawansowania robót. O ile w/w nieruchomości oddane zostały do użytkowania to należy nadesłać stosowną dokumentację potwierdzającą tę okoliczność oraz wyjaśnić, czy skarżący bądź jego żona czerpią z tych nieruchomości jakiekolwiek korzyści. W tych ramach należało nadto wykazać tytuł prawny do tych nieruchomości nadsyłając dokumenty przykładowo wymienione w pkt 4 niniejszego wezwania, 6) oznaczenia nieruchomości położonej przy ul. [...] o pow. 270 m², numer księgi wieczystej lub numer zbioru dokumentów – "[...] ", stanowiącej własność skarżącego; w tych ramach należało wyjaśnić, czy jest to element składowy wskazanego wyżej majątku, czy też jest to odrębna nieruchomość, 7) wykazania dochodów córki oraz zięcia mieszkających ze skarżącym we wspólnym domu, 8) nadesłania kserokopii dokumentacji wskazującej na zawieszenie działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą "A", 9) wyjaśnienia, czy skarżący w dalszym ciągu posiada samochód osobowy marki Ford Mondeo i ewentualne oznaczenie kosztów jego miesięcznego utrzymania, 10) złożenia wyjaśnień, czy żona skarżącego w dalszym ciągu przebywa w N. skąd przesyłała jeszcze pół roku temu kwotę [...] miesięcznie, W cytowanym wyżej piśmie referendarza zawarto pouczenie, w myśl którego niezastosowanie się do wezwania w terminie siedmiu dni lub we wskazanym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania praw pomocy, określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie, J.G. nadesłał plik dokumentów, w tym: rachunki związane z miesięcznymi kosztami ponoszonymi w związku z prowadzeniem gospodarstwa domowego, nakaz płatniczy podatku od nieruchomości na rok 2007, kserokopię dowodu osobistego i dowodu rejestracyjnego posiadanego samochodu, wypowiedzenie umowy prowadzenia rachunku bankowego, druk ZUS P ZWUA, potwierdzenia wpłat na rzecz ZUS tytułem ubezpieczenia zdrowotnego za okres dłuższy niż 1 miesiąc, fragment mapy zasadniczej miasta Z.z naniesioną nieruchomością oznaczoną jako "[...]". Do wskazanych dokumentów skarżący dołączył oświadczenia, w którym wyjaśnił, że córka mieszkająca w tym samym domu wraz z mężem prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Podkreślił dalej, że nie mógł uzyskać części dokumentów z uwagi na to, że jego żona przebywa za granicą. Podniósł przy tym, że uzyskanie niektórych dokumentów wymagało jej osobistego stawiennictwa. J.G. oświadczył nadto, że żona mieszka aktualnie na terenie N. u swojej siostrzenicy. Kwotę [...] przesyła na konto bankowe jednej z nich "chcą uniknąć dodatkowych kosztów." Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującego było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druku PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się więc do zbadania, czy spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (art. 245 § 3 cyt. ustawy) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze przytoczony wyżej stan prawny uznano, że J.G. nie wykazał, iż w jego przypadku może być zastosowany wyjątek od powszechnej reguły odpłatności wymiaru sprawiedliwości jakim niewątpliwie jest instytucja zwolnienia od kosztów sądowych. Na rzecz takiego rozstrzygnięcia działa przede wszystkim postawa skarżącego wobec wezwania referendarza sądowego sprowadzająca się do niedostarczania wymaganych dokumentów oraz nieskładania wyczerpujących oświadczeń. W tych ramach przyszło odnotować, że wezwanie to nie zostało wykonane w wielu punktach a w przypadku niektórych w niepełnym zakresie. Nie wykazano przede wszystkim dochodów córki wnioskującego i jej męża. Złożenie oświadczenia, że jakoby tworzą oni odrębne gospodarstwo domowe nie mogło być wystarczające do przyjęcia takiego stanu rzeczy za rzeczywisty. Mając bowiem na uwadze inne oświadczenie wnioskującego, z którego wynika, że większość dokumentów, dotyczących tytułów prawnych do nieruchomości wskazanych w wezwaniu referendarza, mogła uzyskać osobiście J.G. (żona skarżącego) przyjęto, że osoba ta jest właścicielem nieruchomości, w której zamieszkuje skarżący, jego syn, córka, zięć i wnuczek. Godzi się przyjąć, że zwrot "osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym" użyty w treści druku formularza PPF należy traktować równoznacznie z określeniem "rodzina" ujętym w treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Idąc zaś dalej, wypada odnotować na gruncie przepisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych, że "gospodarstwo domowe" tworzy osoba samodzielnie zajmująca lokal lub wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swe prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby. Konkludując ten wątek, konsekwencją uznania, że córka skarżącego wraz z zięciem wywodzą prawa do lokalu położonego w Z. przy ul. [...] z praw do tej nieruchomości, przynależnych J.G., jest przyjęcie, że dochody tych pierwszych winny być w tej sprawie ujawnione już w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy, a najpóźniej w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku. Warto także zaakcentować w tym miejscu, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Nie ujawnienie dochodów w/w osób uniemożliwia kompleksową ocenę sytuacji materialnej skarżącego, a w konsekwencji pogłębia przeświadczenie rozpoznającego wniosek, że okoliczności w nim przedstawione mogą odbiegać od rzeczywistej sytuacji skarżącego. Dodatkowo na rzecz takiej konkluzji przemawia niejasny stan prawny i faktyczny odnoszący się do nieruchomości wymienionych w druku PPF. Z nakazu płatniczego na rok 2007 wynika, że J.G. jest właścicielem: budynku mieszkalnego o pow. 91 m², budynku z przeznaczeniem pod działalność gospodarczą o pow. 189 m², gruntów pozostałych o pow. 890 m² i garażu wolnostojącego o pow. 20 m². Z oświadczenia złożonego w druku PPF wynika, że skarżący jest właścicielem nieukończonego budynku pod działalność gospodarczą o pow. 180 m². Mając na uwadze treść pkt 5 wezwania referendarza oraz brak jakiejkolwiek reakcji skarżącego na wymagane tam dokumenty przyjęto, że budowa tego budynku została ukończona. Świadczy o tym nadto sam fakt zgłoszenia tego lokalu do opodatkowania podatkiem od nieruchomości oraz zbieżność jego lokalizacji (ul. [...]) wynikająca z nakazu płatniczego i dokumentacji dotyczącej działalności gospodarczej prowadzonej pod nazwą A (patrz akta administracyjne). Skarżący nie wypowiedział się nadto w tym zakresie o ewentualnych dochodach czerpanych w posiadanej nieruchomości o charakterze komercyjnym. Negatywnie przez pryzmat przesłanki przyznania prawa pomocy należało ustosunkować się do postawy skarżącego odnoszącej się do dochodów jego żony. W aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie skarżącego, że "żona co miesiąc przesyła ok. [...] " (patrz akta administracyjne – karta nr 45). W druku formularza zeznał, że dochód żony stanowi kwota około [...] zł ("nie regularnie praca dorywcza"). Odpowiadając zaś na wezwanie referendarza, skarżący ponownie przyznał, że chodzi o kwotę [...] przesyłaną na konto należące do członków rodziny. Takie działanie skarżącego utwierdza rozpoznającego wniosek, że stan rodzinny, majątkowy i dochody skarżącego i jego rodziny, ujawnione na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, mogą odbiegać od rzeczywistości w sposób istotny. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że skarżący nie wykazał w tej sprawie w sposób nie budzący wątpliwości, że spełniona została w jego przypadku przesłanka, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Godzi się odnotować, że art. 255 P.p.s.a., który miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczanie dokumentów bądź nieskładnie wyczerpujących oświadczeń musi mieć niewątpliwie wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o prawo pomocy (tak M. Niezgódka – Medek, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, wyd. 1, s. 244). W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.