I SA/Gl 1004/14

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 29 lipca 2014 r.) A. K. wystąpił o zwolnienie go od kosztów sądowych. Uzasadniając ten wniosek podkreślił, że w wyniku działań podjętych przez organy skarbowe zajęty został rachunek bankowy jego i jego żony, co skutkuje niemożnością korzystania "z zablokowanych pieniędzy". W wyniku tych działań zajęto także wynagrodzenie jego żony, które po potrąceniach komornika stanowi kwotę 853,59 zł netto. Z tych względów skarżący i jego żona dysponują bardzo skromnym dochodem. W tych ramach wyjaśniono, że prowadzą działalność gospodarczą, "ale osiąga ona jedynie minimalny dochód, który wystarcza jedynie na pokrycie kosztów jej prowadzenia." Skarżący zaakcentował, że wraz z żoną posiadają zaciągnięty kredyt hipoteczny, którego zabezpieczeniem jest posiadany przez nich niewyremontowany dom. Stan zadłużenia na dzień 23 maja 2014 r. kredytu wynosi 289.742,39 CHF. Nadto wraz z żoną utrzymują ich studiującą córkę A., która nie posiada dochodu. Skarżący zaznaczył, że "dochody jakie otrzymują z ledwością wystarczają na opłaty, ratę kredytu, podatki, żywność i utrzymanie." Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w ww. druku PPF, wynika, że skarżący tworzy gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką. A. K. jest właścicielem domu mieszkalnego przy ul. [...] w B. o pow. 450 m2. Córka skarżącego posiada nieruchomości rolne oznaczone numerami działek: [...],[...] i [...] o łącznej powierzchni 1,8 ha. Skarżący zeznał nadto, że posiada samochód osobowy marki Daewoo [...], który wykorzystuje do prowadzenia działalności gospodarczej. W rubryce "dochody" skarżący odnotował dochód jego żony w kwocie 1.130,00 zł brutto. Pismem z dnia 12 września 2014 r., w wyniku zestawienia ww. oświadczenia skarżącego z zawartością akt administracyjnych, referendarz sądowy wezwał wnioskującego o przyznanie prawa pomocy do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez: 1) wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów zobowiązań i stałych wydatków (należy wykazać np. kredyty , pożyczki, raty leasingowe, alimenty, czynsze najmu, dzierżawy, wysokość kosztów ponoszonych na nieruchomości, opłaty za media, koszty leczenia, rehabilitacji, ubezpieczenia majątku); w tych ramach należało uwzględnić zarówno wydatki dot. nieruchomości położonej w B. przy ul. [...], jak i w K. przy ul. [...]; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; w tych ramach należało wyjaśnić kto ponosi wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości należących do A. K. oraz wykazać ich wysokość; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich w 2013 r. lub 2014 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczy wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym ze skarżącym (w tym żony – w jej przypadku należało wskazać jednoznacznie kwotę wynagrodzenia z przeznaczeniem do wypłaty); dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w okresie ostatnich czterech miesięcy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 4) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych za 2013 r.; ten punkt wezwania dotyczy również pozostałych domowników; 5) nadesłanie odpisu umowy przedwstępnej sprzedaży działki o nr [...], w szczególności tej części, która dotyczy sposobu zapłaty zadatku; 6) udokumentowanie wydatków ponoszonych na utrzymanie studiującej córki. W przywołanym wyżej piśmie pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do treści wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Pismem z dnia 25 września 2014 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) skarżący wniósł o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku, albowiem uzyskanie odpowiednich dokumentów od organów czy innych podmiotów w terminie zakreślonym przez Sąd było niemożliwe. Zarządzeniem z dnia 30 września 2014 r. referendarz sądowy uwzględnił wniosek. Należy w tym miejscu odnotować, że w repertorium tut. Sądu zarejestrowano skargę A. K. (żony skarżącego), która również zwróciła się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Sprawę zarejestrowano pod sygnaturą akt I SA/Gl 1045/14. W obu przypadkach wezwano skarżących do uzupełnienia wniosku. W odpowiedzi na oba wezwania skarżący nadesłali tożsame dokumenty źródłowe i oświadczenia. W piśmie procesowym z dnia 21 października 2014 r. wnioskodawca, nawiązując do poszczególnych punktów wezwania z dnia 12 września 2014 r., oświadczył, że zadłużenie z tytułu kredytu hipotecznego jest spłacane w formie gotówkowej do 3 dnia każdego miesiąca w kwocie 800 CHF, tj. około 2.800,00 zł (bankowy dowód wpłaty na kwotę 810 CHF w załączeniu). Koszty związane z utrzymaniem nieruchomości obrazują "zaświadczenia, wpłaty i oświadczenia", tj. załączniki nr od 2 do 7. Na ich podstawie ustalono, co następuje. Opłata za używanie lokalu położnego w K. przy ul. [...] stanowi miesięcznie 679,65 zł (na dzień 20 października 2014 r. nie odnotowano zadłużenia). Należności z tytułu mediów na terenie nieruchomości położonej w B. stanowią łącznie 673,99 zł w tym: za energię elektryczną 385,31 zł, za zużycie wody 288,68 zł. Dodatkowe miesięczne koszty ponoszone przez wnioskodawcę to: opłata z tytułu usługi telekomunikacyjnej (81,18 zł), składka na ubezpieczenie (65,08 zł, płatne jednorazowo na rok, co daje kwotę 781 zł). Wnioskodawca oświadczył nadto, że koszty ogrzewania domu w B. stanowią miesięcznie około 450 zł. Końcowo skorygowano nieścisłość i oświadczono, że córka skarżących nie jest studentką, ale uczennicą ostatniej klasy gimnazjum. Oszacowano, że wydatki łożone na utrzymanie córki stanowią kwotę 400 zł. Z dokumentacji źródłowej prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej ustalono, że dochód A. K. z tego tytułu w okresie od maja do sierpnia 2014 r. wyniósł 9.299,83 zł brutto. Osiągnął przy tym przychód w kwocie 159.505,00 zł, ponosząc jednocześnie koszty w kwocie 150.205,17 zł. W tym też czasie jego firma odprowadziła składki zdrowotne w łącznej kwocie 931,40 zł. W tym samym okresie dochód A. K. z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł 5.380,38 zł netto. W oparciu o dokumenty źródłowe ustalono nadto, że w dniu 5 września 2012 r, A. K. zawarł przedwstępną umowę sprzedaży działki za kwotę 40.000,00 zł. Połowę tej kwoty, kupujący przekazał mu w dniu zawarcia umowy, zaś druga połowa będzie płatna w dwóch transzach, tj. do końca września 2013 r. i do końca grudnia 2014 r. Dochód A. K. do opodatkowania za 2013 r. wyniósł 13.504,39 zł (patrz PIT-36). Z kolei dochód ten w przypadku A. K. stanowił kwotę 48.235,00 zł (patrz PIT-37). W świetle oświadczeń wnioskodawcy, "nieruchomość należąca do A. K. nie wymaga nakładu finansowego". Wpis sądowy od skargi wynosi 1500 zł, podobnie w sprawie I SA/Gl 1045/14. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wziąwszy więc pod uwagę przytoczoną wyżej przesłankę zastosowania dobrodziejstwa procesowego, jakim jest przyznanie prawa pomocy, w konfrontacji ze zgromadzonym materiałem źródłowym uznano, że skarżący nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. Co do zasady, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy polega na zestawieniu z jednej strony dochodów wnioskodawcy, pomniejszonych o stałe niezbędne wydatki, a z drugiej, przewidywanych kosztów sądowych związanych z udziałem tegoż wnioskodawcy. Dokonując zbilansowania przychodów i kosztów w gospodarstwie domowym skarżącego dostrzeżono pewne nieścisłości, które pozwoliły postawić hipotezę, iż skarżący, inicjując niniejsze wpadkowe postępowanie, kierował się założeniem, aby przedłożyć tylko te dowody, które przemawiają na rzecz jego wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Uzasadnienia tej konstatacji należy upatrywać w zbiorczym zestawieniu wydatków skarżącego zadeklarowanych przez niego na potrzebę rozpoznania tego wniosku oraz ujawnionych dochodów osiąganych w gospodarstwie domowym. Za reprezentatywny przyjęto okres od maja do sierpnia 2014 r. W tym też czasie skarżący i jego małżonka osiągnęli dochód w kwocie około 12.075,00 zł netto [5.380,38 zł + {(9.299,83 - 18 %) – (4 x 232,85 zł)}]. We wspomnianym okresie ich stałe wydatki wyniosły co najmniej 20.600,00 zł. Jednocześnie ze zgromadzonych dokumentów nie wynika aby skarżący i jego małżonka posiadali jakiekolwiek zadłużenie z tytułu stałych miesięcznych opłat, co pozwala przyjąć, że te, które zadeklarowano w ramach dokumentacji źródłowej nadesłanej przy piśmie z dnia 21 października 2014 r., ponoszone są regularnie. Pisząc o obciążeniach budżetu domowego skarżącego celowo użyto sformułowania "co najmniej", wszak zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący nie ujawnił wszystkich ponoszonych w jego gospodarstwie wydatków. Przykładowo brak jest dokumentów źródłowych obrazujących skalę opłat z tytułu mediów w lokalu mieszkalnym w K. Za mankament dowodowy uznano także brak dokumentacji źródłowej obrazującej wydatki związane z ogrzewaniem domu mieszkalnego o pow. 450 m2, zaś złożone w tym kontekście oświadczenie skarżącego wydaje się mało prawdopodobne. Nie nadesłano także dokumentacji wskazującej na wysokość płaconego przez skarżącego i jego rodzinę podatku od nieruchomości. Niepodobna też przyjąć za wiarygodne twierdzenie, że A. K. nie ponosi żadnych obciążeń z tytułu posiadanej przez nią nieruchomości o pow. 18000 m2. Wzmocnienia postawionej przez referendarza hipotezy można dopatrywać także zestawiając oświadczenie skarżącego zawarte w druku PPF z nadesłanymi później dokumentami. W tym pierwszym napisał bowiem, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza "osiąga jedynie minimalny dochód, który wystarcza jedynie na pokrycie kosztów jej prowadzenia". Już samo to stwierdzenie jest wewnętrznie sprzeczne, bo jeśli firma przynosi dochód to znaczy, że przychód przewyższa koszty w niej ponoszone. Napisał dalej, że "dochody jakie otrzymują z ledwością wystarczają na opłaty, ratę kredytu, podatki, żywność i utrzymanie". Ujawniono wyżej, że dochody, które zdeklarowano na potrzebę rozpoznania tego wniosku nie bilansują wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego. Oznacza to, że aby pokryć w całości te wydatki skarżący bądź jego żona muszą posiadać dodatkowe źródło finansowania. Ostatecznie przyjęto, że część wydatków skarżącego pokrywana jest ze źródeł dochodu, które nie zostały ujawnione na potrzebę rozpoznania tego wniosku. Być może jednym z tych źródeł jest rachunek bankowy skarżącego i jego żony, który – w świetle ich oświadczenia - został zajęty. A. K. nie przedstawił jednakowoż w tym zakresie żadnego dokumentu. Z kolei zgodnie z art. 54 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (Dz. U. z 2012 r., poz. 1376 ze zm.), "środki pieniężne znajdujące się na rachunkach oszczędnościowych, rachunkach oszczędnościowo-rozliczeniowych oraz na rachunkach terminowych lokat oszczędnościowych jednej osoby, niezależnie od liczby zawartych umów, są wolne od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego do wysokości trzykrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw, bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za okres bezpośrednio poprzedzający dzień wystawienia tytułu wykonawczego" (ust. 1). Z kolei "środki pieniężne zgromadzone na rachunku oszczędnościowym, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym oraz na rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej prowadzonym dla kilku osób fizycznych są wolne od zajęcia do wysokości określonej w ust. 1, niezależnie od liczby współposiadaczy takiego rachunku" (ust. 2). Powyższe oznacza, że w przypadku skarżącego i jego żony, którzy wspólnie posiadają rachunek bankowy (patrz art. 54 ust. 2 ustawy Prawo bankowe), kwota wolna od zajęcia wynosiła: w maju 2014 r. – 11.627,31 zł (Dz. Urz. GUS z 2014 r., poz. 24), w czerwcu 2014 r. – 11.820,99 zł (Dz. Urz. GUS z 2014 r., poz. 29), a w lipcu 2014 r. – 11.880,36 zł (Dz. Urz. GUS z 2014 r., poz. 32). W uznaniu referendarza są to wystarczające środki by pokryć wpisy sądowe w obu sprawach zainicjowanych przez skarżącego i jego żonę. Finansowania dalszych, choć niepewnych, kosztów sądowych można upatrywać w trzeciej transzy środków pieniężnych, które skarżący otrzyma już za dwa miesiące tytułem zapłaty całkowitej ceny umownej sprzedaży nieruchomości (patrz § 4 umowy z dnia 5 września 2012 r.). Zauważono w tej sprawie także brak konsekwencji w wypełnianiu druku urzędowego formularza. Skarżący wspomniał tam, że na potrzebę prowadzonej działalności gospodarczej posiada samochód osobowy marki Daewoo [...]. Pojazd ten zidentyfikowano w wykazie środków trwałych pod pozycją 11. Stwierdzono jednocześnie, że w ramach tejże działalności ujęty jest jeszcze inny samochód (poz. 2), którego wartość bilansowa była dwukrotnie wyższa od ww. Daewoo, i którego nie ujęto w oświadczeniu o stanie majątkowym. Reasumując, przyjęto, że skarżący nie wykazał, iż nie będzie w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.