I SA/Gl 1021/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. K. na postanowienie Poczty Polskiej Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wskazała, że utrzymuje się z emerytury i nie stać jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb, takich jak przejazdy, wyjścia kulturalne, do znajomych, remont mieszkania, zakup mebli czy sprzętów RTV. Podniosła, iż jest osobą schorowaną. Podała, że ponosi następujące wydatki: czynsz – 460 zł, energia (elektryczna) – 120 zł, gaz – 69 zł, telefon – 50 zł, Internet – 45 zł, odzież i obuwie – 100 zł, środki czystości i kosmetyki – 50 zł, leki – 200 zł, żywność – 400 zł. Skarżąca zaznaczyła, że mieszka z pełnoletnią, uczącą się córką oraz z matką, lecz prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku w szczególności poprzez przedłożenie zaświadczenia w sprawie zameldowania, udokumentowanie dochodów skarżącej i pozostałych osób zameldowanych/zamieszkałych w jej gospodarstwie domowym, określonych w wezwaniu jako osoby współkształtujące jej sytuację materialną, w tym ewentualnego świadczenia z tytułu niepełnosprawności córki oraz nadesłanie zeznań podatkowych tych wszystkich osób i wyciągów i wykazów z posiadanych przez nie rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi na ww. wezwanie, wnioskodawczyni w piśmie z dnia 27 września 2015 r. wyjaśniła, że nie przesłała zaświadczenia w sprawie zameldowania, gdyż jego uzyskanie wiąże się z koniecznością uiszczenia opłaty. Zaakcentowała jednak, że Sąd może uzyskać takie zaświadczenie nieodpłatnie i oświadczyła, iż w lokalu stanowiącym miejsce zamieszkania jej zameldowana tylko z córką. Matka skarżącej ma własne mieszkanie, lecz mieszka z nią dla jej wygody, wspierając ją w codziennych czynnościach, natomiast współwłaściciel lokalu ani nie jest w nim zameldowany, ani w nim nie przebywa. Powtórzyła jednak, że sama opłaca wszelkie wydatki za pośrednictwem swojego rachunku bankowego, ponieważ jej córka się uczy i – jak wynika z treści pisma z dnia 27 września 2015 r. – pozostaje pod jej opieką jako osoba niepełnosprawna. Zastrzegła, iż sama kształtuje swoją sytuację materialną, ma wyłącznie wspomniany rachunek bankowy, z którego przesyła wyciąg za cztery ostatnie miesiące odnotowujące jej dodatkowe wynagrodzenie za sprawowanie funkcji [...]. Skarżąca nadesłała jednak tylko fragmenty wyciągu z rachunku bankowego dotyczące kwot wypłacanych przez Sąd Okręgowy w okresie od czerwca do września bieżącego roku w wysokości odpowiednio 369,36 zł, 253,24 zł, 195,18 zł i 71,06 zł, a nadto kopię potwierdzenia wypłaty emerytury w kwocie 1417,46 zł, kopie umowy w sprawie pożyczki z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych zawartej dnia 12 czerwca 2015 r. (skarżąca uzyskała pożyczkę na cele mieszkaniowe w wysokości 7000 zł, upoważniając Dział Finansowo-Księgowy pożyczkodawcy, u którego jej zatrudniona, do potrącania z przysługującego jej miesięcznego wynagrodzenia za pracę rat w wysokości obecnie po 200 zł), zaświadczenie organu podatkowego z dnia 24 września 2015 r., zgodnie z którym skarżąca za rok ubiegły wykazała przychód brutto 26.666,48 zł, kopię umowy sprzedaży z dnia 3 stycznia 2005 r., na mocy której skarżąca nabyła współwłasność lokalu stanowiącego jej miejsce zamieszkania (1/3 udziału i taką część ceny uiścił mężczyzna o nazwisku takim samym, jakie nosi córka skarżącej), kopię orzeczenia o niepełnosprawności córki skarżącej z dnia 29 kwietnia 2014 r. (została ona zaliczona do lekkiego stopnia niepełnosprawności, która istnieje od urodzenia), a także faktury wystawione w aptece w dniach 23 i 25 września 2015 r., opiewające na łączną kwotę 198,38 zł. Wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Postanowieniem z dnia 14 października 2015 r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje stanowisko podkreślił, że w związku z tym, że skarżąca przedstawiła jedynie fragment wyciągu z rachunku bankowego, nie można zbadać wszystkich wpływów na tenże rachunek i palności wykonywanych za jego pośrednictwem, ani też jego salda. Także oświadczenia wnioskodawczyni zwłaszcza jeżeli chodzi o dochody gospodarstwa domowego budzą - w ocenie Referendarza - zasadnicze wątpliwości. Nadto skarżąca nie nadesłała kopii zeznania podatkowego, które to wymienia wszystkie źródła dochodu podlegającego opodatkowaniu w ubiegłym roku, nie dostarczyła też jakichkolwiek dokumentów obrazujących dochody osób, które z nią zamieszkują. W przewidzianym terminie skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu podała, że innych wpływów na konto nie posiada, emeryturę otrzymuje gotówką. W poprzednim roku pracowała, a od roku 2015 r. rozwiązano z nią umowę o pracę. Jest emerytką od 11 lat. Zakład Pracy, w którym pracowała przyznał jej pożyczkę, wskazała, że "druk pożyczki jest standardowy, nie ma innego druku dla emerytów". Konto w [...] Banku służy do opłacania rachunków. Skarżąca nie otrzymuje wyciągów bankowych. Dochody z tytułu pełnienia funkcji ławnika są bardzo niskie i nieregularne. Nadto skarżąca podała, że nie gospodaruje pieniędzmi swojej mamy, mimo że z nią mieszka, nie jest ona bowiem ubezwłasnowolniona. Osobne gospodarstwo domowe prowadzi również jej córka, z którą zamieszkuje, co stanowi rodzaj terapii. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie Referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - może być natomiast przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003, s. 120. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. W tym też kontekście przyjąć należy, że rozstrzygnięcie wniosku zależało od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s.319). Strona zobowiązana jest więc do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca nie uczyniła zadość opisanemu wyżej wymogowi, nie dokonała tego również po otrzymaniu orzeczenia Referendarza z dnia 14 października 2015 r. w uzasadnieniu, którego jasno zostało wyjaśnione co było bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy. Wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, wystosowuje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości i rodzi to po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Wezwanie takie oznacza więc w istocie, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. Stwierdzić zatem należy, iż niewykonanie wezwania do przedłożenia dokumentów źródłowych - wyraźnie przytoczonych w wezwaniu skierowanym do skarżącej - uniemożliwia kontrolę twierdzeń wnioskodawczyni oraz bezsprzeczną ocenę jej sytuacji finansowej, a co za tym idzie nie pozwala na uwzględnienie jej wniosku. Podsumowując, niewykonanie wezwania referendarza sądowego nie pozwala uwzględnić wniosku, pozostawiając bez odpowiedzi te wszystkie pytania, które postawiono w wezwaniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się wnioskodawcy od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy wskazać należy, iż skarżąca nie złożyła kopii zeznania podatkowego za ubiegły rok, które wymienia wszystkie uzyskiwane źródła dochodu w przeciwieństwie do przedłożonego zaświadczenia organu podatkowego. Nie przedstawiła też wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, argumentując ten fakt tym, iż wyciągi takie nie są jej doręczane przez bank. Tymczasem - jak powszechnie wiadomo - wyciąg z rachunku bankowego można uzyskać na uprzednio złożony wniosek, bez zbędnej zwłoki. W dalszym ciągu wątpliwości budzi również kwestia umowy pożyczki z funduszu socjalnego, zawartej pomiędzy wnioskodawczynią, a Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie w S., w której to umowie została ona określona jako osoba zatrudniona, a potrącenie rat następuje z przysługującego jej wynagrodzenia. Argument podniesiony przez skarżącą w tejże kwestii, iż cyt.: "druk pożyczki jest standardowy, taki sam dla pracowników jak i emerytów" nie rozwiewa powstałych na tym tle zastrzeżeń. Nadto wskazać należy na utrwalony w orzecznictwie sądowym pogląd, iż rozpoznając wniosek o prawo pomocy, sąd oceniając sytuację materialną strony bierze pod uwagę również dochody uzyskiwane przez członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie ze stroną (postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008r. sygn. akt I OZ 393/08 LEX nr 493832,również postanowienie NSA z dnia 26 maja 2008r. sygn. akt. 210/08 LEX nr 478983, postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2008r. sygn. akt. II OZ 322/08 LEX nr 479084). Tymczasem wnioskodawczyni pomimo stosownego wezwania w tym zakresie, nie wykazała dochodów osób wspólnie z nią zamieszkujących utrzymując, że nie są to osoby ubezwłasnowolnione i gospodarują odrębnie, nie wykazując jednocześnie w żaden sposób tej odrębności. Przez pojęcie "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" z kolei, należy rozumieć stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu, które związane jest z koncentracją ich interesów życiowych, przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. Niekorzystnie dla skarżącej ocenić zatem należy nie wykazanie dochodów pozostałych członków gospodarstwa domowego. Stwierdzić zatem należy, iż wskazane powyżej wątpliwości Sądu, uniemożliwiają bezsprzeczną ocenę sytuacji finansowej skarżącej, a co za tym idzie nie pozwalają na uwzględnienie jej wniosku. Nie można, bowiem jednoznacznie ustalić jak w rzeczywistości przedstawia się sytuacja dochodowa gospodarstwa domowego skarżącej. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, odmówiono przyznania skarżącej prawa pomocy.