I SA/Gl 1025/15

Starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Gabriel Radecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2016 r. sprawy ze skargi S. K. na postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w K. z dnia[...]r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu na wniesienie zażalenia na postanowienie w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Podkreśliła, że jest inwalidką całkowicie niezdolną do pracy i utrzymującą rentę w wysokości 1050 zł. Oświadczyła, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, który uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w wysokości 2000 zł miesięcznie. We wniosku nie wykazano majątku poza domem oraz niewielkim gospodarstwem rolnym. Pismem doręczonym w dniu 15 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym za ostatni rok, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w szczególności rachunku jej małżonka, który zgodnie ze znajdującym się w aktach administracyjnych pismem z dnia 30 kwietnia 2014 r. został zajęty w toku postępowania egzekucyjnego w niniejszej sprawie, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować, a w razie likwidacji rachunku wymienionego we wspomnianym piśmie z dnia 30 kwietnia 2014 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), dokumentów obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez męża skarżącej, w szczególności kopii raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług i ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy (w pełnej wersji), a także ewidencji środków trwałych oraz kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Ustosunkowując się do wezwania, skarżąca w piśmie z dnia 21 kwietnia 2016 r. podniosła, że w wyznaczonym terminie nie była w stanie zgromadzić wszystkich żądanych dokumentów, że zeznanie podatkowe za 2015 r. nie zostało jeszcze złożone oraz że nie posiada rachunku bankowego. W odniesieniu do rachunku bankowego jej męża zwróciła uwagę, że został on zajęty w związku ze sprawą dotyczącą należności w podatku od towarów i usług. Wnioskująca nadesłała, w większości w formie kopii: zestawienie księgi przychodów i rozchodów oraz bilans firmy za pierwszy kwartał bieżącego roku (za poszczególne miesiące wykazano w nim przychody w wysokości kolejno: 28.054,36 zł, 22.294,88 zł i 22.000,88 zł, oraz wydatki w kwotach: 19.475,06 zł, 10.688,87 zł i 39.780,88 zł; za cały kwartał wykazano łącznie przychody w kwocie 72.350,12 zł, wydatki w kwocie 69.944,81 zł oraz dochód w kwocie 2.405,31 zł), dowód wypłaty renty oraz dokumenty wskazujące koszty utrzymania, w większości z potwierdzeniem ich uiszczenia. Zarządzeniem z dnia 27 kwietnia 2016 r., doręczonym dnia 5 maja 2016 r., przedłużono skarżącej termin do wykonania wezwania o 5 dni. W przedłużonym terminie wnioskująca nadesłała kserokopie: orzeczenia z dnia 27 sierpnia 2014 r. zaliczającego ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz jej zeznania podatkowego za ubiegły rok. Na wcześniejszym etapie postępowania zapłacono wpis od skargi w wysokości 100 zł. Mając na uwadze powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub innego profesjonalnego pełnomocnika – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. W przeciwnym razie przyznanie prawa pomocy jest wykluczone. Konieczność precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego występuje szczególnie w niniejszej sprawie, w której wysokość kosztów postępowania jest niewielka, najmniejsza spośród znanych w procedurze sądowoadministracyjnej. Poniesienie takiego wydatku nie wchodzi w rachubę wyłącznie w przypadku osób znajdujących się w skrajnym ubóstwie, co trzeba ustalić w sposób pewny. Ze spostrzeżeń tych wynika, że minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Tymczasem skarżąca – pomimo przedłużenia terminu wyznaczonego w tym zakresie, wskazującego, iż wcześniej dostarczony materiał wymaga uzupełnień – wykonała takie wezwanie w sposób wybiórczy, koncentrując się na wykazaniu głównie tych okoliczności, które mogłyby przemawiać na rzecz jej wniosku, zwłaszcza wysokości swojej renty. Nie nadesłała natomiast większości dokumentów dotyczących jej małżonka, którego działalność gospodarcza stanowi główne źródło dochodów jej gospodarstwa domowego. I tak pominęła zeznanie podatkowe złożone przez męża, mimo iż zarządzenie przedłużające termin do wykonania wezwania doręczono jej w dniu, kiedy zeznanie to powinno być już złożone. Odpada więc argument podniesiony w piśmie z dnia 21 kwietnia 2016 r., że obowiązku tego jeszcze nie dopełniono. Dalej skarżąca poprzestała na wyjaśnieniach na temat rachunku bankowego męża, chociaż w wezwaniu wyraźnie sprecyzowano, jakie dokumenty należy przedstawić, jeżeli rachunek ten został zajęty lub zlikwidowany. Wreszcie zamiast wymienionych w wezwaniu dokumentów obrazujących dokładnie wynik finansowy działalności gospodarczej małżonka (deklaracji dla podatku od towarów i usług, księgi przychodów i rozchodów w pełnej wersji oraz ewidencji środków trwałych) przedłożyła jedynie dokumenty zbiorcze i ogólne. Niemniej także treść tych dostarczonych dokumentów nie pozwala na uwzględnienie wniosku. W ich świetle mąż skarżącej wykazuje dochód, będący zresztą nadwyżką przychodów nad wydatkami, które wielokrotnie przewyższają koszty postępowania w sprawie. Przeznaczenie część tych środków na potrzeby postępowania powinno więc pozostawać bez odczuwalnego znaczenia dla płynności finansowej jego przedsiębiorstwa, a także dla utrzymania gospodarstwa domowego. W tym kontekście zaznaczyć warto, że wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy może, a nawet musi odnosić się do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, i to nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, iż treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Dotyczy to zwłaszcza małżonka, który zobowiązany jest do udzielenia współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, nawet w sytuacji gdy w małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09, LEX nr 563242). Mając to na względzie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.