I SA/Gl 1031/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi I. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skargą I. G., skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, objęte zostało postanowienie wydane przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W ramach urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 października 2017 r. skarżąca zwróciła się do Sądu o zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W motywach wniosku oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia pełnomocnika procesowego z wyboru, a sprawa jest zbyt skomplikowana by sama mogła ją poprowadzić. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, że sama prowadzi gospodarstwo domowe, oraz że nie posiada jakiegokolwiek majątku. Jej miesięczny dochód stanowi kwotę 1.000,00 zł. Do stałych wydatków zaliczyła opłaty z tytułu najmu oraz za media – łącznie 500 zł. W świetle jej wyjaśnień pozostałą kwotę wydatkuje na zakup jedzenia i chemii gospodarczej. Końcowo skarżąca zaakcentowała, że jej zadłużenie wobec ZUS stanowi razem z odsetkami kwotę 60.000,00 zł. Pismem z dnia 27 października 2017 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w lokalu będącym miejscem zamieszkania skarżącej; w tych ramach należało nadto wyjaśnić rozbieżność zaistniałą na gruncie oświadczeń skarżącej z dnia 26 stycznia 2017 r. i z 14 października 2017 r. W ramach pierwszego skarżąca oświadczyła, że mieszka z synem, a w drugim zeznała, że prowadzi samotnie gospodarstwo domowe; 2) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym: gaz, wodę, energię elektr.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; wykonując ten punkt wezwania należało wykazać w jaki sposób dokonuje się zapłaty ww. opłat (przelew bankowy, wpłaty w urzędzie pocztowym, inne); w przypadku występowania zaległości z tytułu opłat za użytkowanie lokalu należało tą okoliczność wykazać za pomocą aktualnych zaświadczeń właściwych podmiotów; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych lub w SKOK posiadanych przez skarżącą i osoby zameldowane/zamieszkałe w jej gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych, obrazujących wszystkie operacje obciążeniowe i uznaniowe dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich czterech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank/SKOK, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 4) udokumentowanie dochodów skarżącej z okresu ostatnich czterech miesięcy; w tych ramach należało uwzględnić ewentualne świadczenia pomocowe; 5) udokumentowanie dochodów pozostałych osób zameldowanych/zamieszkałych w gospodarstwie domowym skarżącej; w tych ramach należało przedłożyć zaświadczenia o wysokości wszelkich dochodów w okresie ostatnich czterech miesięcy; zaświadczenia zakładów pracy winny zawierać informację o sposobie wypłaty wynagrodzenia w kwocie netto (wypłata gotówką, przelew bankowy, inne); ewentualne dochody z działalności gospodarczej należało udokumentować za pomocą kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy firmy, w tym np. za pomocą księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), ewidencji przychodów, zestawienia sprzedaży, deklaracji VAT, raportów kasowych, itp; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 6) nadesłanie kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych, także tych dotyczących ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, złożonych przez lub w imieniu skarżącej oraz innych osób zamieszkałych/zameldowanych w gospodarstwie domowym skarżącej za rok 2016. W wezwaniu pouczono skarżącą, iż niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Zobowiązano nadto skarżącą do jednoznacznego wskazania w terminie 7 dni, czy ubiega się o przyznanie jej adwokata, czy radcy prawnego. W piśmie procesowym z dnia 23 listopada 2017 r., będącym odpowiedzią na ww. wezwanie, skarżąca oświadczyła, że w zajmowanym przez nią mieszkaniu jest zameldowana tylko ona, gdyż syn wyprowadził się w sierpniu 2017 r. Wskazała nadto, że zwraca się do Sądu o ustanowienie radcy prawnego. W oparciu o nadesłane przy ww. piśmie dokumenty źródłowe ustalono, co następuje. Miesięczne wynagrodzenie skarżącej stanowi kwotę 1000 zł, przy czym z zaświadczenia o jego wysokości nie wynika, czy jest to kwota brutto, czy netto (w oparciu o oświadczenie skarżącej z dnia 26 stycznia 2017 r. złożone w aktach administracyjnych sprawy ustalono, iż jest to kwota brutto). Z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu wynika, że w 2016 r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą, z której uzyskała dochód brutto w kwocie 23.952,52 zł (przychód stanowił kwotę 112.896,73 zł, a koszty uzyskania przychodu wyniosły 88.944,21 zł). Jednocześnie uzyskała dochód ze stosunku pracy w kwocie 15.648,78 zł brutto. W oparciu o rachunek bankowy skarżącej ustalono, że w okresie od 1 lipca 2017 r. do 31 października 2017 r. dokonano na nim transakcji uznaniowych na kwotę łącznie 28.420,96 zł, w tym samym okresie odnotowano transakcje obciążeniowe na kwotę 26.837,26 zł. We wspomnianym okresie, wśród transakcji uznaniowych odnotowano szereg transakcji oznaczonych jako "wpłata gotówki w wpłatomacie" lub "wpłata gotówki posiadacza" na łączną kwotę 20.800,00 zł. Stałe miesięczne wydatki z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego wykazano na kwotę 705,86 zł. Na gruncie powszechnie dostępnych informacji wynikających z rejestru podmiotów prowadzących działalność gospodarczą CEIDG oraz Krajowego Rejestru Sądowego poczyniono nadto ustalenia, które znalazły wyraz w dalszej części postanowienia. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: P.p.s.a."), stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Skarżąca ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wymaga podkreślenia, że skarga w niniejszej sprawie, złożona została na postanowienie w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego - wystawionego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych - dotyczącego zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Z kolei zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca, której przedmiotem skargi jest działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest w tej sprawie I. G.. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że skarżąca zwolniona jest od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. Konsekwencją takiego stanu rzeczy jest to, że merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadza się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia radcy prawnego. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Przy czym słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Negatywnie oceniono postawę skarżącej, która już na etapie składania oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, kierowała się założeniem, aby wskazać tylko te okoliczności, które przemawiają na rzecz jej wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Konkluzja ta jest wynikiem dostrzeżonych rozbieżności pomiędzy tym, co oświadczyła w druku PPF, a tym co następnie wykazała w dalszej korespondencji. Dostrzeżony dysonans skupił się przede wszystkim na źródłach dochodu skarżącej. W druku PPF skarżąca jednoznacznie zeznała, że jej jedynym źródłem dochodu jest wynagrodzenie za pracę w kwocie 1000 zł brutto. Z kolei z wyciągów z rachunku bankowego skarżącej wynika, że dokonuje ona co miesiąc wpłat własnych na rachunek, których saldo znacznie przewyższa deklarowane dochody. Ustalono, że w okresie od lipca do października 2017 r. wpłaty te stanowiły kwotę 20.800,00 zł, tymczasem wynagrodzenie skarżącej – w świetle jej oświadczenia - wyniosło w tym okresie około 3.080,00 zł netto. Oznacza to ni mniej, ni więcej, że skarżąca osiąga jeszcze inne dochody, które nie zostały przez nią zdeklarowane na potrzebę rozpoznania wniosku. Już ta okoliczność sama przez się dyskwalifikuje skarżącą jako beneficjenta prawa pomocy. Jedynie zatem na marginesie trzeba zaakcentować, że odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca nadesłała także zeznanie o wysokości dochodu za 2016 r. Wynika z niego, że w ubiegłym roku skarżąca prowadziła działalność gospodarczą generującą zysk. Dochód brutto z tego tytułu wyniósł 23.952,52 zł, co miesięcznie stanowiło kwotę blisko 2000 zł brutto. Z powszechnie dostępnych informacji (http:/prod.ceidg.gov.pl) wynika, że działalność skarżącej została zlikwidowana z końcem 2016 r. W tym też okresie założona została A Sp. z o.o. w G. z siedzibą pod tym samym adresem, pod którym skarżąca prowadziła uprzednio działalność gospodarczą. Także profil działalności Spółki jest kontynuacją działalności skarżącej i skupia się wokół działalności rachunkowo-księgowej. W chwili obecnej skarżąca pełni funkcję członka zarządu tej Spółki, a jej syn jest prezesem. Nie można zatem wykluczyć hipotezy, iż przekształcenie działalności skarżącej w spółkę z o.o. zarządzaną przez nią i jej syna, było jedynie zabiegiem ograniczającym zastosowanie wobec skarżącej czynności egzekucyjnych w ramach postępowania, o którego umorzenie wniosła w tej sprawie sądowoadministracyjnej. Warto zauważyć, że skarżąca jest zatrudniona z wynagrodzeniem ustalonym na poziomie ½ minimalnego wynagrodzenia za pracę określonego we właściwych przepisach, które na zasadzie art. 871 § 1 i § 2 Kodeksu pracy nie podlega potrąceniu sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne. Powyższe oznacza, że likwidując dochodową działalność, skarżąca dobrowolnie wyzbyła się możliwości zarobkowych. Tymczasem w judykaturze przyjmuje się, że przy ocenie zdolności strony do partycypowania w występujących w sprawie kosztach sądowych, należy uwzględniać stopień wykorzystywania przez stronę swoich możliwości zarobkowych (por. postanowienie SN z 31 marca 1987 r. sygn. I CZ 26/87, podobnie NSA w postanowieniach: z 14 października 2004 r. sygn. akt FZ 464/04, sygn. akt FZ 465/04, z 19 maja 2005 r. sygn. akt II FZ 211/05 i z 6 czerwca 2013 r. sygn. akt II OZ 409/13; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, iż na potrzebę rozpoznania niniejszego wniosku należałoby przyjąć, iż możliwości zarobkowe skarżącej lokują się na poziomie około 3.000,00 zł brutto. Ta część rozważań ma jednakże wtórne znaczenie w świetle ujawnionych wyżej nieścisłości dotyczących operacji uznaniowych na rachunku bankowym skarżącej. Dokonując oceny wniosku nie stracono z pola widzenia rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804 ze zm.), z którego wynika, że wynagrodzenie (opłata minimalna) radcy prawnego za reprezentację przed sądem administracyjnym pierwszej instancji stanowi kwotę 480 zł. Taki stan rzeczy w zestawieniu z okolicznościami ustalonymi w toku rozpoznania wniosku, oznacza, że skarżąca jest w stanie we własnym zakresie ustanowić pełnomocnika procesowego do podjęcia stosownych czynności. W tym stanie rzeczy, działając na postawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w pkt 2 sentencji.