I SA/Gl 1035/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Korporacji A S.A. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenie zaległości podatkowej na skutek wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W skardze kasacyjnej z dnia 13 stycznia 2009 r. pełnomocnik Korporacji A S.A. zwrócił się do Sądu m.in. z wnioskiem o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości. Do skargi dołączono druk PPPr, w którym zakres wniosku oznaczono jako "zwolnienie od kosztów sądowych" (patrz pkt 4). W uzasadnieniu wniosku odnotowano, że Spółka na chwilę obecną jest pozbawiona możliwości wykorzystywania środków pieniężnych na jej rachunkach oraz możliwości pozyskiwania tych środków z przysługujących jej należności za przyczyną postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym K . – Wschód w K. Zaakcentowano, że brak możliwości korzystania ze środków Spółki skutkował tym, że w dniu 1 lutego 2008 r. wpis sądowy od skargi został uiszczony ze środków osobistych jej Prezesa. W skardze na czynności komornika w postępowaniu egzekucyjnym Spółka zażądała zmiany sposobu prowadzenia egzekucji, jednakże na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 27 maja 2008 r. odrzucono zażalenie dłużnika w tym zakresie. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy Spółki stanowi kwotę [...] zł, kapitał własny – [...] zł. Wartość środków trwałych na dzień 31 grudnia 2007 r. wyniosła [...] zł. W roku 2007 Spółka zakończyła rok bilansowy ze stratą w kwocie [...] zł. Na rachunku bankowym, na dzień 31 grudnia 2007 r. Spółka posiadała środki pieniężne w kwocie [...] zł (B BANK S.A.). Do wniosku dołączono plik dokumentów, w tym: zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego (kwota należności głównej to [...] zł, skierowane do Banku C O. w K., D Banku S.A. I O. w K., Banku E S.A. O. w M. i w K.), zajęcia wierzytelności, postanowienie Sądu Okręgowego w K. Wydział IV Cywilny-Odwoławczy z dnia 27 maja 2008 r. sygn. akt IV Cz 368/08, mocą którego odrzucono zażalenie Spółki (dłużnika) na postanowienie sądu I instancji w przedmiocie zmiany sposobu prowadzenia egzekucji, bilans oraz rachunek zysków i strat na dzień 30 września 2008 r. Z bilansu wynika między innymi, że stan aktywów obrotowych, w dniu zamknięcia, wyniósł [...] zł, w tym środki pieniężne w kasie i na rachunkach – [...] zł. Strata na dzień 30 września 2009 r. wyniosła [...] (patrz RZiS.N). Pismem z dnia 29 stycznia 2009 r. referendarz sądowy wezwał Spółkę do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie kolejnych dokumentów źródłowych. W odpowiedzi Spółka nadesłała: zeznanie CIT-8 za rok 2007 (strata w kwocie [...] zł), wezwanie z dnia 29 maja 2008 r. do zapłaty na rzecz Banku B O. w K. kwoty [...] zł tytułem zaległych opłat i prowizji, zaświadczenie Banku E S.A. o zamknięciu rachunku bankowego Spółki z dniem 25 czerwca 2008 r., dyspozycję z dnia 4 listopada 2008 r. zamknięcia rachunku bankowego w G S.A., wyciąg z rachunku bankowego w C S.A. na dzień 30 września 2008 r. (stan środków – [...] zł; suma blokad [...] zł), wyciąg z rachunku bankowego w G (stan środków na dzień 30 września 2008 r. – [...] zł), wyciągi z rachunku bankowego w A Banku w okresie od 5 września 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. (stan środków na dzień 30 września [...] zł, odpowiednio na dzień 31 stycznia 2009 r. – [...] zł), raporty kasowe za okresy od 1 – 30 września 2008 r. (stan kasy końcowy [...] zł) i od 1 listopada 2008 r. do 31 stycznia 2009 r. (stan kasy końcowy – [...] zł), deklaracje VAT-7 za okres od lipca do grudnia 2008 r. (łączna podstawa opodatkowania w tym okresie wyniosła [...] zł). W przedłużonym terminie do uzupełnienia wniosku nadesłano nadto zaświadczenia A Banku oraz C Banku potwierdzające przytoczone wyżej okoliczności. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Intencją wnioskującej Spółki było w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów (vide pkt 4 druku PPPr). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie: P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków. Z tych względów rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadzało się do zbadania, czy w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy nadto w tym miejscu odnotować, że obecnie rozpoznany wniosek został złożony przez spółkę po wniesieniu przez nią skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 października 2008 r. Oznacza to, że koszty tego postępowania w gruncie rzeczy sprowadzają się do pokrycia wpisu sądowego do skargi kasacyjnej, który w tym konkretnym przypadku wynosi [...] zł. Godzi się też odnotować, że spółka w dotychczasowym postępowaniu uiściła wpis sądowy w kwocie [...] zł oraz opłatę kancelaryjną za odpis wyroku wraz z uzasadnieniem w kwocie [...] zł. W toku podejmowanych rozważań wzięto pod uwagę, że skarżąca niewątpliwie ma problemy finansowe. Analiza wniosku przy uwzględnieniu przede wszystkim wskazanych wyżej realnych kosztów postępowania na jego obecnym etapie, pozwoliła jednak przyjąć, że Spółka nie wykazała, iż w jej sytuacji można [podkreślenie własne] zastosować wyjątek od zasady odpłatności postępowania sądowego, jakim niewątpliwie jest prawo pomocy. Przyjęta konstatacja znajduje uzasadnienie zarówno w płaszczyźnie rozważań ogólnych w przedmiocie prawa pomocy, w części dotyczącej osób prawnych oraz innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, jak również na gruncie szczegółowej analizy rozpoznanego obecnie wniosku, a w szczególności zgromadzonych tu dokumentów źródłowych. Wypada w tym miejscu zwrócić uwagę Spółki, że opłaty sądowe, do których zalicza się wpis sądowy od skargi kasacyjnej, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Trzeba też zaakcentować w tym miejscu, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu Sądu [bądź referendarza – patrz art. 258 § 1 P.p.s.a]. Oznacza to, że nawet w razie spełnienia przez taki podmiot ustawowych wymogów przyznania prawa pomocy sąd może oddalić jego wniosek. Ta fakultatywność w tym przypadku wynika między innymi z faktu, że omawiany podmiot posiada zorganizowaną strukturę, który w swojej działalności winien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów postępowań związanych z ich funkcjonowaniem i zgromadzić środki na ten cel. W tym zakresie rozpoznający wniosek w pełni popiera zdanie odrębne w sprawie Teltronic CATV vs. Polska (wniosek nr 48140/99, orzeczenie ETS z dnia 10 stycznia 2006 r.), gdzie przyjęto, iż elementem ryzyka związanego z prowadzeniem działalności gopsodarczej jest potencjalna konieczność ponoszenia kosztów sądowych. Stanowisko takie funkcjonuje również w orzecznictwie sądów administracyjnych (np. postanowienie NSA z dnia 19 września 2007 r. sygn. akt I FZ 434/07, niepubl.). W tym konkretnym przypadku wypada zauważyć, że pomimo sygnalizowanych wyżej problemów finansowych Spółka nadal funkcjonuje, a zatem utrzymuje pewien poziom płynności finansowej. Ta okoliczność nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy (podobnie przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 21 lipca 2008 r. sygn. akt I FZ 315/08, niepubl.). Obszernie zgromadzony w tej sprawie materiał źródłowy zobowiązuje jednak do poczynienia kilku uwag o charakterze analitycznym. W pierwszej kolejności wypada zwrócić uwagę na wątpliwości jakie zrodziły się w toku rozpoznania wniosku. Otóż z bilansu, sporządzonego na dzień 30 września 2008 r., wynika, że Spółka posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w łącznej kwocie [...] zł (poz. B.III.1.c). W dalszej kolejności wezwano Spółkę o wyjawienie dokumentów źródłowych stanowiących podstawę do ustalenia tej kwoty. Sumaryczne zestawienie kwot wynikających z raportu kasowego i wyciągów bankowych (na dzień 30 września 2008 r.) stanowi kwotę [...] zł. Powstała w ten sposób różnica może prowadzić do różnych wniosków, po pierwsze – nie ujawniono wszystkich posiadanych w tym czasie rachunków bankowych Spółki, po drugie – braku rzetelności przy sporządzaniu sprawozdania finansowego bądź ksiąg i po trzecie – nie przedstawienie, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wszystkich posiadanych przez Spółkę wyciągów bankowych. Nie bez znaczenia dla przyjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia jest fakt posiadania przez Spółkę płynnych aktywów obrotowych w jej kasie w czasokresie, w którym sama ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując prośbę brakiem takowych środków. Na dzień 31 stycznia 2009 r. stan końcowy kasy stanowił kwotę [...] zł. Ewentualne preferencyjne traktowanie należności w obrocie cywilnoprawnym nie może uzasadniać przyznania prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Reasumując, skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w tym relatywnie niewielkiego wpisu sądowego do skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł (bez mała 34 % środków zgromadzonych w kasie na dzień 31 stycznia 2009 r.). Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 P.p.s.a., w związku z art. art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.