I SA/Gl 1046/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze kasacyjnej z dnia 13 czerwca 2016 r. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 kwietnia 2016 r., M. K. wystąpiła między innymi o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od rzeczonej na wstępie kasacji. Wniosek ów został następnie, w wyniku wezwania referendarza sądowego, złożony na druku urzędowego formularza (druk PPF z dnia 3 sierpnia 2016 r.). W tych ramach skarżąca wystąpiła o zwolnienie od kosztów sądowych, nie wskazując przy tym żadnego motywu. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wyłącznie z synem. Wskazała dalej, iż posiada dom o pow. 120 m2. Posiada nadto działkę budowlaną o pow. 1500 m2, która podobnie jak poprzednia nieruchomość, jest przedmiotem zajęcia przez urząd skarbowy. M. K. oświadczyła, że nie osiąga żadnych dochodów, zaś wszelkie koszty utrzymania ponoszone są przez konkubenta. Pismem doręczonym pełnomocnikowi skarżącej w dniu 22 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał ją do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz nadesłanie dokumentów źródłowych, tj. przez: udokumentowanie wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, w tym przez jej konkubenta – należy w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy lub odpisy decyzji, którymi te świadczenia przyznano albo zwaloryzowano; przedłożenie odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez skarżącą oraz przez inne osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym za rok 2015. W razie, gdyby którekolwiek z tych zeznań nie zostało złożone, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego, które ten fakt poświadczy; nadesłanie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą i przez osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować; dostarczenie stosownego zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku; podanie przyczyn, dla których we wniosku pominięto mieszkanie położone w C., ul. [...]. Jeżeli mieszkanie to zostało zbyte, należy przedłożyć odpis stosownej umowy i wskazać, w jaki sposób wykorzystano środki uzyskane z tego tytułu; złożenie wyjaśnień na temat źródeł dochodu, z których skarżąca uiściła w niniejszym postępowaniu wpis od skargi oraz opłatę kancelaryjną za doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem. Wyjaśnienia te powinny być odpowiednio udokumentowane, np. za pomocą kopii umowy darowizny itp.; przedstawienie kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Ponad dwa tygodnie po wyznaczonym, siedmiodniowym terminie, skarżąca udzieliła odpowiedzi na przywołane wyżej wezwanie. W piśmie procesowym z dnia 12 września 2016 r. oświadczyła, że obecnie nie uzyskuje żadnych stałych dochodów, pozostaje zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, co udokumentowała właściwym zaświadczeniem. Zeznała dalej, że utrzymuje ją zgromadzenie narodowości romskiej z siedzibą w N., które zostało powołane w celu wsparcia osób takich jak ona. Pomoc ta ma charakter doraźny i z uwagi na krótki termin wyznaczony dla nadesłania dokumentów źródłowych nie było możliwe uzyskanie stosownego zaświadczenia tego zgromadzenia. Nadto oświadczyła, że w miarę potrzeb, zwraca się o pomoc do mężczyzn, których jest wieloletnią utrzymanką. Zaznaczyła przy tym, że nie prowadzi z tymi osobami wspólnego gospodarstwa. Skarżąca nie posiada rachunku bankowego. Ustosunkowując się dalej do wezwania, oświadczyła, że mieszkanie położone w C. przy ul. [...] zostało przez nią pominięte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż "zostało darowane synowi R. K.". W załączeniu skarżąca przedstawiła akt notarialny tej darowizny, wskazujący na to, że umowę zawarto w dniu 9 sierpnia 2016 r. W dalszej części pisma z dnia 12 września 2016 r. skarżąca oświadczyła, że wpis sądowy od skargi pokryła w tej sprawie ze środków przekazanych jej przez "kochanków". W tym zakresie nie jest w stanie przedstawić stosownych umów darowizny. Wyjaśniła dalej, że w czasie, gdy powstała konieczność poniesienia tej opłaty, zwróciła się do nich z prośbą o sponsoring. Główny ciężar poniosła osoba, które uprzednio przekazała skarżącej środki pieniężne na zakup nieruchomości, które są w tej sprawie przedmiotem sporu z organami skarbowymi. Wyjaśniła, że mężczyzna ten "jest najbardziej zainteresowany zachowaniem zajętego przez Urząd Skarbowy domu kupionego na [jej] nazwisko, a faktycznie sfinansowanego z jego pieniędzy, on też jest prawowitym właścicielem tego domu (...). Przy ww. piśmie skarżąca nadesłała nadto kserokopie książeczek opłat za ww. mieszkanie, w tym z tytułu zużycia ciepłej i zimnej wody oraz z tytułu użytkowania lokalu. Na potwierdzeniach wpłat, jako wpłacającego, oznaczono R. K.. Wypada dla porządku odnotować w tym miejscu, że w dotychczasowym przebiegu postępowania skarżąca uiściła opłaty sądowe w łącznej kwocie 3.106,00 zł. Mając na względzie powyższe, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 2 tej ustawy obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Podobnie art. 252 § 1 P.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Analiza oświadczenia skarżącej z dnia 12 września 2016 r., załączonych doń dokumentów oraz całości akt sprawy pozwoliła skonstatować, że w niniejszym przypadku nie można skarżącej zakwalifikować do grona beneficjentów instytucji prawa pomocy. Nie osiągnięto bowiem stanu pewności co do tego, że nie będzie ona w stanie pokryć wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który de facto, w zdecydowanej większości przypadków, stanowi ostatnią opłatę w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W ocenie rozpoznającego wniosek, źródeł finansowania kosztów sądowych przynależnych skarżącej w tej sprawie, należy poszukiwać na co najmniej dwóch płaszczyznach. Po pierwsze wspomnieć trzeba w tym miejscu o tym, że skarżąca już w toku postępowania sądowego, co więcej w czasokresie, w którym zainicjowała niniejsze wpadkowe postępowanie, wyzbyła się składnika majątkowego, którego obciążenie mogło przysporzyć jej środków pieniężnych (patrz umowa darowizny z dnia 9 sierpnia 2016 r.). W tym kontekście warto wspomnieć o treści art. 897 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym "jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia." Zgodnie z treścią postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2003 r. sygn. akt IV CKN 115/01, sąd może posiłkować się treścią art. 897 k.c. przy ocenie obowiązków obdarowanego wobec darczyńcy, wynikających ze stosunków osobistych (rodzinnych), jak i etycznego obowiązku wdzięczności. Należy zaznaczyć, że opisany wcześniej stan faktyczny wpisuje się w hipotezę cytowanej normy prawnej, zaś zgodnie z jej dyspozycją, syn skarżącej winien dostarczać jej środków, w tym także na partycypację w kosztach niniejszego postępowania, nawet jeśli rzeczywiste przekazanie mieszkania miało miejsce przed czynnością o charakterze formalnoprawnym. Co więcej, chronologia oświadczeń składanych przez skarżącą w kwestii wskazanej wyżej darowizny, może prowadzić do wniosku, iż podejmując działania zmierzające do zainicjowania postępowania z niniejszego wniosku, realizowane przecież świadomie, skarżąca kierowała się założeniem, aby wskazać tylko te okoliczności, które przemawiają na rzecz jej wniosku, ukrywając te mniej korzystne z omawianego punktu widzenia. Trzeba bowiem podkreślić, że formalnoprawne przeniesienie tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego przy ul. [...] w C. zostało dokonane już po tym, jak skarżąca złożyła oświadczenie w tym zakresie zawarte na druku PPF. Po wtóre, w uznaniu rozpoznającego wniosek skarżąca może wykorzystać dotychczasowe źródła finansowania. Do wniosku takiego prowadzi przede wszystkim oświadczenie skarżącej, z którego wprost wynika, że od wielu lat jest utrzymywana przez trzech mężczyzn. W ślad za postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 kwietnia 2016 r. sygn. akt II FZ 220/16, należy zaakcentować, że w doktrynie prawa dość powszechny jest pogląd, iż konkubinat jest związkiem o cechach zbliżonych do małżeństwa, a konkubenci tworzą rodzinę wspólnie zamieszkującą (orzeczenie jest dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wprawdzie skarżąca zastrzegła, że nie prowadzi z żadnym z tych mężczyzn gospodarstwa domowego, niemniej jednak nie przedstawiono w tej sprawie żadnego dokumentu, który zobrazowałby stan osobowy gospodarstwa domowego skarżącej, a tym samym potwierdziłby jej oświadczenie w tym zakresie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.