I SA/Gl 1053/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych w zakresie skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia zwolnić skarżącego od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11 Naczelny Sąd Administracyjny, w wyniku rozpoznania zażalenia skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmawiające przyznania prawa pomocy, uchylił zaskarżone postanowienie i przyznał M. S. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1000 zł. W tezie tego orzeczenia czytamy, że "w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy." Z ustaleń faktycznych przyjętych w uzasadnieniu tego orzeczenia wynika jednakże, że żona skarżącego nie ujawnia przed nim wysokości swoich dochodów. Skarżący nie ma zaś możliwości, aby zmusić ją do takiego ujawnienia, jak również do przekazania wyciągów z posiadanych przez nią rachunków. Z tych względów, zdaniem Sądu kasacyjnego, rozpoznając sprawę Sąd I instancji powinien był przyjąć okoliczność wynikającą z wniosku skarżącego (por. k. 22 akt WSA w Gliwicach), że uzyskuje on miesięcznie przychód w wysokości 1220 zł z tytułu najmu. Jak dalej zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, "w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego WSA w Gliwicach skarżący nie przedłożył żadnego oświadczenia i dokumentu źródłowego w zakresie ponoszenia przez niego ciężarów utrzymania siebie i rodziny. Należało zatem przyjąć, że skarżący takowych nie ponosi. Ocenę powyższą, zdaniem NSA, potwierdził skarżący w uzasadnieniu zażalenia, stwierdzając, że w ramach obowiązku alimentacyjnego jego potrzeby życiowe zaspokaja żona (wyżywienie, odzież, utrzymanie domu). Zatem przy przychodzie w ww. kwocie skarżący nie ponosi żadnych regularnych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Uzasadnia to zatem ocenę, że jego sytuacja finansowa pozwala na partycypację w kosztach postępowania sądowego do kwoty 1.000 zł bez żadnego uszczerbku dla niego i jego rodziny." W wyniku cytowanego wyżej orzeczenia, zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z dnia 23 lutego 2011 r., wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 4 października 2010 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, w wysokości wszakże wynikającej z postanowienia Sądu kasacyjnego. Należny wpis uiszczono w dniu 6 kwietnia 2011 r. W skardze kasacyjnej od wyroku oddalającego skargę M. S., pełnomocnik strony wniósł między innymi o przyznanie skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie go od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wniosku, zawartego na urzędowym formularzu nadesłanym przy kasacji (druk PPF sygnowany w dniu 13 czerwca 2012 r.), wnioskodawca podniósł, że w chwili obecnej nie ma żadnych dochodów, zaś prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest zawieszona. Zaakcentował dalej, że jego majątek jest zabezpieczony w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Aktualnie mieszka wspólnie z żoną, jednakże małżonka go nie utrzymuje. Zeznał, że korzysta wyłącznie z produktów żywnościowych nabywanych i przynoszonych przez nią do domu. Nadmienił, że w jego małżeństwie obowiązuje rozdzielność majątkowa. Żona nie informuje go o swoich dochodach ani o swojej sytuacji majątkowej. Wnioskodawca podkreślił dalej, że jego sytuacja finansowa zmieniła się drastycznie od ostatniego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych złożonego w niniejszej sprawie. Żona przestała dawać mu jakiekolwiek środki finansowe i w jakikolwiek inny sposób wspierać. Zaprzestała również przekazywania mu pieniędzy na spłatę kredytu hipotecznego. W związku z tą okolicznością bank wszczął windykację i zwraca się do skarżącego o spłatę kredytu, co w znaczny sposób wpływa na jego i tak trudną sytuację finansową. Mając na uwadze stanowisko Sądu kasacyjnego, zajęte w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, w konfrontacji z oświadczeniami skarżącego, zawartymi w druku urzędowego formularza wniosku z dnia 13 czerwca 2012 r. o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy wezwał skarżącego (patrz pismo z dnia 20 czerwca 2012 r.) do uzupełnienia wniosku poprzez: udokumentowanie okoliczności zawieszenia prowadzonej działalności gospodarczej oraz poprzez udokumentowanie okoliczności wszczęcia przez bank windykacji i zwrócenie się do wnioskodawcy o spłatę kredytu. W odpowiedzi na przywołane wyżej wezwanie, wnioskodawca nadesłał obszerny materiał źródłowy, na który składają się w znacznej mierze dokumenty wydane w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do skarżącego oraz wyciągi z rachunku bankowego skarżącego, jak również wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej. Na gruncie tych dokumentów ustalono, że jeszcze w połowie ubiegłego roku skarżący zawiesił prowadzoną przez niego działalność gospodarczą. Wynika z nich nadto, że w ostatnim kwartale 2011 r. skarżący zaprzestał spłaty kredytu zaciągniętego w [....] Bank [...] S.A. Ogółem zadłużenie skarżącego z tego tytułu stanowiło na dzień 31 maja 2012 r. kwotę 919.682,49 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wniosek okazał się zasadny, gdyż okoliczności dotyczące stanu majątkowego skarżącego przemawiają za przyznaniem mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, doprecyzowanym w treści skargi kasacyjnej, tj. w części dotyczącej wpisu sądowego do skargi kasacyjnej. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, uzależnione jest od wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Jest to wyjątek od generalnej reguły odpłatności postępowania sądowego - art. 199 P.p.s.a. Z tego też względu okoliczności dotyczące stanu majątkowego osoby występującej z takim wnioskiem poddawane są wnikliwej analizie. Przystępując do tejże analizy, w pierwszej kolejności trzeba zwrócić uwagę, że w toku tego postępowania sądowego wydano już wpadkowe postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, które jest prawomocne po myśli art. 168 § 1 P.p.s.a. Z kolei stosownie do art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Odstąpienie od oceny powziętej we wcześniejszym postanowieniu może zatem wchodzić w grę jedynie wtedy, gdy okoliczności stanowiące przesłankę danego rozstrzygnięcia uległy zmianie. Na gruncie postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11 należy stwierdzić, że niezmienną w tym przypadku jest okoliczność braku dostępu skarżącego do informacji obrazujących dochody jego żony. W tej sytuacji, kierując się wytycznymi sądu kasacyjnego, celowym jest zbadanie tylko i wyłącznie możliwości finansowych samego skarżącego. Te natomiast, w świetle przedstawionych obecnie dokumentów, uległy pogorszeniu, wszak M. S. utracił źródło przychodu, który poprzednio był deklarowany na kwotę 1.220,00 zł. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że w przypadku wnioskodawcy zaszła zmiana okoliczności, która pozwala zwiększyć mu zakres przyznanego uprzednio prawa pomocy. Konsekwencją tej konstatacji jest zwolnienie skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, co jest możliwe na gruncie art. 245 § 3 P.p.s.a., który przewiduje, iż prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W tym stanie rzeczy, działając na postawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., mając nadto na uwadze art. 165 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.