I SA/Gl 1053/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja – Klimczyk (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R. L. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 listopada 2016 r. w sprawie ze skargi R. L. na decyzję Dyrektora izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2016 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Przedstawiając stan faktyczny sprawy referendarz sądowy wskazał, że skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że w związku z prowadzonymi przeciwko niemu postępowaniami podatkowym i karnym skomplikowała się jego sytuacja rodzinna i majątkowa. Musiał wyprowadzić się z domu i zaprzestać wykonywania działalności gospodarczej. Obecnie utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 711,34 zł oraz kwoty otrzymywanej tytułem umowy zlecenia w wysokości 299,01 zł. Pośród swoich stałych wydatków wyliczył m.in. opłatę za paliwo gazowe (42 zł) i za energię elektryczną (70 zł) oraz koszt zakupu leków (50 zł). Skarżący oświadczył, że nie ma żadnego majątku, a jego zadłużenie sięga kwoty około 400.000 zł oraz że w takim stanie rzeczy nie może udzielić jakiejkolwiek pomocy swoim dorastającym dzieciom. Pismem doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 18 października 2016 r. referendarz sądowy wezwał do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wniosku poprzez nadesłanie: dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych za rok 2015 przez skarżącego oraz przez osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności wszystkich, z których wyciągi nadesłano w postępowaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 168/14, a także z rachunku jego małżonki, którego numer podano, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat (zastrzeżono, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz o sposobie ich spłaty, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), odpisu ostatnich decyzji o przyznaniu płatności związanych z działalnością rolną prowadzoną przez żonę skarżącego, odpisów umów zawartych przez skarżącego z członkami jego rodziny w latach 2012-2013, wyliczonych w odpowiedzi na skargę, zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub harmonogramu spłaty należności kredytowych oraz potwierdzeń zapłaty rat za ostatnie trzy miesiące, zaświadczenia organu egzekucyjnego o wysokości należności egzekwowanych od skarżącego, wyszczególniającego kwoty wyegzekwowane od niego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę należności, jakie pozostają jeszcze do spłaty, dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia skarżącego (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) oraz wskazującej wysokość wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków (faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itd.), a nadto odpisów faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Wezwanie zawierało zastrzeżenie, że materiały dotyczące małżonki skarżącego należy przedłożyć niezależnie od ustroju rozdzielności majątkowej obowiązującego w jego małżeństwie oraz że małżonka ta jest w rozumieniu wezwania osobą pozostającą ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Odpowiadając na wezwanie, pełnomocnik skarżącego przedstawił odpisy: zeznania podatkowego skarżącego za ubiegły rok, umowy zlecenia, aneksu do umowy o pracę, zaświadczenia o zarobkach, niepodpisanego oświadczenia pracodawcy, wyciągu z jednego z rachunków bankowych, na którym nie ma żadnych środków, oraz trzech zawiadomień o zajęciach egzekucyjnych z czerwca bieżącego roku. Jednocześnie oświadczył, że pozostałe dokumenty nie mogą być przedłożone ze względu na problemy rodzinne skarżącego oraz jego ogólną sytuację życiową i zdrowotną, sprawiającą, że nie czuje się on na siłach, aby gromadzić takie materiały. Referendarz sądowy zauważył, że skarżący kilkukrotnie wnosił o przyznanie prawa pomocy, lecz wszystkie jego wnioski zostały oddalone ze względu na fakt, iż za każdym razem niewystarczająco wykonywał on wezwania do nadesłania dokumentacji źródłowej, po czym uiszczał opłaty sądowe. Referendarz sądowy podkreślił przy tym, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając zażalenia wniesione przez skarżącego podzielił pogląd tut. Sądu o wybiórczym przedstawianiu dokumentacji w ramach składanych wniosków o przyznanie prawa pomocy. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że z brzmienia art. 246 § 1 pkt 2 ppsa wynika, iż strona chcąc wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny musi tę okoliczność udowodnić, przedstawiając – z własnej inicjatywy lub na wezwanie – stosowną dokumentację źródłową. Minimum staranności, jaką winna się ona wykazać, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Zauważył, że można tego wymagać szczególnie od strony reprezentowanej przez fachowego pełnomocnika. Tymczasem w ocenie referendarza sądowego skarżący w tej sprawie, tak jak i innych prowadzonych z jego udziałem, wykonał wezwanie w sposób wybiórczy, koncentrując się na przedłożeniu dokumentów, które wskazują na niewielką wysokość wynagrodzenia oraz znacznego zadłużenia uchylając się jednocześnie od dostarczenia pozostałych materiałów, zwłaszcza tych dotyczących małżonki wnioskodawcy, którą wprost określono w wezwaniu jako osobę pozostającą z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Referendarz sądowy wskazując na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego przypomniał, że celem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy trzeba dysponować kompletem dokumentów, także tych dotyczących osób pozostających w gospodarstwie domowym, szczególnie małżonka, oraz że argumenty przywołane przez skarżącego, również w tym postępowaniu, nie usprawiedliwiają tego, iż wezwanie do przedłożenia tych dokumentów nie zostało należycie wykonane. Zgodził się przy tym ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że "gdyby za każdym razem wystarczyło napisać, że dokumentów nie można dosłać z uwagi na złe relacje ze współmałżonkiem, to wnioskodawcy stosowaliby tę metodę nagminnie, nie przesyłając żadnych dokumentów na poparcie swoich twierdzeń albo dosyłając je wybiórczo". Nie bez znaczenia, w ocenie referendarza sądowego, były poglądy zawarte w uzasadnieniu postanowienia Sądu z dnia 4 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 941/15, w którym zauważono, nawiązując do ustaleń poczynionych w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 550/15, że nie można przyjąć, iż skarżący zerwał z żoną wszelkie więzi, także te majątkowe – dowodził tego fakt, iż jako adres zamieszkania wskazuje on adres zameldowania żony, gdzie odbiera on korespondencję, chociaż formalnie zameldowany jest pod innym adresem. Referendarz zauważył, że w skardze w niniejszej sprawie podano ten adres zamieszkania i zmieniono go na adres zameldowania skarżącego dopiero po doręczeniu wezwania do przedłożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Odnotował również, że pełnomocnik w ogóle nie ustosunkował się do wezwania do dostarczenia umów wyliczonych w odpowiedzi na skargę, na podstawie których skarżący miał wyzbyć się swojego znacznego majątku na rzecz członków swojej najbliższej rodziny, w tym i żony, podczas gdy okoliczności te całkowicie obalają stanowisko prezentowane we wniosku na temat jego sytuacji rodzinnej, w tym relacji w jego małżeństwie. Wskazał przy tym na powinności, jakie spoczywają na obdarowanych względem darczyńcy. Referendarz sądowy uznał oświadczenia wnioskującego na temat jego położenia osobistego, rodzinnego i nawet mieszkaniowego za niewiarygodne i nierzetelne. Zauważył bowiem, że skarżący uchyla się od złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji jego gospodarstwa domowego, jak również nie udokumentował np. żadnych kosztów utrzymania, w tym tych, które wyliczył we wniosku, co uniemożliwia jakiekolwiek ustalenia w tej materii, w tym zbadanie tego, czy koszty te są regulowane terminowo, czy wykazywane są jakieś zaległości, a także relacji, w jakiej pozostają te wydatki do dochodów gospodarstwa domowego. Wskazał, że w postępowaniu w sprawie I SA/Gl 168/14 przedstawiono m.in. decyzję o przyznaniu żonie skarżącego dopłat w związku z prowadzoną przez nią działalnością rolniczą, wyszczególniającą numer rachunku bankowego, na który te płatności przelano, zaś numer ten powtórzony został wprost w wezwaniu o nadesłanie wyciągów z wszelkich rachunków bankowych. Wnioskodawca nie przedłożył ani tego wyciągu, ani dokumentu, którym, według wezwania, należało wykazać likwidację rachunku bankowego. Niemożność zbadania stanu tego rachunku i dokonanych na nim operacji wyklucza w ocenie referendarza jakiekolwiek wnioski na temat możliwości płatniczych. Ponadto wezwanie obejmowało wszystkie rachunki bankowe, o których była mowa w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 168/14, a w uzasadnieniu postanowienia wydanego w tamtej sprawie dnia 8 października 2014 r. wspomniano o pięciu takich rachunkach. Tym samym referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia z dnia 8 listopada 2016 r. skarżący podniósł, że nie posiada żadnych środków pozwalających na uregulowanie wpisu od skargi, co w jego ocenie oznacza konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy. Podniósł, że wyczerpująco wykazał swoją sytuację finansową, materialną i rodzinną wykonując wezwanie referendarza sądowego z zachowaniem należytej staranności. Oświadczył, że adres do korespondencji pozostawał faktycznie taki sam jak jego małżonki, jednakże wynikało to z problemów związanych ze zgłoszeniem nowego adresu co nie oznacza jednak, że zamieszkuje on z małżonką. Pogarszająca się relacja z małżonką doprowadziła bowiem do tego, że się wyprowadził zaś z uwagi na sytuację finansową korzysta z pomocy brata i bratowej. Podkreślił, że biorąc pod uwagę wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia kwota ta nie jest wystarczająca do zaspokojenia jego podstawowych potrzeb, a co dopiero na pokrycie dodatkowych wydatków czy zaoszczędzenie jakiejkolwiek sumy. Jednocześnie uiszczając opłaty w innych sprawach nie jest on w stanie uiścić wpisu w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej jako p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jednocześnie zgodnie z §2 ww. przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy poza oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym w formularzu urzędowym "PPF" przewidział możliwość weryfikacji takiego oświadczenia. Zgodnie bowiem z treścią art. 255 P.p.s.a. strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nieprawidłowe wypełnienie ww. formularza lub nieuzupełnienie na żądanie sądu wniosku stoi na przeszkodzie przyznaniu prawa pomocy, albowiem Sąd nie jest w stanie ocenić sytuacji skarżącego. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. W odpowiedzi na wskazane na wstępie wezwanie referendarza sądowego skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata przedstawił jedynie zeznanie roczne PIT-37 za 2015 r., umowę zlecenia z dnia 1 czerwca 2016 r., aneks do umowy o pracę przy jednoczesnym nieodołączeniu samej umowy o pracę, wydruk z konta B, trzy zawiadomienia o zajęciu oraz niepodpisane zaświadczenie o zarobkach i niepodpisane oświadczenie pracodawcy. Skarżący zaniechał przy tym przedstawienia np. umów darowizn oraz umów sprzedaży zawartych w latach 2012-2013 z członkami rodziny, w tym z jego małżonką, a które dotyczą nieruchomości położonych w I. czy też 370 udziałów w A sp. z o.o. w Istebnej o wartości 185.000 zł. Tymczasem dokumenty obrazujące wskazane powyżej operacje (wskazane przez organ przy postanowieniu o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji) bez wątpienia mają znaczenie dla oceny sytuacji materialnej i finansowej oraz rodzinnej skarżącego, w tym w kontekście powinności obdarowanych względem darczyńcy. Również twierdzenie skarżącego o konieczności wyprowadzenia się z dotychczas zajmowanego mieszkania, będącego jednocześnie miejscem zameldowania jego żony, nie wpływa na dokonaną ocenę, albowiem jak słusznie zauważył referendarz sądowy nowy adres został wskazany dopiero po skierowaniu wezwania. Po drugie, nawet jeśli skarżący przebywałby pod innym niż małżonka i dzieci adresem, nie oznacza to jeszcze zerwania więzów rodzinnych. W orzecznictwie podkreśla się, że jeśli osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy pozostaje w związku małżeńskim, to fakt ten należy brać pod uwagę przy analizie jej możliwości finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 211/14, LEX nr 1478770 wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Małżonkowie są bowiem obowiązani do wzajemnej pomocy i obowiązku tego nie wyłącza fakt pozostawania w rozdzielności majątkowej. Po trzecie, nie można tracić z pola widzenia faktu, że na rzecz skarżącego ustanowione zostało prawo dożywotniego i bezpłatnego użytkowania nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym nr [...] w I., a które to prawo ustanowiła jego małżonka. Trudno zatem uznać za zgodną z zasadami logicznego i racjonalnego myślenia sytuację, w której osoba - która jak twierdzi jest w złej sytuacji finansowej uniemożliwiającej jej ponoszenie kosztów utrzymania w nowym miejscu zamieszkania z uwagi na osiągany dochód - wyprowadza się do innej lokalizacji, rezygnując tym samym z możliwości bezpłatnego i dożywotniego użytkowania nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, którą uprzednio darowała. Wreszcie, wytknąć należy skarżącemu, że w sposób fragmentaryczny odniósł się do wezwania w kwestii nadesłania wyciągów z wszelkich rachunków bankowych, posiadanych przez niego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym (wezwanie to obejmowało także w sposób wyraźny rachunek jego małżonki), obrazujących ich stan oraz operacje na nich dokonane w ciągu ostatnich 3 miesięcy (w przypadku zaś zajęcia rachunków bądź ich likwidacji – stosownych zaświadczeń z banku). Skarżący nadesłał jedynie wydruk internetowy z rachunku bankowego ("B") dotyczący rachunku w ramach konta [...], a obrazujący "Brak wyciągów w okresie 25-07-2016 do 25-10-2016". Tymczasem z akt spraw o sygn. akt I SA/Gl 550/15 oraz o sygn. akt I SA/Gl 168/14, w których również toczyło się postępowanie dotyczące przyznania skarżącemu prawa pomocy wynika, że rachunków bankowych skarżący (ewentualnie również osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym) posiadał więcej – w pierwszej z nich co najmniej dwa w B, a w ostatnio wymienionej sprawie mowa jest o pięciu rachunkach. Szczególnie podkreślić trzeba, że skarżący nie przedłożył wyciągu bądź zaświadczenia z banku dotyczącego rachunku jego małżonki, enumeratywnie wymienionego w wezwaniu. Ostatecznie przyjdzie zauważyć również, że złożone przez skarżącego dokumenty w postaci niepodpisanego zaświadczenia o zarobkach i niepodpisanego oświadczenia pracodawcy dotyczące form zatrudnienia i wysokości wynagrodzenia, nie mogą stanowić podstawy do przyjęcia przez referendarza sądowego, a obecnie Sąd wysokości dochodu uzyskiwanego przez skarżącego. Brak podpisu czyni zawarte w nich treści wątpliwymi. Konkludując należy stwierdzić, że referendarz sądowy zasadnie przyjął, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co z kolei musiało skutkować odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 260 ppsa, orzekł jak w sentencji.