I SA/Gl 1066/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Eugeniusz Christ (spr.), Sędzia NSA Anna Wiciak, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka, Protokolant Anna Florek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 stycznia 2007r. sprawy ze skargi W. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę Postanowieniem z dnia [...]r. Nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 18 i art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954) po rozpoznaniu zażalenia pana W. K. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. Inspektorat w T. z dnia [...]r. nr [...], odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego – Dyrektor Izby Skarbowej w K. zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ drugiej instancji wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. Inspektorat w T. wydał decyzję skierowaną do płatnika – pana W. K., wymierzającą składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy za okres od [...]1999 r. do [...]2002 r., a następnie wystawił tytuły egzekucyjne o numerach [...] z dnia [...]r., obejmujące zaległe składki i wezwał płatnika do uregulowania należności, a wobec nieuregulowania przez płatnika należnych składek wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie wskazanych tytułów wykonawczych. W toku postępowania egzekucyjnego zawiadomieniami z dnia [...]r. Nr [...], zajęto zobowiązanemu świadczenia emerytalne. Pan W. K. pismem z dnia [...]r. zwrócił się do organu pierwszej instancji o umorzenie prowadzonego wobec niego postępowania egzekucyjnego w uzasadnieniu podnosząc m.in. niezasadność naliczonych przez organ składek. Będący wierzycielem Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. Inspektorat w T. w swoim stanowisku wyrażonym w postanowieniu z dnia [...]r. Nr [...], nie zgodził się na umorzenie postępowania egzekucyjnego, argumentując m.in., iż będące przedmiotem egzekucji administracyjnej należności zostały określone w decyzjach, od których zobowiązany nie złożył odwołania, a więc stały się one ostateczne, a należności z nich wynikające wymagalne. Organ egzekucyjny – Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. Inspektorat w T. – mając na uwadze stanowisko wierzyciela postanowieniem z dnia [...]r. Nr [...], również nie wyraził zgody na umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec pana W. K. podnosząc, iż przesłanki umorzenia z art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954), nie występują w niniejszej sprawie. W zażaleniu na to postanowienie pan W. K. po raz kolejny podniósł niezasadność dochodzenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych składek na ubezpieczenia społeczne za lata 1997-2002, gdyż jak twierdzi nie prowadził działalności gospodarczej w tym okresie. Jednocześnie zobowiązany wskazał na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną uniemożliwiającą mu uregulowanie zadłużenia. Odnosząc się do zarzutów zażalenia, organ drugiej instancji wskazał, że decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. Inspektorat w T. z dnia [...] r. oraz [...]r. doręczone zobowiązanemu odpowiednio [...]r. i [...]r., wskutek niewniesienia odwołań, stały się ostateczne a należności z nich wynikające – wymagalne. W sytuacji więc uchylania się pana W. K. od uiszczenia ciążących na nim zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. Inspektorat w T., koniecznym było przymusowe dochodzenia tej kwoty w trybie egzekucji administracyjnej, do czego uprawnia tego wierzyciela art. 6 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Argumenty skarżącego na temat jego złego stanu zdrowia, mogłyby być argumentami do ewentualnego przyznania zobowiązanemu ulgi w spłacie zaległości, jednakże kompetencje w tym zakresie posiada jedynie wierzyciel, czyli Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. Inspektorat w T.. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu skargi, pan W. K. podtrzymał argumentację z poprzednich pism w sprawie i podkreślił, iż jego zdaniem brak jest podstaw do obciążenia go składkami za okres od [...]1999 r. do [...]2002 r., gdyż wbrew temu co w trakcie kontroli ustalił organ pierwszej instancji, nie prowadził on działalności gospodarczej we wskazanych w decyzjach okresach. Ponadto skarżący twierdzi, iż składka na jego ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...]2002 r. odprowadzana była przez Powiatowy Urząd Pracy w B., w którym skarżący w tej dacie był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. W odpowiedzi na zarzuty skargi Dyrektor Izby Skarbowej w K. podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należy uznać za niezasadną. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem legalności, a więc zgodności działań administracji z obowiązującym prawem. Przedmiot sporu w niniejszej sprawie ogranicza się do ustalenia czy istniały podstawy prawne do uwzględnienia zażalenia pana W. K. na postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. Inspektorat w T. z dnia [...]r. Nr [...], odmawiające wyrażenia zgody na umorzenia postępowania egzekucyjnego. Na wstępie należy zauważyć, że przedmiotowa sprawa dotyczyła odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych Nr [...] obejmujących składki wraz z odsetkami na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za poszczególne miesiące 1999 r. określone w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia [...]r. doręczonej zobowiązanemu w dniu [...]r., mocą której wymierzono przedmiotowe składki za lata 1999-2002. Decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o terminie, sposobie wniesienia odwołania. Zobowiązany nie skorzystał z tego prawa i decyzja stała się ostateczna. Wobec braku realizacji należności wierzyciel doręczył zobowiązanemu stosowne upomnienia co nastąpiło w dniu [...]r., a następnie będąc jednocześnie organem egzekucyjnym wystawił i doręczył w dniu [...]r. przedmiotowe tytuły wykonawcze wszczynając egzekucję administracyjną oraz zawiadamiając o zajęciu prawa majątkowego. W piśmie datowanym na dzień [...]r. (prezentata organu egzekucyjnego z dnia [...]r.) zobowiązany domagał się całkowitego umorzenia sprawy. Pismo to zostało potraktowane jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego toczącego się przeciwko zobowiązanemu w oparciu o tytuły wykonawcze nr [...]. Rozstrzygając sprawę warto przypomnieć, że egzekucji administracyjnej podlegają m.in. należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw. Przepis art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74) przewiduje, że składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne /.../ to jest "należności z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Na mocy art. 83 ust. 1 pkt 3 tej ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w sprawie ustalenia wymiaru składek i ich poboru. Wierzycielem należności z tytułu składek jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a dłużnikiem, zobowiązanym m.in. płatnik składek. Ostateczna decyzja określająca wysokość składek za poszczególne okresy stanowi podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych i wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z treścią przepisu art. 59 § 1 pkt 1-10 z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwanej dalej ustawą egzekucyjną, postępowanie egzekucyjne umarza się z przyczyn wymienionych w tym przepisie oraz w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Żadna z przesłanek pkt 1 do 9 wskazanego przepisu ani innego przepisu nie zachodziła w niniejszej sprawie. W szczególności w sprawie tej nie wystąpił przypadek określony w art. 59 § 1 pkt 2 i 3 ustawy egzekucyjnej, a więc sytuacja, gdy obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał, oraz gdy egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa. W myśl art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji m.in. ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, w egzekucji administracyjnej w tym należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek. Jednocześnie jest on – jako przedstawiciel Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – podmiotem o którym mowa w art. 5 § 1 pkt 5 ustawy egzekucyjnej i wierzycielem tych należności. Tak więc w postępowaniu egzekucyjnym w administracji podmiot ten w przewidzianych prawem okolicznościach występuje zarówno jako wierzyciel jak i organ egzekucyjny. W sytuacji, gdy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego (art. 26 § 4 ustawy egzekucyjnej). Z momentem doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego następuje wszczęcie egzekucji w administracji (art. 26 § 5 pkt 1 ustawy egzekucyjnej). Zgodnie z treścią art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Oznacza to, że postępowanie egzekucyjne w zasadzie nie może być jeszcze jedną płaszczyzną, na której dokonuje się kontroli decyzji (orzeczeń) wydanych przez uprawnione do tego podmioty (organy), obejmującego określone obowiązki podlegające egzekucji administracyjnej. Dotyczy to również decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanych w sprawie ustalenia wymiaru składek i ich poboru. Postępowanie w tym przedmiocie toczy się przed właściwym do tego organem i w odpowiednim trybie, a wydana w jego wyniku decyzja podlega kontroli sądowej o ile zobowiązany wniesie od niej odwołanie, które nie zostało w całości lub w części uwzględnione przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 83 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Decyzja od której nie zostało wniesione odwołanie nabiera cech decyzji ostatecznej, a obowiązki wynikające z takiej decyzji podlegają wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Weryfikacja decyzji przez właściwy sąd powszechny, pomijając postępowanie nadzwyczajne, jest jedynym skutecznym sposobem tej kontroli co do zasadności, prawidłowości i wymagalności przyjętych w niej ustaleń istnienia lub nieistnienia określonych nią obowiązków czy zgodności tych obowiązków z obowiązującymi przepisami prawa. Nie można więc żądać umorzenia postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego opartego na ostatecznej, znajdującej się w obrocie prawnym, decyzji uprawnionego podmiotu ustającej obowiązek podlegający egzekucji administracyjnej o ile nie złożono od niej wcześniej odwołania ani nie została wzruszona w nadzwyczajnych trybach przewidzianych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego bądź innych ustaw. W przypadku decyzji wydającej na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązek nią stwierdzony podlega wykonaniu o ile decyzja ta stała się ostateczna wskutek nie złożenia od niej odwołania i nie została wzruszona w sposób opisany w art. 83a wskazanej wyżej ustawy. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony ani zobowiązany do badania zasadności lub wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, a tym bardziej rozstrzygania o wadliwości decyzji lub postanowień, będących podstawą egzekucji. Postępowanie egzekucyjne nie służy merytorycznie weryfikacji decyzji ustalających zobowiązania, których niewykonanie było podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny nie jest uprawniony do rozstrzygania merytorycznych zarzutów odnoszących się do zasadności i prawidłowości rozstrzygnięć podjętych w postępowaniu zmierzającym do ustalenia wymiaru i poboru składek należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Badanie okoliczności faktycznych przyjętych w takiej decyzji wykracza poza kompetencje przyznane organowi egzekucyjnemu. Skoro jak w niniejszej sprawie zobowiązany kwestionował ustalenia stanowiące prawną podstawę wydania przedmiotowej decyzji a więc fakt, że nie zaistniały okoliczności uzasadniające wydanie decyzji w jego indywidualnej sprawie w przedmiocie wymiaru składek i ich poboru to tym samym zarzuty te nie mogły odnieść zamierzonego skutku bez wcześniejszego wzruszenia tej decyzji. Dlatego też organ egzekucyjny, a następnie organ odwoławczy słusznie uznały, że kwestia bezzasadności wymierzenia skarżącemu należnych do zapłaty składek, nie dotyczyła samego postępowania egzekucyjnego, gdyż postępowanie to nie służy podważaniu wymagalności obowiązku objętego przedmiotowymi tytułami egzekucyjnymi w przypadku obciążenia nimi zobowiązanego na mocy ostatecznej i prawomocnej decyzji właściwego organu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd zauważa, że kwoty składek wymienione w tej decyzji (jej załączniku) są tożsame z należnościami objętymi tytułami wykonawczymi i oparte zostały na obowiązujących w tej materii przepisach prawa. Skoro skarżący nie wykazał a organy egzekucyjne nie stwierdziły by w sprawie zaszły przesłanki opisane w art. 59 § 1 ustawy egzekucyjnej to tym samym odmowa umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego nie naruszała prawa. Należy również zgodzić się ze stanowiskiem organów, że trudna sytuacja finansowa czy materialnobytowa zobowiązanego nie stanowi przyczyny umorzenia egzekucji opisanej w powołanym wyżej przepisie. Z tych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa materialnego czy procesowego w sposób określony w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i na mocy art. 151 tej ustawy skargę oddalił.