I SA/Gl 1067/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu postanawia: 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości, 2. ustanowić dla skarżącego doradcę podatkowego z urzędu. Odpowiadając w terminie na wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, wystosowane równocześnie w tej i w dwóch innych sprawach, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Uzasadniając wniosek, podniósł, że jego dochód ogranicza się do renty w wysokości [...] zł netto, która to kwota z trudnością starcza mu na utrzymanie oraz zakup leków. Stwierdził w związku z tym, że korzysta z pomocy dzieci, które z nim zamieszkują. Wnioskodawca zwrócił także uwagę na zły stan zdrowia jego i jego małżonki, która prowadzi działalność gospodarczą "z mizernym skutkiem", od kilku miesięcy pozostając na zwolnieniu lekarskim, nie otrzymując jednak zasiłku chorobowego z powodu zaległości w opłaceniu stosownych składek. Według wniosku skarżący nie posiada żadnego majątku, poza nieruchomością stanowiącą miejsce jego zamieszkania. Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełniania danych zawartych we wniosku poprzez: nadesłanie zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne łączą te osoby ze skarżącym, udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont (wskazano, że w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji w okresie ostatnich sześciu miesięcy – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku), nadesłanie kopii zeznań podatkowych ostatnio złożonych przez skarżącego, jego małżonkę (lub ich wspólnego zeznania) oraz inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonkę skarżącego (sprecyzowano, że wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia tej działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych, w razie kontynuowania działalności – zaświadczeniem o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisami: deklaracji na podatek od towarów i usług składanych przez małżonkę skarżącego w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ewidencji środków trwałych posiadanych w ramach działalności gospodarczej skarżącego oraz prowadzonych w związku z nią ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów), udokumentowanie, m. in. za pomocą odpisów zawiadomień, zaświadczeń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych itp., wskazanych we wniosku zaległości małżonki skarżącego w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne, nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego i jego małżonki (zaświadczeń, orzeczenia lekarza orzecznika, decyzji ZUS itp.) i sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp., udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Wykonując to wezwanie, skarżący wyjaśnił, że zamieszkuje wspólnie z synem i córką oraz ich rodzinami, ale nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Oświadczył również, iż na lekarstwa wydaje razem z małżonką około [...] zł miesięcznie, jednak nie zachowuje jakichkolwiek rachunków w tym zakresie. Skarżący przedstawił następujące dokumenty: kserokopie dowodów osobistych syna i córki, odpis rocznego obliczenia jego podatku przez organ rentowy za 2007 r., kopie "odcinków" rentowych, odpisy różnych rachunków związanych z utrzymaniem i z działalnością gospodarczą jego małżonki (najwyższe z nich opiewają na kwoty [...] zł, [...] zł i [...] zł; skarżący podniósł, że "w utrzymaniu domu trzeba doliczyć koszt opału, to jest 17 ton węgla"), odpis zaświadczenia o wpisie tej działalności do ewidencji (według niego małżonka skarżącego prowadzi działalność gospodarczą w branży budowlanej od dnia 7 maja 2001 r.), odpis decyzji odmawiającej małżonce skarżącego prawa do zasiłku chorobowego za okres od 10 listopada 2007 r. do 20 grudnia 2007 r., odpisy deklaracji dla podatku od towarów i usług składanych przez małżonkę w okresach od lipca 2007 do grudnia 2007 r. (w lipcu i w sierpniu nie wykazano podstawy opodatkowania tym podatkiem, natomiast w kolejnych miesiącach podstawa ta wynosiła odpowiednio: [...] zł, [...] zł, [...] zł i [...] zł) i złożonego przez nią zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2007 (wykazano w nim przychody w kwocie [...] zł; skarżący wyjaśnił, że z sumy tej "trzeba potrącić płace ludzi, VAT, materiały"), odpisy dokumentacji medycznej dotyczącej skarżącego i jego małżonki, odpis postanowienia wydanego w dniu [...] w związku ze zbiegiem prowadzonych przeciwko skarżącemu egzekucji sądowej i administracyjnej i zajęcia jego renty oraz upomnienia wzywające małżonkę skarżącego do zapłaty składek na ubezpieczenie społeczne oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Postanowieniem z dnia 17 marca 2008 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W przewidzianym terminie skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu swego sprzeciwu podał, iż zamieszkuje z dziećmi w jednym domu, ale każdy prowadzi własne gospodarstwo domowe, bowiem dom jest podzielony na trzy osobne mieszkania. Syn z żoną i dziećmi mają dochód miesięczny w wysokości [...] zł brutto i trudno w związku z tym jest im pomagać rodzicom. Córka z dziećmi jest z kolei na utrzymaniu męża, z którym rodzina skarżącego nie utrzymuje kontaktu, dlatego też nie dysponuje zaświadczeniem o wysokości jego zarobków. Wskazał także, iż nie posiada rachunków bankowych, z kolei jego żona ma na swoim koncie sporadyczne wpływy, bowiem jako osoba zadłużona w ZUS i US nie może brać udziału w przetargach. Dalej podał, iż wyliczona przez Sąd kwota średniego miesięcznego przychodu jego żony nie uwzględnia wydatków związanych z zakupem materiałów, podatku VAT, wypłat pracowników jak i innych kosztów. Do sprzeciwu dołączył zaświadczenie o dochodach jego syna (średnie miesięczne jego wynagrodzenie z ostatnich trzech miesięcy wynosi [...] zł brutto), zaświadczenie o dochodach synowej (średnie miesięczne jej wynagrodzenie wynosi [...] zł brutto), a także wyciąg z rachunku bankowego jego żony, z treści którego wynika ujemne saldo na kwotę [...] zł z związku z zablokowaniem kwoty w wysokości [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Z przepisu art. 246 §1 pkt. 1 wynika z kolei, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym może nastąpić wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze treść przywołanych wyżej przepisów zaznaczyć wypada, iż prawo pomocy jest odstępstwem od generalnej reguły ponoszenia przez strony kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Oznacza to tym samym, iż odstępstwo od tej zasady może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych, gdy strona nawet przy dołożeniu jak największych starań nie jest w stanie zgromadzić środków pieniężnych niezbędnych na pokrycie wspomnianych kosztów. Mając na względzie treść przywołanych przepisów oraz przedstawioną przez skarżącego jego kondycję finansową – uznać przyjdzie iż wniosek zasługiwał na uwzględnienie. W istocie bowiem sytuacja majątkowa H. B., w szczególności zaś wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów (renta w wysokości [...] zł netto miesięcznie) oraz toczące się przeciwko niemu postępowania egzekucyjne, a także sytuacja finansowa jego rodziny przede wszystkim jego małżonki skłania do przyjęcia tezy, iż nie stać go na poniesienie kosztów postępowania sądowego prowadzonego w niniejszej sprawie, które na obecnym etapie postępowania tytułem wpisu od skargi opiewają na kwotę [...] zł (z dwiema pozostałymi sprawami zainicjowanymi skargą z dnia 19 listopada 2007r.- [...] zł). Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu stwierdzić należy, że również w tym przypadku wniosek skarżącego zasługiwał na uwzględnienie, albowiem środki finansowe, którymi dysponuje skarżący uniemożliwiają samodzielne sfinansowanie takich usług. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. działając w oparciu o art. 260 tejże ustawy, orzeczono jak w sentencji.