I SA/Gl 1071/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.J. i R. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej – umorzenia zaległości podatkowej w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W ramach urzędowych formularzy wniosków o przyznanie prawa pomocy z dnia 15 listopada 2010 r. skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle tych wniosków skarżąca nie pracuje, natomiast skarżący uzyskuje dochody z działalności gospodarczej w wysokości zaledwie 500 zł brutto miesięcznie. Skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z matką skarżącego, otrzymującą emeryturę w wysokości 1200 zł, pełnoletnim synem, którego wynagrodzenie za pracę wynosi 1400 zł, oraz z małoletnią córką. Wnioskodawca zwrócił uwagę na stan swojego zdrowia (przebyty udar mózgu). Według wniosku skarżący nie posiadają żadnego majątku. Pismami doręczonymi w dniu 30 listopada 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: przedłożenie zaświadczenia wydanego we właściwym urzędzie pracy, że skarżąca jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (zastrzeżono, że jeżeli nie ma podstaw do wydania takiego zaświadczenia, należy przedstawić zaświadczenie właściwego organu podatkowego poświadczające, że skarżąca za rok 2009 nie wykazała dochodów do opodatkowania oraz że w roku bieżącym nie odnotowano jakichkolwiek wpłat tytułem zaliczek na jej podatek dochodowy), udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i osoby pozostające z nimi w gospodarstwie domowym, nadesłanie kopii zeznań podatkowych za rok 2009 złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią w gospodarstwie domowym, przedstawienie dokumentów dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego, w szczególności: zaświadczenia o treści wpisu w ewidencji gospodarczej oraz odpisów: deklaracji na podatek od towarów i usług za ostatnie sześć miesięcy, ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ten okres oraz ewidencji środków trwałych, a nadto nadesłanie dokumentów dotyczących stanu zdrowia skarżącego oraz sprecyzowanie miesięcznej wysokości wydatków związanych z leczeniem, w szczególności z zakupem leków, i wykazanie tych wydatków za pomocą faktur VAT, paragonów wystawionych przez apteki, szpitale, przychodnie itp. oraz udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Skarżący nadesłali: kopie przekazu pocztowego dotyczącego świadczenia wypłaconego matce skarżącego, dokument odnoszący się do wynagrodzenia syna skarżących (według niego w październiku bieżącego roku osobie tej wypłacono przelewem kwotę 1720,17 zł) oraz kopie: kart leczenia szpitalnego skarżącego z 2008 r. i z 2009 r., zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia 9 lipca 1998 r. (w zaświadczeniu podano 3 adresy wykonywania działalności, zaś skarżąca jest w nim wymieniona jako pełnomocnik) oraz deklaracji dla podatku od towarów i usług składanych przez skarżącego w okresie od czerwca do października bieżącego roku (najwyższą podstawę opodatkowania, 4.679,21 zł), wykazano we wrześniu, najniższą, 322,13 zł – w lipcu). W piśmie procesowym z dnia 6 grudnia 2010 r. skarżący zaznaczyli ponadto, że nie posiadają żadnych rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że skarżący nie wykazali rozpatrywanych okoliczności, nie wykonując wezwania referendarza sądowego w stopniu pozwalającym na całościową i wolną od wątpliwości ocenę ich sytuacji. Wskazano, że skarżąca poprzestała jedynie na oświadczeniu, że jest osobą niepracującą, nieuzyskującą dochodów, mimo iż w wezwaniu precyzyjnie wskazano dokumenty, jaki należy przedłożyć celem udowodnienia tego faktu. W konsekwencji żaden z nadesłanych materiałów nie pozwolił poczynić jakichkolwiek ustaleń dotyczących wnioskodawczyni niejako bezpośrednio. Pośród nadesłanych dokumentów nie ma kopii księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącego w ramach jego działalności gospodarczej. Za niewiarygodne uznano oświadczenie podnoszące brak rachunków bankowych. Rozpoznający wniosek podkreślił nadto, że zignorowano jego wezwanie w części odnoszącej się do zeznań podatkowych skarżącej i osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym, jak również nie nadesłano jakichkolwiek dokumentów obrazujących stale miesięczne wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym skarżących. W piśmie procesowym z dnia 5 stycznia 2011 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), zatytułowanym "zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 21.XII.2010 r." skarżący podkreślili, że w ich życiu prowadzonych jest wiele postępowań, w tym przed sądami, policją i prokuraturą. Z uwagi na ich ilość nie są często w stanie kontrolować ich przebiegu. Odnotowali, że nie wszystkie dokumenty są w ich posiadaniu i dlatego nie zostały przesłane do Sądu. Pismo to, choć błędnie oznaczone jako zażalenie, potraktowano jako sprzeciw, gdyż skarżący kwestionują w nim postanowienie referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy odnotować, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa [wniosek o przyznanie prawa pomocy – spr.] będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Taki stan rzeczy znajduje bowiem podstawę prawną w art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej w skrócie: P.p.s.a. Intencją skarżących jest w tej sprawie uzyskanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (vide pkt 4 druków PPF). Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Stosownie bowiem do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 P.p.s.a.) – uzależnione jest od wykazania przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Badanie, czy w danym przypadku spełniona została ta przesłanka następuje przede wszystkim w oparciu o oświadczenie złożone na stosownym formularzu. Składane oświadczenie zgodnie z wolą ustawodawcy ma być "dokładne" (patrz art. 252 § 1 P.p.s.a.), a owa "dokładność" stopniowana jest przeświadczeniem Sądu, że strona okoliczności te wykazała, czyli przedstawiła je w sposób przekonywujący. W takim bowiem znaczeniu pojawiło się w tym przepisie sformułowanie "wykazać" oparte na regułach semantycznych języka polskiego, które oznacza udowodnić, przedstawić coś w sposób przekonywający; pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. naukową prof. dr Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX 1994 r.). Innymi słowy, na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Wypada więc zaakcentować, że art. 255 P.p.s.a., który dodatkowo miał w tej sprawie zastosowanie, nakłada na stronę obowiązek współdziałania z Sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W ślad za postanowieniem referendarza sądowego należy podkreślić, że skarżący zignorowali w znacznej części jego wezwanie, które zostało skonstruowane w sposób rozbudowany. Wymaganych uprzednio dokumentów nie nadesłano także przy piśmie procesowym skarżących z dnia 5 stycznia 2010 r. Sąd nie znalazł przy tym żadnych racjonalnych powodów, dla których skarżący nie mogli przedstawić wymaganych w tej sprawie dokumentów. W tym stanie rzeczy Sąd nie miał możliwości by poczynić jakiekolwiek ustalenia dotyczące wnioskodawczyni niejako bezpośrednio. Pomimo wezwania i w dalszej kolejności upływu terminu do wniesienia sprzeciwu, nie nadesłano w tej sprawie ani zaświadczenia w sprawie bezrobocia, ani stosownego zaświadczenia organu podatkowego. Nie nadesłano nadto kopii księgi przychodów i rozchodów działalności prowadzonej przez skarżącego. Księga ta - obok wyciągu z rachunku bankowego – jest najważniejszym dokumentem obrazującym możliwości płatnicze przedsiębiorcy. Za niewiarygodne uznano oświadczenie podnoszące brak wspomnianych rachunków bankowych, skoro z dokumentu wskazującego składniki wynagrodzenia syna skarżących wynika, że wynagrodzenie to wypłaca się w formie przelewu bankowego. Zignorowano nadto wezwanie w części odnoszącej się do zeznań podatkowych skarżącej i osób pozostających z nią w gospodarstwie domowym. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że badanie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, bez względu na jego zakres, sprowadza się w praktyce do podjęcia przez rozpoznającego wniosek (referendarza sądowego bądź sąd) działań arytmetycznych zmierzających do zestawienia, z jednej strony dochodów strony wnioskującej, z drugiej zaś, niezbędnych wydatków ponoszonych w jej gospodarstwie domowym. W dalszej kolejności powstała różnica jest konfrontowana z wysokością kosztów konkretnego postępowania sądowego. W efekcie tej analizy rozpoznający wniosek ocenia przez pryzmat jednej z dwóch przesłanek przyznania prawa pomocy (częściowego bądź całkowitego), mając przede wszystkim na uwadze zakres żądania oznaczony przez stronę, zasadność wniosku zastosowanie dobrodziejstwa procesowego jakim niewątpliwie jest prawa pomocy, onegdaj znane jako "prawo ubogich". W kontekście przedstawionych założeń metodologicznych należy podkreślić, że niewykonano wezwania do udokumentowania wydatków zarówno tych ponoszonych na leczenie, jak i tych związanych z bieżącym utrzymaniem. Sąd nie miał zatem możliwości przeprowadzenia wspomnianego wyżej działania arytmetycznego. Ujawniona wyżej bierna postawa skarżących musi znaleźć wyraz w zapadłym obecnie orzeczeniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.